XotirAIUmumiy qoidalar
Ikkinchi Bo‘Lim. Inson Va Fuqaroning Asosiy Huquqlari, Erkinliklari Va Burchlari
19-modda.
O‘zbekiston Respublikasida insonning huquq va erkinliklari xalqaro huquqning umume’tirof etilgan normalariga binoan hamda ushbu Konstitutsiyaga muvofiq e’tirof etiladi va kafolatlanadi. Inson huquq va erkinliklari har kimga tug‘ilganidan boshlab tegishli bo‘ladi.
O‘zbekiston Respublikasida barcha fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga ega bo‘lib, jinsi, irqi, millati, tili, dini, e’tiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qat’i nazar, qonun oldida tengdirlar.
Imtiyozlar faqat qonunga muvofiq belgilanadi va ijtimoiy adolat prinsiplariga mos bo‘lishi shart.
20-modda.
O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi va davlat bir-biriga nisbatan o‘zaro huquq va majburiyatlar bilan bog‘liqdir.
Insonning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlab qo‘yilgan huquq va erkinliklari daxlsizdir hamda ulardan sud qarorisiz mahrum etishga yoki ularni cheklab qo‘yishga hech kim haqli emas.
Insonning huquq va erkinliklari bevosita amal qiladi. Insonning huquq va erkinliklari qonunlarning, davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, ularning mansabdor shaxslari faoliyatining mohiyati va mazmunini belgilaydi.
Davlat organlari tomonidan insonga nisbatan qo‘llaniladigan huquqiy ta’sir choralari mutanosiblik prinsipiga asoslanishi va qonunlarda nazarda tutilgan maqsadlarga erishish uchun yetarli bo‘lishi kerak.
Inson bilan davlat organlarining o‘zaro munosabatlarida yuzaga keladigan qonunchilikdagi barcha ziddiyatlar va noaniqliklar inson foydasiga talqin etiladi.
21-modda.
Har bir inson o‘z shaxsini erkin kamol toptirish huquqiga ega. Hech kimga uning roziligisiz qonunchilikda belgilanmagan majburiyat yuklatilishi mumkin emas.
Inson o‘z huquq va erkinliklarini amalga oshirishda boshqa shaxslarning, jamiyat hamda davlatning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga putur yetkazmasligi shart.
Insonning huquq va erkinliklari faqat qonunga muvofiq va faqat konstitutsiyaviy tuzumni, aholining sog‘lig‘ini, ijtimoiy axloqni, boshqa shaxslarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, jamoat xavfsizligini hamda jamoat tartibini ta’minlash maqsadida zarur bo‘lgan doirada cheklanishi mumkin.
Bilimingizni sinang
Konstitutsiyaning 19-moddasiga ko‘ra, inson huquq va erkinliklari kimga qachondan boshlab tegishli bo‘ladi?
- Har kimga tug‘ilganidan boshlab
- Faqat fuqarolarga voyaga yetganidan boshlab
- Fuqarolik olganidan boshlab
- Ro‘yxatdan o‘tganidan boshlab
To‘g‘ri javob: Har kimga tug‘ilganidan boshlab. 19-moddada inson huquq va erkinliklari har kimga tug‘ilganidan boshlab tegishli bo‘lishi belgilangan.
Konstitutsiyaga ko‘ra, imtiyozlar qanday belgilanadi?
- Hokim qaroriga ko‘ra, ijtimoiy adolatdan qat’i nazar belgilanadi va qonunga bog‘liq emas
- Faqat qonunga muvofiq belgilanadi va ijtimoiy adolat prinsiplariga mos bo‘lishi shart
- Faqat jamoat birlashmalari tomonidan, ijtimoiy adolat prinsiplariga mos bo‘lishi shart emas
- Faqat ijtimoiy mavqeiga qarab, ijtimoiy adolat prinsiplaridan qat’i nazar beriladi
To‘g‘ri javob: Faqat qonunga muvofiq belgilanadi va ijtimoiy adolat prinsiplariga mos bo‘lishi shart. 19-moddaga ko‘ra, imtiyozlar faqat qonunga muvofiq belgilanadi va ijtimoiy adolatga mos bo‘lishi shart.
Kazus. Korxona rahbari Sodiqov nomzod Karima millati va dini sababli uni ishga qabul qilmadi, boshqa nomzodga esa “ijtimoiy mavqei yuqori” degan sababdan afzallik berdi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Rahbarning harakati noqonuniy: barcha fuqarolar millati, dini va ijtimoiy mavqeyidan qat’i nazar qonun oldida teng, imtiyozlar esa faqat qonunga muvofiq beriladi
- Harakat qonuniy, chunki korxona rahbari nomzodni o‘zi tanlaydi va millati hamda ijtimoiy mavqeyi bo‘yicha afzallik berish ish beruvchining huquqi hisoblanadi
- Harakat qonuniy, chunki ijtimoiy mavqe tenglikni cheklaydi va yuqori mavqeli nomzodlarga qonunga ko‘ra imtiyoz beriladi, millati va dini esa e’tiborga olinadi
- Harakat qonuniy, agar nomzodlar bir xil bilimga ega bo‘lsa, millati, dini va ijtimoiy mavqeyi bo‘yicha qonun oldida tenglik talab etilmaydi
To‘g‘ri javob: Rahbarning harakati noqonuniy: barcha fuqarolar millati, dini va ijtimoiy mavqeyidan qat’i nazar qonun oldida teng, imtiyozlar esa faqat qonunga muvofiq beriladi. 19-moddaga ko‘ra, fuqarolar jinsi, millati, dini, ijtimoiy mavqeyidan qat’i nazar teng; imtiyoz faqat qonunga muvofiq.
Insonning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlangan huquq va erkinliklaridan mahrum etish yoki ularni cheklash kimning qarori bilan mumkin?
- Prokuror qarori bilan
- Vazirlik buyrug‘i bilan
- Faqat sud qarori bilan
- Mahalla yig‘ini qarori bilan
To‘g‘ri javob: Faqat sud qarori bilan. 20-moddaga ko‘ra, huquq va erkinliklardan sud qarorisiz mahrum etishga yoki cheklashga hech kim haqli emas.
Davlat organlari tomonidan insonga nisbatan qo‘llaniladigan huquqiy ta’sir choralari qaysi prinsipga asoslanishi kerak?
- Majburiylik prinsipiga; ular imkon qadar qattiq bo‘lishi va maqsadlarga erishishdan qat’i nazar qo‘llanishi kerak
- Ommaviylik prinsipiga; ular barcha uchun bir xil bo‘lishi va maqsadga erishish uchun yetarli bo‘lishi shart emas
- Maxfiylik prinsipiga; ular faqat davlat organi uchun ma’lum bo‘lishi va qonunda nazarda tutilmasligi kerak
- Mutanosiblik prinsipiga; ular qonunda nazarda tutilgan maqsadlarga erishish uchun yetarli bo‘lishi kerak
To‘g‘ri javob: Mutanosiblik prinsipiga; ular qonunda nazarda tutilgan maqsadlarga erishish uchun yetarli bo‘lishi kerak. 20-moddaga ko‘ra, ta’sir choralari mutanosiblik prinsipiga asoslanishi va maqsadlar uchun yetarli bo‘lishi kerak.
Insonning huquq va erkinliklari davlat organlari faoliyatiga nisbatan qanday ta’sir qiladi?
- Faqat qonunlar qabul qilingandan keyin amal qiladi va ularning mazmunini belgilamaydi, organlar faoliyatiga ta’sir qilmaydi
- Qonunlarga bo‘ysunadi va ularning mazmunini belgilamaydi, davlat organlari faoliyatining mohiyatini esa qonun belgilaydi
- Faqat sud orqali amalga oshiriladi va qonunlar hamda mansabdor shaxslar faoliyatining mazmunini belgilamaydi
- Bevosita amal qiladi va qonunlar, organlar hamda mansabdor shaxslar faoliyatining mohiyati va mazmunini belgilaydi
To‘g‘ri javob: Bevosita amal qiladi va qonunlar, organlar hamda mansabdor shaxslar faoliyatining mohiyati va mazmunini belgilaydi. 20-moddaga ko‘ra, inson huquq va erkinliklari bevosita amal qiladi va organlar faoliyati mazmunini belgilaydi.
Kazus. Soliq organi va tadbirkor Alimov o‘rtasida soliq qonunchiligidagi noaniq norma sababli nizo yuzaga keldi: norma ikki xil talqin qilinishi mumkin. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Noaniqlik soliq organi foydasiga talqin etiladi va tadbirkorga qo‘llanmaydi
- Noaniqlik taraflarning teng ulushiga ko‘ra, har ikki taraf o‘rtasida bo‘linadi
- Noaniqlik va ziddiyat tadbirkor, ya’ni inson foydasiga talqin etiladi
- Noaniq norma hech qachon qo‘llanilmaydi va nizo bekor bo‘ladi
To‘g‘ri javob: Noaniqlik va ziddiyat tadbirkor, ya’ni inson foydasiga talqin etiladi. 20-moddaga ko‘ra, inson va davlat organlari munosabatlaridagi ziddiyat va noaniqliklar inson foydasiga talqin etiladi.
Konstitutsiyaning 21-moddasiga ko‘ra, inson o‘z huquq va erkinliklarini amalga oshirishda nimaga putur yetkazmasligi shart?
- Faqat davlat organlarining mansabdor shaxslari manfaatlariga va ularning xizmat vakolatlariga
- Boshqa shaxslarning, jamiyat hamda davlatning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga
- Faqat boshqa fuqarolarning mulkiy manfaatlariga, jamiyat va davlat manfaatlariga esa emas
- Faqat jamoat tashkilotlari faoliyatiga hamda siyosiy partiyalarning qonuniy manfaatlariga
To‘g‘ri javob: Boshqa shaxslarning, jamiyat hamda davlatning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga. 21-moddada boshqa shaxslar, jamiyat va davlat huquqlariga putur yetkazmaslik majburiyati belgilangan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash