XotirAIShaxsiy huquq va erkinliklar (2/2)
Ikkinchi Bo‘Lim. Inson Va Fuqaroning Asosiy Huquqlari, Erkinliklari Va Burchlari
31-modda.
Har bir inson shaxsiy hayotining daxlsizligi, shaxsiy va oilaviy sirga ega bo‘lish, o‘z sha’ni va qadr-qimmatini himoya qilish huquqiga ega.
Har kim yozishmalari, telefon orqali so‘zlashuvlari, pochta, elektron va boshqa xabarlari sir saqlanishi huquqiga ega. Ushbu huquqning cheklanishiga faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga asosan yo‘l qo‘yiladi.
Har kim o‘z shaxsiga doir ma’lumotlarning himoya qilinishi huquqiga, shuningdek noto‘g‘ri ma’lumotlarning tuzatilishini, o‘zi to‘g‘risida qonunga xilof yo‘l bilan to‘plangan yoki huquqiy asoslarga ega bo‘lmay qolgan ma’lumotlarning yo‘q qilinishini talab qilish huquqiga ega.
Har kim uy-joy daxlsizligi huquqiga ega.
Hech kim uy-joyga unda yashovchi shaxslarning xohishiga qarshi kirishi mumkin emas. Uy-joyga kirishga, shuningdek unda olib qo‘yishni va ko‘zdan kechirishni o‘tkazishga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda yo‘l qo‘yiladi. Uy-joyda tintuv o‘tkazishga faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga asosan yo‘l qo‘yiladi.
32-modda.
Qonuniy asoslarda O‘zbekiston Respublikasi hududida bo‘lib turgan har kim mamlakat bo‘ylab erkin harakatlanish, turar va yashash joyini tanlash huquqiga ega, bundan qonunda belgilangan cheklovlar mustasno.
Har kim O‘zbekistondan tashqariga erkin chiqish huquqiga ega, bundan qonunda belgilangan cheklovlar mustasno. O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi O‘zbekistonga to‘sqinliksiz qaytish huquqiga ega.
33-modda.
Har kim fikrlash, so‘z va e’tiqod erkinligi huquqiga ega.
Har kim istalgan axborotni izlash, olish va tarqatish huquqiga ega.
Davlat Internet jahon axborot tarmog‘idan foydalanishni ta’minlash uchun shart-sharoitlar yaratadi.
Axborotni izlash, olish va tarqatishga bo‘lgan huquqni cheklashga faqat qonunga muvofiq hamda faqat konstitutsiyaviy tuzumni, aholining sog‘lig‘ini, ijtimoiy axloqni, boshqa shaxslarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, jamoat xavfsizligini hamda jamoat tartibini ta’minlash, shuningdek davlat sirlari yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sir oshkor etilishining oldini olish maqsadida zarur bo‘lgan doirada yo‘l qo‘yiladi.
34-modda.
Davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, ularning mansabdor shaxslari har kimga o‘z huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga daxldor bo‘lgan hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan tanishish imkoniyatini ta’minlashi shart.
35-modda.
Hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlanadi. Har kim xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqiga ega. Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Bilimingizni sinang
Konstitutsiyaning 31-moddasiga ko‘ra, yozishmalar, telefon so‘zlashuvlari va elektron xabarlar sir saqlanishi huquqini cheklashga qanday yo‘l qo‘yiladi?
- Faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga asosan
- Faqat prokurorning sanksiyasi bilan
- Faqat tezkor xodimning yozma ko‘rsatmasi bilan
- Faqat mahalla raisining ruxsati bilan
To‘g‘ri javob: Faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga asosan. 31-moddaga ko‘ra, bu huquqni cheklash faqat qonunga muvofiq va sud qaroriga asosan mumkin.
Konstitutsiyaga ko‘ra, shaxsga doir ma’lumotlar bilan bog‘liq qaysi talabni qo‘yish huquqi bor?
- Barcha ma’lumotlarni davlat organlariga bepul taqdim etishni talab qilish, ularning noto‘g‘ri bo‘lsa ham tuzatilmasligini kafolatlash
- Noto‘g‘ri ma’lumotlarning tuzatilishini va qonunga xilof yo‘l bilan to‘plangan ma’lumotlarning yo‘q qilinishini talab qilish
- Faqat o‘z ma’lumotlarini pulli sotishni talab qilish hamda ularning noto‘g‘ri bo‘lsa ham saqlanib qolishini ta’minlashni so‘rash
- Ma’lumotlarni faqat soliq organi orqali o‘zgartirishni, qonunga xilof to‘plangan ma’lumotlarni esa yo‘q qilmaslikni talab qilish
To‘g‘ri javob: Noto‘g‘ri ma’lumotlarning tuzatilishini va qonunga xilof yo‘l bilan to‘plangan ma’lumotlarning yo‘q qilinishini talab qilish. 31-moddaga ko‘ra, inson noto‘g‘ri ma’lumotlarni tuzatish va qonunga xilof to‘plangan ma’lumotlarni yo‘q qilishni talab qilishi mumkin.
Kazus. Tuman IIB xodimlari fuqaro Rahimovning uyiga sud qarorisiz kirib, tintuv o‘tkazmoqchi bo‘lishdi, Rahimov esa kirishga ruxsat bermadi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Rahimov haqli: uy-joyda tintuv o‘tkazishga faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga asosan yo‘l qo‘yiladi
- Xodimlar haqli, chunki ular rasmiy xizmat vazifasini bajaryapti va uy-joyda tintuv uchun sud qarori shart emas
- Xodimlar haqli, agar tuman prokurori og‘zaki ma’qullasa, sud qarori talab etilmaydi hamda tintuv qonuniy bo‘ladi
- Rahimov haqli emas, chunki jinoyat gumon qilinsa, uy daxlsizligi kuchsizlanadi va tintuv sud qarorisiz o‘tkaziladi
To‘g‘ri javob: Rahimov haqli: uy-joyda tintuv o‘tkazishga faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga asosan yo‘l qo‘yiladi. 31-moddaga ko‘ra, uyga xohishga qarshi kirish va tintuv faqat qonun va sud qarori bilan mumkin.
O‘zbekiston Respublikasi fuqarosining O‘zbekistonga qaytishiga nisbatan Konstitutsiyada qanday huquq belgilangan?
- Faqat ruxsat olingandan keyin qaytish huquqi
- Faqat bir marta qaytish huquqi
- To‘sqinliksiz qaytish huquqi
- Qaytish huquqi chet eldagi muddatga bog‘liq
To‘g‘ri javob: To‘sqinliksiz qaytish huquqi. 32-moddada fuqaroning to‘sqinliksiz qaytish huquqi mustahkamlangan.
Konstitutsiyaga ko‘ra, Internet jahon axborot tarmog‘idan foydalanish borasida davlatning majburiyati nima?
- Foydalanishni faqat ruxsatnoma asosida cheklash
- Foydalanishni faqat davlat tashkilotlariga taqdim etish
- Foydalanish uchun alohida soliq joriy etish
- Foydalanishni ta’minlash uchun shart-sharoitlar yaratish
To‘g‘ri javob: Foydalanishni ta’minlash uchun shart-sharoitlar yaratish. 33-moddaga ko‘ra, davlat Internetdan foydalanish uchun shart-sharoitlar yaratadi.
Axborotni izlash, olish va tarqatish huquqini cheklash qaysi maqsadlardan biri uchun zarur bo‘lgan doirada mumkin?
- Davlat organlariga ommaviy noqulaylik tug‘ilishining oldini olish va ularning obro‘sini saqlash
- Davlat sirlari yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sir oshkor etilishining oldini olish
- Mansabdor shaxslar obro‘sini himoya qilish va tanqidiy axborot tarqalishining oldini olish
- Xorijiy investitsiyalarni jalb etish va ularga nisbatan ishonchni oshirish uchun axborot oqimini cheklash
To‘g‘ri javob: Davlat sirlari yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sir oshkor etilishining oldini olish. 33-moddada cheklash maqsadlari orasida sirlar oshkor etilishining oldini olish ham bor.
Davlat organlari, o‘zini o‘zi boshqarish organlari va ularning mansabdor shaxslari fuqaroga nisbatan nimani ta’minlashi shart?
- Faqat murojaat qilgan shaxslarga rasmiy hujjat nusxalarini pulli asosda berish imkoniyatini, tanishuvsiz
- Barcha hujjatlarni ommaviy axborot vositalariga yuborish va ularni har kimga ochiq e’lon qilish imkoniyatini
- Har kimga o‘z huquq va manfaatlariga daxldor hujjat, qaror va materiallar bilan tanishish imkoniyatini
- Hujjatlar bilan faqat sud jarayonida tanishtirish imkoniyatini, boshqa hollarda esa rad etishni
To‘g‘ri javob: Har kimga o‘z huquq va manfaatlariga daxldor hujjat, qaror va materiallar bilan tanishish imkoniyatini. 34-moddaga ko‘ra, organlar daxldor hujjatlar bilan tanishish imkoniyatini ta’minlashi shart.
Kazus. Fuqaro Tursunova tuman hokimligidan o‘z uy-joyini buzish haqidagi qaror va unga tegishli materiallar bilan tanishmoqchi edi, hokimlik xodimi “bu hujjatlar sizga berilmaydi” dedi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Rad etish to‘g‘ri, chunki hokimlik hujjatlari faqat rahbarlarga ko‘rsatiladi va fuqaroning o‘z huquqlariga daxldor hujjatlar bilan tanishishga haqqi yo‘q
- Rad etish to‘g‘ri, chunki fuqaro hujjat nusxasini faqat sud orqali olishi mumkin va davlat organlari tanishuvni ta’minlashga majbur emas
- Rad etish noto‘g‘ri: davlat organlari har kimga o‘z huquqlari va manfaatlariga daxldor hujjatlar bilan tanishish imkoniyatini ta’minlashi shart
- Rad etish to‘g‘ri, agar fuqaro hokimlikka xizmat qilmasa, chunki davlat organlari faqat o‘z xodimlariga hujjatlar bilan tanishish imkoniyatini beradi
To‘g‘ri javob: Rad etish noto‘g‘ri: davlat organlari har kimga o‘z huquqlari va manfaatlariga daxldor hujjatlar bilan tanishish imkoniyatini ta’minlashi shart. 34-moddaga ko‘ra, organlar daxldor hujjatlar bilan tanishishni ta’minlashi shart.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash