XotirAI«Tushda kechgan umrlar»: Dadaning xati, to‘y janjali, Komissar
Mavzular
Dotsentning g‘ayritabiiy maslahati
Qisqacha: Shahnoza qo‘g‘irchoqni bag‘riga bosib, Rustamga «Chiroylimi?» deydi; Rustam og‘ir xayol bilan ko‘chaga chiqadi. Ertasi kuni dotsent Rustamga bir narsani nuqul o‘ylayverma, deydi. Rustam jahli chiqib, xotini tirik odam, qo‘g‘irchoq emasligini aytadi. Dotsent Rustamga boshqa ayol bilan bo‘lib ko‘rishni maslahat beradi, Rustam esa Shahnozaning sadoqatiga bunday javob bermasligini aytadi.
- Dotsent – Rustamni davolayotgan shifokor, uni «ukajon» deb chaqiradi.
- Rustam (hikoyachi) – Shahnozaning eri, xotini bilan yaqinlik qila olmay qiynalayotgan yigit.
Men farishta emasman, do‘xtir, — dedim ezilib.— Rustam dotsentning maslahatiga javoban
Dadasidan kelgan xat
Qisqacha: Oktyabr o‘rtalarida farrosh Qurbonoy xola Rustamga Pskentdan dadasining xatini keltirib beradi. Dadasi lagerdan yozgan: hech kimning eshigini taqillatma, militsiya, tergov, prokuraturaga yo‘lay ko‘rma, deb ogohlantiradi va onasini ehtiyot qilishni so‘raydi. Lager boshlig‘i oktyabrda posilkaga ruxsat bergan, dekabrda svidanie va’da qilgan. Xat 23 sentyabrda yozilgan.
- Qurbonoy xola – domdagi farrosh, Rustamga onasini eslatadigan mehribon ayol.
- Rustamning dadasi – lagerda qamoqda o‘tirgan, o‘tgan umrini tushga o‘xshatuvchi chol.
Onangni ehtiyot qil. Sen u yoqdasan, men — qamoqdaman...— Rustamning dadasi xatida
Yovuz Ruh va yashirin kundalik
Qisqacha: Oktyabr o‘rtalarida Rustam gastronomda go‘sht navbatida turib, Yovuz Ruhni ko‘radi; u salom kutadi, Rustam tik qarab turadi. Yovuz Ruh yoshlarni kattalarni izzat qilmaydi, deb hasrat qiladi. Yigirmanchi kuni Rustam kundaligini balkondagi shkafning pastki tortmasiga yashirayotganda Shahnoza chiqib qoladi, Rustam sigaret chekishga chiqqanini aytadi.
- Yovuz Ruh – Rustam shunday atagan, ko‘zlari olovdek yonuvchi, ovozi qahrli zahil chol.
Dom to‘yi, Habiba va janjal
Qisqacha: Oktyabrning yigirma ikkinchi kuni domdagi qo‘shni o‘g‘lini uylantiradi; Qurbonoy xola Rustam bilan Shahnozani to‘yga majbur qiladi, Rustam lagan tashiydi. To‘yda ro‘parada o‘tirgan ayol Rustamni taniydi: u maktabdosh Habiba, yonida Baxtiyor akasi. Bazm qizigan paytda to‘rtinchi qavatdan ayiqbashara barzangi musiqani o‘chirishni buyuradi va Shahnoza ho‘l bo‘lib qoladi. Rustam to‘rtinchi qavatga chiqib, uni ura boshlaydi; Yovuz Ruh uni millatchi deb, turmada chirishini aytadi.
- Habiba – Rustamning maktabdoshi, o‘ninchi sinfda unga she’rli ishqiy maktublar yozgan qiz; hozir Baxtiyorning yonida.
...Bu — Yovuz Ruhning ovozi edi.— Rustam to‘yda janjaldan keyin eshitgan ovoz haqida
Yovuz Ruhning tahdidi
Qisqacha: Yigirma uchinchi kuni Klava xola Rustamni yupatib, kelin bilan kirish-chiqish qilishni aytadi. O‘sha kuni kechqurun Shahnoza uyda yo‘q paytda Yovuz Ruh qora shlyapa va plashda Rustamning uyiga kiradi. U to‘rtta statya sotib olganini sanaydi: birovning uyiga bostirib kirish, mayib qilish, millatchilik. Rustam uni uydan chiqarib yuboradi; Yovuz Ruh Rustamni otasi yoniga badarg‘a qilishni aytib ketadi.
- Klava xola – Qurbonoy xolaning o‘ris kampir qo‘shnisi, Toshkentcha gapiradi.
Otangni yoniga badarg‘a qilmasam... Unsur!— Yovuz Ruh, uydan chiqib ketayotib
Metrodagi mushtlashuv va Shahnozaning alami
Qisqacha: Oktyabrning yigirma beshinchi kuni metroda mast yigit Shahnozaning yoniga o‘tirib, bilagidan ushlaydi. Rustam uni siltab, bekatda itqitib yuboradi. Uyda Shahnoza Rustamni banditga o‘xshatib yig‘laydi, Rustam tahqirlanib, javob qaytaradi; Shahnoza qiynalganini aytadi. Kechasi Rustam ketmoqchi bo‘ladi, Shahnoza esa uning bo‘ynidan osilib, o‘zingiz keraksiz, deb yig‘laydi.
Menga... o‘zingiz keraksiz! Eshityapsizmi, o‘zingiz.— Shahnoza, Rustam ketaman deganda
Komissarning tungi tashvishlari va domla Saidiy
Qisqacha: Yangi bob: Komissar fenobarbital ichganidan keyin tushda Nazira va Fotimani ko‘radi, Husanxo‘ja va To‘laganga o‘xshash sharpa uni bezovta qiladi. Ertalab sut bidonini olib chiqqanda Otabola Olloberganovlar yugurib o‘tadi; Komissar professorni poraxo‘r deb o‘ylaydi. Fevral oxirida, Nazira tirik paytda, qo‘shni Sovmin xodimi uni osh to‘yiga olib boradi va yo‘lda shoir domla Saidiyni olib ketishadi. Darvoza ochilganda domla yiqilib tushadi, osh paytida Komissarga osh yemayman, deydi.
- Komissar – tergov ishlarini boshqaruvchi, shubhali va qasoskor, ertalab sut oluvchi mansabdor.
- Domla Saidiy – oppoq sochli shoir, Komissarni ko‘rib, u bilan osh yemayman deydi.
Meni kechiring, domla... Bilmabman... Bilsam...— Sovmin xodimi, domla Saidiyni uyiga qoldirayotib
Komissar va hamkasbi: Shomatov ishi
Qisqacha: Sut do‘konida navbat uzun bo‘lib, Komissar kech qaytadi; Qurbonoy yo‘lka supurmoqda, Olloberganovlar yana yugurib o‘tadi. Komissar Shomatovni Olloberganovning o‘g‘li o‘ldirgan, eng zalvarli dalil oxirida aytiladi, deb o‘ylaydi. Hamkasbi bilan suhbatda u Shomatova kasal bo‘lganini aytadi; Komissar kasallik aybning belgisi, deydi. Tergovchi aybi isbotlanmaguncha qotil demasligini aytadi, Komissar esa uni haydalishi bilan qo‘rqitadi.
Bilimingizni sinang
Dotsent «bir narsani nuqul o‘ylayverma» degach, jahli chiqqan Rustam Shahnozani nimaga qiyoslashdan norozi bo‘lib, nima degan?
- Xotinim kasal emas, shifokor
- Xotinim farishta, dotsent
- Xotinim tirik odam-ku, qo‘g‘irchoq emas
- Xotinim bola emas, ukajon
To‘g‘ri javob: Xotinim tirik odam-ku, qo‘g‘irchoq emas. Rustam dotsentga xotini tirik odam, qo‘g‘irchoq emasligini aytgan.
Dotsent Rustamga qanday maslahat bergan va nimani maslahat bermagan?
- Ko‘proq dori ichishni; qaynotaga aytishni
- Shahnoza bilan sayohatga chiqishni; shifokorga borishni
- Boshqa ayol bilan bir-ikki marta bo‘lib ko‘rishni; ajrashishni
- Dam olishni; ishdan ketishni
To‘g‘ri javob: Boshqa ayol bilan bir-ikki marta bo‘lib ko‘rishni; ajrashishni. Dotsent boshqa ayol bilan bo‘lib ko‘rishni maslahat bergan, lekin ajrashishni aytmagan.
Rustam turgan domda Qurbonoy xola qanday ish bilan shug‘ullanadi?
- Farroshlik
- Oshpazlik
- Tarbiyachilik
- Tikuvchilik
To‘g‘ri javob: Farroshlik. Qurbonoy xola — domdagi farrosh.
Qurbonoy xola Rustamga qaysi joy manzili yozilgan konvertdagi xatni keltirib bergan?
- Olmaliq
- Angren
- Pskent
- Chirchiq
To‘g‘ri javob: Pskent. Qurbonoy xola Pskent adresi yozilgan, dadasidan kelgan xatni uzatgan.
Rustamning dadasi lagerdan yozgan xatida o‘g‘liga qaysi idoralarga murojaat qilmaslikni qat’iy tayinlagan?
- Militsiya, tergov, prokuratura
- Sud, advokatura, notarius
- Ijroqo‘m, mahalla, gazeta
- Armiya, universitet, shifoxona
To‘g‘ri javob: Militsiya, tergov, prokuratura. Dadasi militsiya, tergov va prokuratura eshigiga yo‘lamaslikni tayinlagan.
Rustamning dadasi xatida o‘zining o‘tgan umrini nimaga o‘xshatadi?
- Urushga
- Safarga
- Tushga
- Ertakka
To‘g‘ri javob: Tushga. Dadasi o‘tgan umrini umr emas, tush deb atagan.
«Onangni ehtiyot qil. Sen u yoqdasan, men — qamoqdaman...» — bu so‘zlar kimning kimga yozgan xatidan olingan?
- Rustam dadasiga
- Rustamning dadasi Rustamga
- Qaynota kuyoviga
- Mauzer aka Rustamga
To‘g‘ri javob: Rustamning dadasi Rustamga. Bu so‘zlar lagerdagi dadasining Rustamga yozgan xatidan.
Rustamning dadasi xatiga ko‘ra, lager boshlig‘i oktyabrda nimaga ruxsat bergan va dekabrda nimani va’da qilgan?
- Oktyabrda xat, dekabrda ozodlik
- Oktyabrda posilka, dekabrda svidanie
- Oktyabrda svidanie, dekabrda posilka
- Oktyabrda ozodlik, dekabrda svidanie
To‘g‘ri javob: Oktyabrda posilka, dekabrda svidanie. Oktyabrda posilkaga ruxsat berilgan, dekabrda svidanie va’da qilingan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash