XotirAI«Tushda kechgan umrlar»: Uydagi qaytish va dadaning qamalishi
Mavzular
Uyga qaytish, bo‘sh hovli
Qisqacha: Rustam Afg‘onistondan qaytib, qishloqdagi uyga keladi. Kelinoyisi so‘rida dasturxon yozadi, oyisi fotiha o‘qiydi. Rustam hovlida «Niva» yo‘qligini payqaydi va dadam minib ketgandir deb o‘ylaydi. Akasi oyisining non yopgani va tush ko‘rib Rustamni kutganini aytadi.
- Rustam – hikoyachi, Afg‘onistondan qaytgan kenja o‘g‘il (matnga ko‘ra).
- Ilhom – Rustamning akasi, maktab o‘qituvchisi, Salimaning eri.
- Salima – Ilhomning rafiqasi, Rustamning kelinoyisi.
Sigirlar sotilgani, jiyanlar
Qisqacha: Oyisi Salimani qatiq so‘ramoqqa qo‘shnisiga yuboradi. Rustam sigir qayerdaligini so‘raydi: biri qisir qolib sotilgan, ikkinchisi go‘shtga topshirilgan. Akasining ikki o‘g‘li kichik dadam keldi deb qichqirib kirib keladi, Rustam ularga jevachka (saqich) olib kelganini aytadi.
- Jiyanchalar – Ilhomning ikki o‘g‘li, Rustamni «kichik dada» deydi.
Mehmonlar, tungi so‘ri
Qisqacha: Kun botmasdan qishloq mehmoni yig‘iladi; birinchi bo‘lib Tursunboy aka keladi va Rustamga kuyovjo‘ra bo‘lishni va’da qiladi. Dadam kelmaganiga Rustam jahli chiqadi, akasi Toshkentda sessiya bor deydi. Kechasi to‘lin oy ostida so‘rida o‘tirgan Rustam Afg‘onistonni esga oladi. Kichik jiyani saqich so‘raydi va bobojonim qamoqdan chiqadilarmi deb so‘raydi.
- Tursunboy aka – qishloqdagi qarindosh/tanish, Rustamga kuyovjo‘ra bo‘lmoqchi.
— Xudo urib qoldi bizni, bolam!— Oyisi, bolaning qamoq haqidagi savolidan so‘ng yig‘lab
Bo‘shab qolgan katta zal
Qisqacha: Ilhom akaning «katta zal»i deyarli bo‘m-bo‘sh: faqat xontaxta, ko‘rpachalar va eski «Elektron» televizor qolgan. Akasi aroq ochib, mebel sotilganini aytadi, lekin Rustamning to‘yiga atalgan narsalarga tegilmaganini ta’kidlaydi. Keyin dadasi qamalganini aytadi.
Rustamning xuruji, akaning hikoyasi
Qisqacha: Akasi dadasi qo‘shib yozishda ayblanib, pora olganmish deb qamalganini aytganda Rustamda titroq va og‘riq boshlanadi. U aroq quyib ichadi, xuruj bosiladi, oyisi boshini uqalaydi. Keyin akasi hikoyasini davom ettiradi: voqealar avgustda maktab ta’miri paytida boshlangan, uni ko‘k «Jiguli» kutib turgan.
Tergovchi Shevelev va tintuv
Qisqacha: Ilhomni maktabdan «Jiguli»ga o‘tqizishadi, tergovchi Shevelev ismli yigit dadasi Shomansur Shomatov pora olgani va bergani uchun qamalganini aytadi. Ilhom dadasi halol, Lenin ordenli deputat ekanini aytadi. Uyda qorong‘i tushguncha tintuv bo‘ladi, oyisining to‘yga atalgan ko‘rpalarini titib chiqishadi.
- Shevelev – alohida muhim ishlar bo‘yicha tergovchi, Ilhomni qo‘lga olgan.
- Shomansur Shomatov – Rustam va Ilhomning otasi, «Kommunizm» kolxozi raisi.
Ambartsumyan va sotilgan mol-mulk
Qisqacha: Ilhomni ham ikki oy ushlashadi, yashirin xazina qayerda deb so‘roq qilishadi. Moskvadan kelgan general Ambartsumyan Salimani ko‘rsatib, ota ustidan guvohlik bermasa xotinini zo‘rlatishini aytib qo‘rqitadi. Ilhom pul topib berishga rozi bo‘ladi, dadasidan xat keladi: bor bisotni topshiring. Ular mashina, sigir, mebel va taqinchoqni sotib yuz mingga yaqin yig‘adi, sud Moskvada bo‘ladi.
- Ambartsumyan – Moskvadan kelgan general, Ilhomga bosim o‘tkazgan.
Dadam pora olganmas, ammo sizlarga pul kerak bo‘lsa, topib beraman, dedim.— Ilhom, Ambartsumyanga javoban
Shahnozaga qo‘ng‘iroq, kapitan
Qisqacha: May oyining yigirmanchi kuni Rustam avtomat-telefondan Shahnozaga qo‘ng‘iroq qilib, soat uchda o‘sha joyda uchrashishni aytadi. Voenkomatda kapitan unga chest bermagani uchun jerkiydi, lekin Qandaxorda xizmat qilgan ekan, hujjatlarini ko‘rib yumshaydi. Rustam o‘qishini davom ettirmoqchi, kapitan gospitalga yo‘llanma berishini aytadi.
- Shahnoza – Rustamning sevgilisi, ikki yildan beri uni kutgan qiz.
- Kapitan – voenkomatdagi novcha kapitan, Qandaxorda xizmat qilgan.
Anhor bo‘yida Shahnoza va momaqaldiroq
Qisqacha: Rustam anhor bo‘yidagi o‘zlarining skameykasiga keladi. Shahnoza yugurib kelib uni quchadi, ikkalasi sog‘inganini aytadi. Shahnoza u yoqda odam o‘ldirdingizmi deb so‘raganda Rustamga qizil ko‘ylakli ayol esiga tushadi; osmonda momaqaldiroq gumburlaganda u raketa deb o‘ylab na’matak panasiga yashirinadi, so‘ng jala quyadi.
Bilimingizni sinang
Rustamning oyisi tushida nimani ko‘rgan va Rustamning kelishini qanday sezgan?
- Oppoq ot ustida Rustam o‘tirganini
- Oq kaptar uyga qo‘nganini
- To‘lin oyni
- Qizil ko‘ylakli ayolni
To‘g‘ri javob: Oppoq ot ustida Rustam o‘tirganini. Oyisi tushida oq ot ustida Rustamni ko‘rgan.
Oyisi Salimani nega qatiq so‘rash uchun qo‘shnisiga yubordi?
- Chunki mehmon ko‘p edi
- Chunki Rustam so‘ragan edi
- Chunki sigirlar kasal edi
- Chunki o‘z sigirlari qolmagan edi
To‘g‘ri javob: Chunki o‘z sigirlari qolmagan edi. Bir sigir qisir qolgan, ikkinchisi go‘shtga topshirilgan.
Rustam jiyanlariga sovg‘a sifatida nima olib kelgan edi?
- konfet
- jevachka (saqich)
- qalam
- o‘yinchoq mashina
To‘g‘ri javob: jevachka (saqich). Rustam jiyanlariga jevachka olib kelgan.
Kun botmasdan qishloq mehmonlaridan birinchi bo‘lib kim keldi?
- Tursunboy aka
- Shevelev
- Ilhom o‘qituvchi
- Ambartsumyan
To‘g‘ri javob: Tursunboy aka. Birinchi bo‘lib Tursunboy aka chiqdi.
Rustamning dadasi nega kelmayotganini so‘raganda Ilhom nima deb yupatdi?
- Dadam Moskvaga ketgan, deb
- Toshkentda sessiya bor ekan, deb
- Dadam kolxozda band, deb
- Dadam kasalxonada, deb
To‘g‘ri javob: Toshkentda sessiya bor ekan, deb. Ilhom Toshkentda sessiya borligini aytdi.
Kechasi to‘lin oy ostida so‘rida o‘tirgan Rustam nimani esga oladi?
- Sverdlovskni
- Shahnozaning ko‘ylagini
- Sovuq tog‘lar ortidagi Afg‘onistonni
- Moskvadagi sudni
To‘g‘ri javob: Sovuq tog‘lar ortidagi Afg‘onistonni. Rustam Afg‘onistondagi zastavani esladi.
Kichik jiyan Rustamdan qanday savol so‘rab, uni larzaga soldi?
- Bobojonim qamoqdan chiqadilarmi, deb
- Dadam qachon keladi, deb
- Sizni askarga olishadimi, deb
- Saqich yana bormi, deb
To‘g‘ri javob: Bobojonim qamoqdan chiqadilarmi, deb. Bola bobosi qamoqdan chiqishini so‘radi.
«Xudo urib qoldi bizni, bolam!» — bu so‘zlarni kim va qaysi savoldan keyin aytgan?
- Shahnoza, Rustam qaytganidan keyin
- Rustamning oyisi, bolaning qamoq haqidagi savolidan keyin
- Oyisi, saqich so‘ralgandan keyin
- Salima, Tursunboy akaning gapidan keyin
To‘g‘ri javob: Rustamning oyisi, bolaning qamoq haqidagi savolidan keyin. Oyisi yig‘lab shunday dedi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash