Solidar qarzdorlar majburiyati bo‘yicha kreditorning huquqlari (3/3)

Iii Bo‘Lim

252-modda. Solidar qarzdorlar majburiyati bo‘yicha kreditorning huquqlari

Qarzdorlar sherik bo‘lib majburiyat olganida kreditor hamma qarzdorlardan majburiyatni solidar bajarishni ham, ularning har biridan alohida-alohida bajarishni ham, shu bilan birga qarzni to‘la yoki uning bir qismini bajarishni ham talab qilishga haqli.

Solidar qarzdorlarning biridan to‘liq qanoatlanmagan kreditor ololmagan narsasini boshqa solidar qarzdorlardan talab qilish huquqiga ega.

Solidar qarzdorlar majburiyat to‘la bajarilgunicha burchli bo‘lib qolaveradilar.

253-modda. Solidar qarzdorlarning kreditor talablariga qarshi e’tirozlari

Qarzdor solidar bo‘lib majburiyat olgan taqdirda boshqa qarzdorlarning kreditor bilan mazkur qarzdor qatnashmaydigan munosabatlariga asoslangan e’tirozlarni kreditorning talablariga qarshi qo‘yishga haqli emas.

254-modda. Solidar majburiyatning qarzdorlardan biri tomonidan bajarilishi

Solidar majburiyatning qarzdorlardan biri tomonidan to‘liq bajarilishi qolgan qarzdorlarni kreditor oldidagi majburiyatni bajarishdan ozod qiladi.

Agar qonun hujjatlarida yoki shartnomalarda boshqacha tartib belgilab qo‘yilgan bo‘lmasa, solidar majburiyatni bajargan qarzdor o‘z ulushini chegirib tashlab, boshqa qarzdorlarga teng ulushlarda regress talabi qo‘yish huquqiga ega bo‘ladi. Solidar majburiyatni bajargan qarzdorga to‘lanmagan haq bu va boshqa qarzdorlar zimmasiga teng ulushlarda tushadi.

255-modda. Solidar talablar

Talab solidar bo‘lib qo‘yilganida har qanday solidar kreditor qarzdorga to‘la hajmda talab qo‘yishga haqli bo‘ladi.

Qarzdor solidar kreditorlardan birining talabiga qarshi o‘zining ushbu kreditor qatnashmaydigan boshqa solidar kreditorlar bilan munosabatlariga asoslangan e’tirozlarni qo‘yishga haqli emas.

Majburiyatni solidar kreditorlardan biriga nisbatan to‘la bajarish qarzdorni majburiyatni boshqa solidar kreditorlarga nisbatan bajarishdan ozod qiladi.

Qarzdordan majburiyatning ijrosini qabul qilib olgan solidar kreditor, basharti ular o‘rtasidagi munosabatlardan boshqacha tartib anglashilmasa, boshqa kreditorlarga tegishli bo‘lgan ulushlarni ularga to‘lashi shart.

256-modda. Majburiyatlarni muqobil suratda bajarish

Taraflardan biri shartnomaga muvofiq boshqa tarafning o‘z majburiyatlarini bajarishiga bog‘liq qilib qo‘yilgan majburiyatni bajarishi muqobil bajarish hisoblanadi.

Burchli taraf shartnomada belgilab qo‘yilgan majburiyatni bajarmagan yoki majburiyat belgilangan muddatda bajarilmasligini ochiq ko‘rsatib turgan vaziyat mavjud bo‘lgan taqdirda, muqobil ijroni o‘z zimmasiga olgan taraf o‘z majburiyatini bajarmay turishga yoki bu majburiyatni bajarishdan bosh tortishga va ko‘rilgan zararni to‘lashni talab qilishga haqli.

Agar shartnomada ko‘rsatilgan majburiyat to‘la hajmda bajarilmagan bo‘lsa, muqobil ijroni o‘z zimmasiga olgan taraf o‘z majburiyatining ikkinchi tarafning to‘la hajmda bajarilmagan majburiyatiga mos keladigan qismini bajarishni to‘xtatib qo‘yishga yoki bajarishdan bosh tortishga haqli.

Agar bir taraf shartnomada belgilab qo‘yilgan o‘z majburiyatini bajarmagan bo‘lishiga qaramay, ikkinchi taraf majburiyatning muqobil ijrosini amalga oshirgan bo‘lsa, birinchi taraf o‘z majburiyatini bajarishi shart.

Ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va to‘rtinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar shartnoma yoki qonunda boshqacha tartib belgilangan bo‘lmasa qo‘llaniladi.

257-modda. Majburiyatning bajarganligini tasdiqlash

Kreditor majburiyatning bajarilishini qabul qilib olgan vaqtida, qarzdorning talabi bilan unga majburiyatning to‘la yoki qisman bajarilishini qabul qilib olganligi haqida tilxat berishi shart. Og‘zaki bitimlar yuridik shaxslar bilan fuqarolar o‘rtasida bajarilganida tovarlar yoki xizmatlar haqini to‘lagan yuridik shaxs boshqa tarafdan pul to‘langanligini tasdiqlaydigan hujjatni va to‘lov asosini olishi kerak.

Agar qarzdor majburiyatni tasdiqlash yuzasidan kreditorga qarz hujjati bergan bo‘lsa, kreditor ijroni qabul qilib olayotgan vaqtida ushbu hujjatni qaytarib berishi, qaytarib berishning imkoni bo‘lmaganida esa — buni o‘zi berayotgan tilxatda ko‘rsatishi kerak. Tilxat o‘rniga qaytarib berilayotgan qarz hujjatiga ustxat yozilishi mumkin. Qarz hujjatining qarzdorda bo‘lishi, boshqa bir hol isbotlanmaguncha, majburiyatning bekor bo‘lganligini tasdiqlaydi.

258-modda. Majburiyat bajarilganligini tasdiqlash haqidagi talabni bajarmaslik oqibatlari

Kreditor tilxat berishdan, qarz hujjatini qaytarishdan yoki qaytarib berish imkoni yo‘qligini tilxatda ko‘rsatishdan bosh tortgan taqdirda, qarzdor ijroni to‘xtatib turishga haqli bo‘ladi. Bunday hollarda kreditor muddatni kechiktirgan hisoblanadi.

Bilimingizni sinang