XotirAIXalq hokimiyatchiligi · Konstitutsiya va qonunning ustunligi · Tashqi siyosat (2/2)
Birinchi Bo‘Lim. Asosiy Prinsiplar
13-modda.
O‘zbekiston Respublikasida demokratiya umuminsoniy prinsiplarga asoslanadi, ularga ko‘ra inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa ajralmas huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi.
Demokratik huquq va erkinliklar Konstitutsiya va qonunlar bilan himoya qilinadi.
14-modda.
Davlat o‘z faoliyatini inson farovonligini va jamiyatning barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida qonuniylik, ijtimoiy adolat va birdamlik prinsiplari asosida amalga oshiradi.
15-modda.
O‘zbekiston Respublikasida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarining ustunligi so‘zsiz tan olinadi.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mamlakatning butun hududida oliy yuridik kuchga ega, to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qiladi va yagona huquqiy makonning asosini tashkil etadi. Alohida hududlarda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni bilan yagona huquqiy makon doirasida maxsus huquqiy rejim o‘rnatilishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari xalqaro huquqning umume’tirof etilgan prinsip va normalari bilan bir qatorda O‘zbekiston Respublikasi huquqiy tizimining tarkibiy qismidir.
Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining qonunida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi qoidalari qo‘llaniladi.
Davlat va uning organlari, boshqa tashkilotlar, mansabdor shaxslar, fuqarolik jamiyati institutlari hamda fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq ish yuritadilar.
16-modda.
Ushbu Konstitutsiyaning birorta qoidasi O‘zbekiston Respublikasining huquq va manfaatlariga, ushbu Konstitutsiyaning birinchi bo‘limida nazarda tutilgan asosiy prinsip va normalarga zarar yetkazadigan tarzda talqin etilishi mumkin emas.
O‘zbekiston Respublikasining qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlari O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi asosida va uni ijro etish yuzasidan qabul qilinadi. Birorta qonun yoki boshqa normativ-huquqiy hujjat Konstitutsiyaning prinsip va normalariga zid bo‘lishi mumkin emas.
17-modda.
O‘zbekiston Respublikasi xalqaro munosabatlarning to‘la huquqli subyektidir.
O‘zbekistonning tashqi siyosati davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning buzilmasligi, davlatlarning hududiy yaxlitligi, nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik prinsiplariga hamda xalqaro huquqning umume’tirof etilgan boshqa prinsip va normalariga asoslanadi.
18-modda.
O‘zbekiston Respublikasi davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan ikki va ko‘p tomonlama munosabatlarni har taraflama rivojlantirishga qaratilgan tinchliksevar tashqi siyosatni amalga oshiradi.
O‘zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlaridan, uning farovonligi va xavfsizligidan kelib chiqqan holda ittifoqlar tuzishi, hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi hamda ulardan chiqishi mumkin.
Bilimingizni sinang
Konstitutsiyaning 13-moddasiga ko‘ra, O‘zbekistonda demokratiya qanday prinsiplarga asoslanadi va nimani oliy qadriyat deb hisoblaydi?
- Umuminsoniy prinsiplarga; inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa ajralmas huquqlarini
- Milliy-davlat prinsiplariga; davlat manfaatlari, uning xavfsizligi va hududiy yaxlitligini hamda mudofaa qudratini
- Faqat siyosiy partiyalar prinsiplariga; ko‘pchilik irodasi, partiyalarning ustunligi va ularning manfaatlarini
- Ijtimoiy tenglik prinsiplariga; mulkning davlat egaligi, jamoaviy manfaatlar va tenglashtirishni
To‘g‘ri javob: Umuminsoniy prinsiplarga; inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa ajralmas huquqlarini. 13-modda inson va uning ajralmas huquqlarini oliy qadriyat deb belgilaydi.
Davlat o‘z faoliyatini qaysi prinsiplar asosida amalga oshiradi?
- Qonuniylik, tenglik va xalqaro hamkorlik
- Qonuniylik, ijtimoiy adolat va birdamlik
- Ijtimoiy adolat, mustaqillik va mafkuraviy birlik
- Birdamlik, markazlashuv va qonun ustuvorligi
To‘g‘ri javob: Qonuniylik, ijtimoiy adolat va birdamlik. 14-modda davlat faoliyatining prinsiplari sifatida qonuniylik, ijtimoiy adolat va birdamlikni sanaydi.
Konstitutsiyaning 15-moddasiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qanday yuridik kuchga ega?
- Faqat qonunlar bilan tasdiqlangandan keyin amal qiladi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘llanilmaydi
- Oliy yuridik kuchga ega, lekin faqat Oliy Majlis orqali amalga oshiriladigan normalar bilan
- Mamlakatning butun hududida oliy yuridik kuchga ega bo‘lib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qiladi
- Xalqaro shartnomalar bilan teng yuridik kuchga ega bo‘lib, ular bilan birga qo‘llaniladi
To‘g‘ri javob: Mamlakatning butun hududida oliy yuridik kuchga ega bo‘lib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qiladi. 15-modda Konstitutsiyaning oliy yuridik kuchi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qilishini belgilaydi.
Alohida hududlarda yagona huquqiy makon doirasida maxsus huquqiy rejim qaysi hujjat bilan o‘rnatilishi mumkin?
- Prezidentning farmoni hamda Vazirlar Mahkamasi qarori bilan
- Vazirlar Mahkamasining qarori va qonun osti hujjatlari bilan
- Hudud hokimining qarori va hududiy kengash qarori bilan
- O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni bilan
To‘g‘ri javob: O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni bilan. 15-moddaga ko‘ra, maxsus rejim Konstitutsiyaviy Qonun bilan o‘rnatiladi.
O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida qonunda nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, qaysi qoidalar qo‘llaniladi?
- Milliy qonun qoidalari
- Xalqaro shartnoma qoidalari
- Ikkalasi ham teng qo‘llaniladi, tanlovni sud qiladi
- Konstitutsiyaviy sud tanlagan qoida
To‘g‘ri javob: Xalqaro shartnoma qoidalari. 15-modda xalqaro shartnoma qoidalari qonundan farq qilsa, shartnoma qo‘llanilishini belgilaydi.
Kazus. O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi xalqaro shartnomada transport vositalarini rasmiylashtirish muddati O‘zbekiston qonunidagidan qisqaroq belgilangan. Ish sudda ko‘rilayotganda taraflar qaysi muddat qo‘llanilishi haqida bahslashdi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Qonun qoidalari qo‘llaniladi, chunki ichki qonun xalqaro shartnomadan doim ustun turadi
- Qaysi biri qulay bo‘lsa, taraflar o‘zlari kelishib tanlaydi va sud buni bekor qila olmaydi
- Xalqaro shartnomada boshqacha qoida belgilangani uchun shartnoma qoidalari qo‘llaniladi
- Muddat sud ixtiyoriga ko‘ra, shartnoma va qonun qoidalaridan qat’i nazar belgilanadi
To‘g‘ri javob: Xalqaro shartnomada boshqacha qoida belgilangani uchun shartnoma qoidalari qo‘llaniladi. 15-moddaga ko‘ra, shartnomada qonundagidan boshqacha qoidalar bo‘lsa, shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
Konstitutsiyaning 16-moddasiga ko‘ra, qonun va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar Konstitutsiyaga nisbatan qanday bo‘lishi shart?
- Konstitutsiyaga zid bo‘lishi mumkin, agar keyinroq qabul qilingan bo‘lsa va Konstitutsiya normalaridan keyin kuchga kirgan bo‘lsa
- Konstitutsiyadan mustaqil qabul qilinadi, faqat xalqaro huquqqa mos bo‘lishi va Konstitutsiyaga bog‘liq bo‘lmasligi kerak
- Konstitutsiya asosida va uni ijro etish yuzasidan qabul qilinib, uning prinsip va normalariga zid bo‘lmasligi shart
- Konstitutsiya normalariga zid bo‘lishi mumkin, agar Oliy Majlis ma’qullab, Prezident imzolagan va rasmiy e’lon qilingan bo‘lsa
To‘g‘ri javob: Konstitutsiya asosida va uni ijro etish yuzasidan qabul qilinib, uning prinsip va normalariga zid bo‘lmasligi shart. 16-moddaga ko‘ra, birorta qonun yoki hujjat Konstitutsiyaga zid bo‘lishi mumkin emas.
Kazus. Viloyat hokimi o‘z qarori bilan fuqarolarga Konstitutsiyada kafolatlangan huquqni cheklovchi qoida kiritdi. Fuqaro Aliyev bu qaror Konstitutsiyaga zid deb e’tiroz bildirdi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Qaror kuchga ega, chunki hokim o‘z hududida mustaqil qonun chiqaradi va uning qarorlari Konstitutsiyaga bog‘liq bo‘lmagan holda amal qiladi
- Qaror faqat Prezident farmoniga zid bo‘lsa, bekor qilinadi; Konstitutsiyaga zid bo‘lishi esa uni bekor qilish uchun asos bo‘lmaydi
- Qaror Konstitutsiya bilan teng yuridik kuchga ega, chunki hokim farmoyishi ham oliy kuchga ega normativ hujjat hisoblanadi
- Qaror Konstitutsiyaga zid bo‘lishi mumkin emas, chunki normativ-huquqiy hujjatlar Konstitutsiya asosida va uni ijro etish yuzasidan qabul qilinadi
To‘g‘ri javob: Qaror Konstitutsiyaga zid bo‘lishi mumkin emas, chunki normativ-huquqiy hujjatlar Konstitutsiya asosida va uni ijro etish yuzasidan qabul qilinadi. 16-moddaga ko‘ra, normativ-huquqiy hujjat Konstitutsiyaning prinsip va normalariga zid bo‘lishi mumkin emas.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash