XotirAI logotipiXotirAI
⚖️ Konstitutsiya · 25–30-m.

Shaxsiy huquq va erkinliklar (1/2)

Ikkinchi Bo‘Lim. Inson Va Fuqaroning Asosiy Huquqlari, Erkinliklari Va Burchlari

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

25-modda.

Yashash huquqi har bir insonning ajralmas huquqidir va u qonun bilan muhofaza qilinadi. Inson hayotiga suiqasd qilish eng og‘ir jinoyatdir.

O‘zbekiston Respublikasida o‘lim jazosi taqiqlanadi.

26-modda.

Insonning sha’ni va qadr-qimmati daxlsizdir. Hech narsa ularni kamsitish uchun asos bo‘lishi mumkin emas.

Hech kim qiynoqqa solinishi, zo‘ravonlikka, boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki inson qadr-qimmatini kamsituvchi muomalaga yoxud jazoga duchor etilishi mumkin emas.

Hech kimda uning roziligisiz tibbiy va ilmiy tajribalar o‘tkazilishi mumkin emas.

27-modda.

Har kim erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqiga ega.

Hech kim qonunga asoslanmagan holda hibsga olinishi, ushlab turilishi, qamoqqa olinishi, qamoqda saqlanishi yoki uning ozodligi boshqacha tarzda cheklanishi mumkin emas.

Hibsga olishga, qamoqqa olishga va qamoqda saqlashga faqat sudning qaroriga ko‘ra yo‘l qo‘yiladi. Shaxs sudning qarorisiz qirq sakkiz soatdan ortiq muddat ushlab turilishi mumkin emas.

Shaxsni ushlash chog‘ida unga tushunarli tilda uning huquqlari va ushlab turilishi asoslari tushuntirilishi shart.

28-modda.

Jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan shaxs uning aybi qonunda nazarda tutilgan tartibda oshkora sud muhokamasi yo‘li bilan isbotlanmaguncha va sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlanmaguncha aybsiz deb hisoblanadi. Ayblanuvchiga o‘zini himoya qilish uchun barcha imkoniyatlar ta’minlanadi.

Aybdorlikka oid barcha shubhalar, agar ularni bartaraf etish imkoniyatlari tugagan bo‘lsa, gumon qilinuvchining, ayblanuvchining, sudlanuvchining yoki mahkumning foydasiga hal qilinishi kerak.

Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi o‘zining aybsizligini isbotlashi shart emas va istalgan vaqtda sukut saqlash huquqidan foydalanishi mumkin.

Hech kim o‘ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas.

Agar shaxsning o‘z aybini tan olganligi unga qarshi yagona dalil bo‘lsa, u aybdor deb topilishi yoki jazoga tortilishi mumkin emas.

Ozodlikdan mahrum etilgan shaxslar o‘ziga nisbatan insoniy muomalada bo‘linishi hamda inson shaxsiga xos bo‘lgan sha’ni va qadr-qimmati hurmat qilinishi huquqiga ega.

Shaxsning sudlanganligi va bundan kelib chiqadigan huquqiy oqibatlar uning qarindoshlari huquqlarini cheklash uchun asos bo‘lishi mumkin emas.

29-modda.

Har kimga malakali yuridik yordam olish huquqi kafolatlanadi. Qonunda nazarda tutilgan hollarda yuridik yordam davlat hisobidan ko‘rsatiladi.

Har bir shaxs jinoyat protsessining har qanday bosqichida, shaxs ushlanganida esa uning harakatlanish erkinligi huquqi amalda cheklangan paytdan e’tiboran o‘z tanloviga ko‘ra advokat yordamidan foydalanish huquqiga ega.

Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi ayblovning mohiyati va asoslari to‘g‘risida xabardor qilinish, unga qarshi yoki uning foydasiga guvohlik berayotgan shaxslarning so‘roq qilinishini talab etish, tarjimon yordamidan foydalanish huquqiga ega.

Qonunni buzgan holda olingan dalillardan odil sudlovni amalga oshirish chog‘ida foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Jinoyat uchun hukm qilingan har kim qonunda belgilangan tartibda hukmning yuqori turuvchi sud tomonidan qayta ko‘rib chiqilishi huquqiga, shuningdek afv etish yoki jazoni yengillashtirish to‘g‘risida iltimos qilish huquqiga ega.

Huquqbuzarliklardan jabrlanganlarning huquqlari qonun bilan muhofaza qilinadi. Davlat jabrlanganlarga himoyalanishni va odil sudlovdan foydalanishni ta’minlaydi, ularga yetkazilgan zararning o‘rni qoplanishi uchun shart-sharoitlar yaratadi.

30-modda.

Hech kim rasmiy e’lon qilinmagan qonun asosida hukm qilinishi, jazoga tortilishi, mol-mulkidan yoki biron-bir huquqidan mahrum etilishi mumkin emas.

Hech kim ayni bir jinoyat uchun takroran hukm qilinishi mumkin emas.

Bilimingizni sinang

Konstitutsiyaning 25-moddasiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasida o‘lim jazosiga nisbatan qanday qoida belgilangan?
  1. O‘lim jazosi taqiqlanadi
  2. O‘lim jazosi faqat eng og‘ir jinoyatlar uchun sud qarori bilan qo‘llanadi
  3. O‘lim jazosi faqat Prezident ruxsati bilan qo‘llanadi
  4. O‘lim jazosi harbiy holat davrida qo‘llanishi mumkin

To‘g‘ri javob: O‘lim jazosi taqiqlanadi. 25-moddada o‘lim jazosi taqiqlanishi belgilangan.

Konstitutsiyaga ko‘ra, tibbiy va ilmiy tajribalarni o‘tkazish shaxsga nisbatan qanday tartibda mumkin?
  1. Tajribalar sog‘liqni saqlash vazirligi ruxsati bilan rozilik talab etilmasdan o‘tkazilishi mumkin
  2. Hech kimda uning roziligisiz tibbiy va ilmiy tajribalar o‘tkazilishi mumkin emas
  3. Tajribalar faqat ayblanuvchilarga nisbatan rozilik talab etilmasdan mumkin
  4. Tajribalar jamiyat manfaatlari yo‘lida roziliksiz mumkin

To‘g‘ri javob: Hech kimda uning roziligisiz tibbiy va ilmiy tajribalar o‘tkazilishi mumkin emas. 26-moddaga ko‘ra, roziliksiz tibbiy va ilmiy tajribalar o‘tkazish mumkin emas.

Konstitutsiyaga ko‘ra, shaxs sudning qarorisiz qancha muddatdan ortiq ushlab turilishi mumkin emas?
  1. yetmish ikki soatdan
  2. oltmish soatdan
  3. yigirma to‘rt soatdan
  4. qirq sakkiz soatdan

To‘g‘ri javob: qirq sakkiz soatdan. Shaxsni sud qarorisiz qirq sakkiz soatdan ortiq ushlab turish mumkin emas.

Shaxs sudning qarorisiz ushlab turilishi mumkin bo‘lgan eng uzoq muddat qancha?
  1. Yigirma to‘rt soat
  2. Yetmish ikki soat
  3. Qirq sakkiz soat
  4. O‘n ikki soat

To‘g‘ri javob: Qirq sakkiz soat. 27-moddaga ko‘ra, shaxs sudning qarorisiz qirq sakkiz soatdan ortiq ushlab turilishi mumkin emas.

Hibsga olish, qamoqqa olish va qamoqda saqlashga qaysi organning qaroriga ko‘ra yo‘l qo‘yiladi?
  1. Prokurorning qaroriga ko‘ra
  2. Tergovchining qaroriga ko‘ra
  3. Ichki ishlar organi boshlig‘ining qaroriga ko‘ra
  4. Faqat sudning qaroriga ko‘ra

To‘g‘ri javob: Faqat sudning qaroriga ko‘ra. 27-moddaga ko‘ra, hibsga olish, qamoqqa olish va saqlash faqat sud qarori bilan mumkin.

Kazus. Politsiya xodimi Valiyev ko‘chada gumon qilinuvchi Karimovni ushladi va sud qarorisiz 50 soat davomida bo‘linmada saqlab turdi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
  1. Muddat buzilmagan, chunki sud qarorisiz ushlab turish muddati yetmish ikki soat deb belgilangan
  2. Muddat buzilmagan, agar prokuror og‘zaki rozilik bersa, sud qarorisiz muddat cheklanmaydi
  3. Ushlab turish muddati buzilgan: sud qarorisiz qirq sakkiz soatdan ortiq ushlab turish mumkin emas
  4. Muddat buzilmagan, chunki qirq sakkiz soatlik cheklov gumon qilinuvchiga taalluqli emas

To‘g‘ri javob: Ushlab turish muddati buzilgan: sud qarorisiz qirq sakkiz soatdan ortiq ushlab turish mumkin emas. 27-moddaga ko‘ra, sud qarorisiz ushlab turish muddati qirq sakkiz soatdan oshmasligi kerak.

Jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan shaxs qachongacha aybsiz deb hisoblanadi?
  1. Prokuror ayblov xulosasini tasdiqlamaguncha va ish sudga yuborilmaguncha aybsiz deb hisoblanadi
  2. Uning aybi oshkora sud muhokamasida isbotlanib, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlanmaguncha
  3. Dastlabki tergov tamom bo‘lmaguncha, undan keyin esa uning aybi sud hukmisiz ham aniqlangan hisoblanadi
  4. Tergovchi ayblov e’lon qilmaguncha, undan keyin u ayblov hukmisiz aybdor deb hisoblanadi

To‘g‘ri javob: Uning aybi oshkora sud muhokamasida isbotlanib, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlanmaguncha. 28-moddaga ko‘ra, aybsizlik prezumpsiyasi qonuniy kuchga kirgan hukm chiqqunga qadar amal qiladi.

Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchining qaysi huquqi Konstitutsiyada mustahkamlangan?
  1. Aybsizligini isbotlashi shart, ammo istalgan vaqtda sukut saqlay olmaydi va qonunga ko‘ra javob beradi
  2. Faqat sud majlisida sukut saqlashi mumkin, tergov vaqtida esa o‘z aybsizligini isbotlashi shart
  3. O‘z aybsizligini isbotlashi shart emas va istalgan vaqtda sukut saqlash huquqidan foydalanishi mumkin
  4. Faqat himoyachisi ruxsati bilan sukut saqlashi mumkin va o‘zining aybsizligini isbotlashi shart

To‘g‘ri javob: O‘z aybsizligini isbotlashi shart emas va istalgan vaqtda sukut saqlash huquqidan foydalanishi mumkin. 28-moddaga ko‘ra, aybsizlikni isbotlash shart emas, sukut saqlash huquqi bor.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiFuqarolikKeyingi →Shaxsiy huquq va erkinliklar (2/2)