Huquqiy xulq-atvor

Huquqbuzarlik va yuridik javobgarlik

Haqqoniylik hamma joyda, ayniqsa, tarbiya masalasida eng muhim omildir.

Faollashtiruvchi savollar

1. Jamoat transportidan foydalanish tartibini daftaringizda to‘g‘ri ketma-ketlikda joy lashtiring.

Fikrimizni tasdiqlaymiz

Kishilarning xatti-harakati yoki harakatsizligiga qarab ularning umumiy ko‘rinishi ko‘z oldimizda namoyon bo‘ladi. Odatda, biz biror kimsani “odobli”, “xushmuomala” kabi ijobiy so‘zlar bilan ta’riflaymiz. Bunda biz o‘sha odamning odobi, fe’l-atvorini nazarda tutamiz va unga baho beramiz. Shaxsning bunday ijobiy ta’riflanishi va xulq-atvorining xususiyatlari axloqshunoslik fanlarida o‘rganiladi.

Xulq-atvor keng tushuncha bo‘lib, ijtimoiy xarakter kasb etadi. Chunki ijtimoiylik kishilarning boshqa shaxslar bilan o‘zaro munosabatida yuzaga keladi. Shu sababli xulq-atvorni “ijtimoiy hodisa” deb atash mumkin.

Xulq-atvorning ko‘plab ko‘rinishlari mavjud. Misol uchun, ijtimoiy xulq-atvor (masalan, boshqa shaxslar bilan muomala qilish), diniy xulq-atvor (masalan, ro‘zadorning xulq-atvori) va boshqalar.

Yodda tuting

Odob inson haqida yoqimli taassurot uyg‘otadigan tushunchalarni ifodalab, u muayyan bir shaxsga taalluqli bo‘ladi. Xulq-atvor esa kishining oila, jamoa, jamiyat va insoniyat hayotida o‘zgarish yasaydigan xatti-harakatlarini o‘z ichiga oladi.

Xulq-atvor, umuman olganda, mavhum axloqiy hodisa bo‘lib, u insonni boshqalar tomonidan baholashdagi mezonlardan biri bo‘lishi mumkin: ijobiy ma’noda — xushxulq lilik; salbiy ma’noda — odobsizlik.

Xulosa qiling

Demak, xulq-atvor keng tushuncha bo‘lib, huquqiy xulq-atvor uning bir ko‘rinishi hisoblanadi.

Huquqshunoslik fanida huquqiy xulq-atvor o‘rganiladi va uning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil etiladi.

Huquqiy xulq-atvor — bu huquq normalariga mos keladigan, yuridik oqibatlarni keltirib chiqaradigan, ijtimoiy foydali ahamiyatga ega bo‘lgan, huquq subyektlarining ongli xatti-harakati (harakatsizligi) hisoblanadi.

Huquqiy xulq-atvor xususiyatlari

Ijtimoiy foydalilik — shaxs, jamiyat va davlat munosabatlarida o‘zaro man faatlarning qondirilishiga xizmat qiladi. Jamiyatning rivojiga hissa qo‘shadi.

Huquq normalariga muvofiqlik — xatti-harakatlar qonuniy bo‘lib, nafaqat huquq normalariga mos keladi, balki umuminsoniy qadriyatlarga ham zid kelmaydi.

Onglilik va ixtiyoriylik — shaxsning muayyan maqsadlarga erishishi uchun qonuniy harakatlarning ongli ixtiyoriy xususiyatiga ega bo‘ladi.

Huquqiy oqibatlarga egalik — shaxsning harakatlari yoki harakatsizligi tufayli turli huquqiy oqibatlar kelib chiqishi mumkin.

Davlat tomonidan muhofaza etilishi — huquq normalari orqali davlat shaxslarning xulq-atvorini yo‘naltiradi, himoya qiladi, rag‘batlantiradi, muhofaza etadi.

Betaraf huquqiy

Huquqqa mos keluvchi huquqiy xulq-atvor deyilganda saylovlarda namunali ishtirok etish, yo‘l belgilariga, shuningdek, jamiyatdagi boshqa yurish-turish qoidalariga qat’iy amal qilish tushuniladi. Bunda shaxsning xulq-atvori huquq normalariga mos keladi. Bunday huquqiy xulq-atvorni jamiyat a’zolari va davlat rag‘batlantiradi.

Huquqqa zid keluvchi xulq-atvorga bezorilik qilish, o‘zgalarning qonuniy huquqlariga putur yetkazish, boshqa shaxslar, jamiyat va davlat mulkiga zarar yetkazish kabilarni misol sifatida keltirish mumkin. Huquqqa zid keluvchi xulq-atvor jamiyat va davlat tomonidan qoralanadi. Huquqqa zid keluvchi xulq-atvorga ega shaxslarning xatti-harakatlari uchun turli ta’sir choralari qo‘llanilishi mumkin.

Betaraf huquqiy

Betaraf huquqiy xulq-atvor — shaxsning xatti-harakatlari yoki harakatsizligi natijasida salbiy yoki ijobiy huquqiy oqibatlar kelib chiqmasligini nazarda tutadi. Misol uchun, saylovlarda ishtirok etmaslik. Chunki saylovda ishtirok etish shaxsning siyosiy huquqi bo‘lib, bu majburiyatni ifodalamaydi. Saylovda ishtirok etmaslik davlat tomonidan tegishli ta’sir choralarini qo‘llashga olib kelmaydi.

Xulosa qiling

Quyidagi davlatlarda saylovlarda ishtirok etmaslik turli jazo choralarini qo‘llashga olib keladi.

Belgiyada saylovga birinchi marta uzrli sababsiz kelmaganlik uchun jarima solinadi. Agar bunday qoidabuzarlik takroriy sodir etilsa, jarima miqdori oshiriladi.

Gretsiyada saylovda uzrli sababsiz ishtirok etmaslikka nisbatan jarimadan tashqari, hibsga olish va bir oydan bir yilgacha muddatga ozodlikdan mahrum etish kabi jazo choralari qo‘llanilishi mumkin.

Sust huquqiy

bu shaxsning tashab buskorlik bilan amalga

oshiradigan, ma’lum maqsadga qaratilgan, qonunga mos harakatidir. Bunda shaxs faol harakat

qilib, harakatsizlikka yo‘l

qo‘ymaydi.

bu kundalik hayotda kishilarning huquq normalariga mos keladigan xulq-

atvori hisoblanadi. Bunda shaxslar o‘zlarining huquq

normalarida belgilangan huquq va majburiyatlarini kundalik hayotda takroriy ravishda amalga oshiradilar.

shaxslarning harakatsizligi

bilan ifodalanadigan majburiyatlarini nazarda tutadi. Bu fuqarolarning o‘z huquq

va erkinliklaridan foydalan masligida namoyon bo‘ladi. Masalan, fuqarolarning say

lovlarda ishtirok etmasligi.

G‘ayriijtimoiy xulq-atvor — shaxsning jamiyatda qabul qilingan xulq-atvor normalari va qoidalarini buzuvchi harakati yoki harakatsizligi.

Sust huquqiy

Huquqiy xulq-atvorning barcha shakllari shaxsning har tomonlama uyg‘unlashuviga muhim turtki bo‘ladi. Ular shaxsning huquqiy ongi va huquqiy madaniyatining yuksalishiga, komil inson sifatida shakllanishiga yordam beradi. Lekin huquqqa zid hamda g‘ayriijtimoiy xulq-atvor harakatlarini sodir etmaslik lozim. Aks holda, buning oqibatida tegishli jazo choralari qo‘llanilishi mumkin.

Hamkorlikda bajaramiz

4. Huquqiy xulq-atvorning faol va odatiy shakllariga misol keltiring va ularning o‘zaro farqlarini tushuntirib bering.

Quyidagi huquqiy xulq-atvorning shakllariga misollar keltiring:

№ Faol huquqiy xulq-atvor Odatiy huquqiy xulq-atvor Sust huquqiy xulq-atvor

1.

2.

3.

4.

5.

Bilimingizni sinang