XotirAI logotipiXotirAI
🧬 9-sinf · Biologiya · 67-§.

O‘zbekiston olimlarining biologiya va seleksiya sohasidagi yutuqlari

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Biologiya sohasidagi olimlar

Vatandoshlarimiz Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Zahiriddin Muxammad Bobur kabi buyuk allomalarimiz o‘zlarining tibbiyot va ekologiya sohasidagi qarashlari bilan biologiya fanlarining rivojlanishiga o‘z hissalarini qo‘shganlar.

Hozirgi davrda ham biologiya sohasining turli yo‘nalishlarida o‘zbek olimlarining hissalari juda katta va salmoqlidir. Jumladan, akademiklarimiz:

G‘alla seleksiyasi

Davlatimiz mustaqillikka erishgandan so‘ng g‘allachilik, meva-sabzavotchilik, g‘o‘za seleksiyasi va chorvachilik seleksiyasiga alohida e’tibor berilmoqda. O‘zbekistonlik seleksioner olimlar tomonidan g‘alla ekinlarining zararkunandalarga chidamli, kam suv talab qiladigan navlari yaratildi. Bulardan ayniqsa, mamlakatimiz sharoitiga mos serhosil “Ulug‘bek-600” va “Sanzor” navlari diqqatga sazovordir. O‘zbekistonda yaratilayotgan bug‘doy navlari o‘ziga xos bo‘lib, boshqalardan fizik-kimyoviy tarkibi va texnologik xususiyatlari bilan ajralib turadi.

G‘o‘za seleksiyasi

O‘zbekiston g‘o‘za seleksiyasida dunyo miqyosida salmoqli o‘rinlardan birini egallaydi. Shuning uchun ham mamlakatimizda g‘o‘za navlarini yaratishga katta ahamiyat berib kelinmoqda. G‘o‘za kolleksiyasini yaratishda akademik J.A.Musayev va uning shogirdlarining xizmatlari katta.

Olimlarimiz tomonidan g‘o‘zaning serhosil, viltga chidamli navlari ko‘plab yaratilgan. Bularga akademik Sodiq Mirahmedov tomonidan yaratilgan viltga chidamli “Toshkent-1”, “Toshkent-2”, “Toshkent-3” navlari, akademiklar Nabijon Nazirov va Oston Jalilovlar tomonidan g‘o‘zaning serhosil “AN-402”, “Samarqand-3”, “Yulduz” kabi navlari mashhurdir.

Yangi g‘o‘za navlari

Respublikamiz olimlari keyingi yillarda ham g‘o‘za seleksiyasi sohasida samarali ishlar olib borib, ko‘plab g‘o‘za navlarini yaratishdi. Bularga istiqbolli yangi g‘o‘za navlari: “Buxoro-9”, “Buxoro-12”, “Namangan-39”, “Omad” kabi navlarni misol qilib olish mumkin. Akademik Ibrohim Abduraxmonov genetik injeneriya va biotexnologiya usullarini qo‘llash orqali g‘o‘za genlaridan foydalanishning yangi imkoniyatlarini ochib “Porloq” navini yaratdi.

2013- yildan boshlab fermer xo‘jaliklarida “gen-nokaut” usulida yaratilgan “Porloq-1”, “Porloq-2”, “Porloq-3”, “Porloq-4” navlaridan sifatli va mo‘l hosil olinmoqda. Bu usulni bug‘doy, kartoshka, anor, uzum, chilonjiyda navlarini yetishtirishga ham tatbiq etilmoqda.

Shuningdek, professor S. Raxmanqulov izdoshlari bilan birgalikda g‘o‘zaning “Umid”, “Oqqo‘rg‘on-2”, “Mang‘it-1”, “Mang‘it-2”, “Istiqlol-14”, “Sulton” kabi navlarni yaratishdi.

Uzum va bog‘dorchilik

Mamlakatimizda uzumchilik seleksiyasi ham keng rivojlangan. O‘zbekistonda 500 ga yaqin uzum navi ekib o‘stirilmoqda. Seleksioner olimlarimiz uzumning bir necha xil navlarini yaratganlar. Bulardan “Rizamat”, “Gultish”, “Sohibi”, “Hiloliy” kabi navlari diqqatga sazovordir.

O‘zbekistonda bog‘dorchilik qishloq xo‘jaligining asosiy tarmog‘idir. Xalq seleksiya asosida olmaning “Oq olma”, “Qizil olma”, “Namangan olmasi”, “Targ‘il olma”, “Qozi dastor” navlari, shaftolining “Vatan”, “Lola”, “Anjir shaftoli”, “Zarafshon”, “Farhod”, “Zarg‘aldoq” navlari, shuningdek, o‘rik, bodom, yong‘oq, anorlarning xilma-xil navlari yaratilgan.

Meva va kartoshka navlari

Mamlakatimiz olimlari ota-bobolarimizdan meros bo‘lib qolgan sabzavotlar va mevali daraxtlarning navlarini uzoq yillardan buyon yangilab kelmoqdalar. Akademik Mahmud Mirzayev va uning shogirdlari tomonidan meva va rezavor mevalarning 200 ga yaqin navlari yaratildi. Shulardan 100 ga yaqini hozirgi kunda mamlakatimizning turli hududlarida ekilib mo‘l hosil olinmoqda.

Keyingi yillarda mamlakatimizda kartoshkaning “Nimrang” – cho‘zinchoq pushti o‘rtapishar navi, “Obidov” – kechpishar, cho‘ziq qizil serhosil navlarining yaratilishi diqqatga sazovor bo‘ldi. Professor D.Abdukarimovning yaratgan “Samarqand” navidan bir yilda ikki marta hosil olish mumkin. Hozirgi vaqtda olimlarimiz tomonidan genetik injeneriya usullarini qo‘llash orqali kartoshkaning ildizi ikki-uch barobar uzaytirilib, uning hosildorligi oshirilib amaliyotga tatbiq etilmoqda.

Chorvachilik seleksiyasi

Chorvachilik seleksiyasi sohasida ham mamlakatimizda juda ko‘p yutuqlarga erishilgan. Jumladan, O‘zbekiston chorvachilik institutida M.M.Bushev tomonidan yaratilgan qoramol zoti 1949- yildan urchitila boshlangan. Bu zot mahalliy sharoitga moslashgan bo‘lib, respublikamiz hududlarida keng tarqalgan.

O‘zbekistonda yaratilgan ot zotlaridan biri dunyoga mashhur qorabayirdir. Bular barcha sharoitlarda yashay oladigan, chopqir ot zotidir.

Bilimingizni sinang

Akademiklarni sohasiga moslang: 1) K.Zufarov; 2) J.Musayev; 3) J.Xamidov. a) genetika; b) hujayraning kimyoviy tarkibi; c) hujayra va hujayra injeneriyasi.
  1. 1-b, 2-a, 3-c
  2. 1-a, 2-b, 3-c
  3. 1-c, 2-b, 3-a
  4. 1-b, 2-c, 3-a

To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Zufarov hujayraning kimyoviy tarkibi, Musayev genetika, Xamidov hujayra injeneriyasi sohasida ishlagan.

Mamlakatimiz sharoitiga mos, diqqatga sazovor serhosil g‘alla navlari qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
  1. “Ulug‘bek-600” va “Sanzor”
  2. “Ulug‘bek-600” va “Nimrang”
  3. “Saratov-29” va “Sanzor”
  4. “Sanzor” va “Obidov”

To‘g‘ri javob: “Ulug‘bek-600” va “Sanzor”. “Ulug‘bek-600” va “Sanzor” mamlakatimiz sharoitiga mos serhosil g‘alla navlaridir.

G‘o‘za kolleksiyasini yaratishda katta xizmat qilgan akademik kim?
  1. I.Abduraxmonov
  2. S.Mirahmedov
  3. N.Nazirov
  4. J.A.Musayev

To‘g‘ri javob: J.A.Musayev. G‘o‘za kolleksiyasini yaratishda akademik J.A.Musayev va shogirdlarining xizmatlari katta.

2013-yildan boshlab fermer xo‘jaliklarida qaysi usulda yaratilgan “Porloq-1”, “Porloq-2”, “Porloq-3”, “Porloq-4” g‘o‘za navlaridan mo‘l hosil olinmoqda?
  1. Geografik uzoq formalarni duragaylash
  2. Gen-nokaut
  3. Sun’iy mutagenez
  4. Eksperimental poliploidiya

To‘g‘ri javob: Gen-nokaut. “Porloq” navlari gen-nokaut usulida yaratilgan.

Professor S.Raxmanqulov izdoshlari bilan birgalikda g‘o‘zaning qaysi navlarini yaratgan?
  1. “Yulduz” va “AN-402”
  2. “Toshkent-2” va “Samarqand-3”
  3. “Mang‘it-1” va “Istiqlol-14”
  4. “Porloq-3” va “Yulduz”

To‘g‘ri javob: “Mang‘it-1” va “Istiqlol-14”. Raxmanqulov “Umid”, “Oqqo‘rg‘on-2”, “Mang‘it-1”, “Mang‘it-2”, “Istiqlol-14”, “Sulton” navlarini yaratgan.

Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. O‘zbekistonda 500 ga yaqin uzum navi ekib o‘stiriladi; II. “Rizamat”, “Gultish”, “Sohibi”, “Hiloliy” uzum navlari seleksionerlar yaratgan navlardandir; III. Bog‘dorchilik O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligining ikkinchi darajali tarmog‘idir.
  1. I va II
  2. II va III
  3. I va III
  4. I, II va III

To‘g‘ri javob: I va II. III hukm noto‘g‘ri: bog‘dorchilik qishloq xo‘jaligining asosiy tarmog‘idir.

Akademik M.Mirzayev va shogirdlari tomonidan yaratilgan meva va rezavor mevalarning 200 ga yaqin navidan nechtasi hozir turli hududlarda ekilmoqda?
  1. 200 ga yaqini
  2. 50 ga yaqini
  3. 150 ga yaqini
  4. 100 ga yaqini

To‘g‘ri javob: 100 ga yaqini. 200 ga yaqin navdan 100 ga yaqini hozirda turli hududlarda ekilib mo‘l hosil bermoqda.

Professor D.Abdukarimov yaratgan kartoshkaning “Samarqand” navining o‘ziga xos xususiyati qaysi?
  1. Ildizi ikki-uch barobar uzun bo‘ladi
  2. Kechpishar, cho‘ziq qizil rangli
  3. Cho‘zinchoq pushti va o‘rtapishar
  4. Bir yilda ikki marta hosil beradi

To‘g‘ri javob: Bir yilda ikki marta hosil beradi. Professor D.Abdukarimovning “Samarqand” navidan bir yilda ikki marta hosil olish mumkin.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiSeleksiya va biotexnologiya