XotirAIJamiyatning iqtisodiy negizlari
Uchinchi Bo‘Lim. Jamiyat Va Shaxs
65-modda.
Fuqarolar farovonligini oshirishga qaratilgan O‘zbekiston iqtisodiyotining negizini xilma-xil shakllardagi mulk tashkil etadi. Davlat bozor munosabatlarini rivojlantirish va halol raqobat uchun shart-sharoitlar yaratadi, iste’molchilarning huquqlari ustuvorligini hisobga olgan holda iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik va mehnat qilish erkinligini kafolatlaydi.
O‘zbekiston Respublikasida barcha mulk shakllarining teng huquqliligi va huquqiy jihatdan himoya qilinishi ta’minlanadi.
Xususiy mulk daxlsizdir. Mulkdor o‘z mol-mulkidan qonunda nazarda tutilgan hollardan va tartibdan tashqari hamda sudning qaroriga asoslanmagan holda mahrum etilishi mumkin emas.
66-modda.
Mulkdor o‘ziga tegishli bo‘lgan mol-mulkka o‘z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. Mol-mulkdan foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, boshqa shaxslarning, jamiyat va davlatning huquqlarini hamda qonuniy manfaatlarini buzmasligi kerak.
67-modda.
Davlat qulay investitsiyaviy va ishbilarmonlik muhitini ta’minlaydi.
Tadbirkorlar qonunchilikka muvofiq har qanday faoliyatni amalga oshirishga va o‘z faoliyati yo‘nalishlarini mustaqil ravishda tanlashga haqli.
O‘zbekiston Respublikasi hududida iqtisodiy makon birligi, tovarlar, xizmatlar, mehnat resurslari va moliyaviy mablag‘larning erkin harakatlanishi kafolatlanadi.
Monopol faoliyat qonun bilan tartibga solinadi va cheklanadi.
68-modda.
Yer, yer osti boyliklari, suv, o‘simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslar umummilliy boylikdir, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasidadir.
Yer qonunda nazarda tutilgan hamda undan oqilona foydalanishni va uni umummilliy boylik sifatida muhofaza qilishni ta’minlovchi shartlar asosida va tartibda xususiy mulk bo‘lishi mumkin.
Bilimingizni sinang
Konstitutsiyaga ko‘ra, fuqarolar farovonligini oshirishga qaratilgan O‘zbekiston iqtisodiyotining negizini nima tashkil etadi?
- Faqat davlat mulki shakli
- Faqat jamoa mulki shakli
- Faqat xususiy mulk shakli
- Xilma-xil shakllardagi mulk
To‘g‘ri javob: Xilma-xil shakllardagi mulk. 65-moddada iqtisodiyotning negizini xilma-xil shakllardagi mulk tashkil etishi belgilangan.
Konstitutsiyaga ko‘ra, barcha mulk shakllari haqida qaysi hukm to‘g‘ri?
- Mulk shakllari teng huquqli bo‘lib, huquqiy jihatdan himoya qilinadi
- Davlat mulki xususiy mulkdan ustun turadi va ko‘proq huquqiy himoyalanadi
- Xususiy mulk faqat sud ruxsati bilan tan olinadi va himoya qilinadi
- Faqat jismoniy shaxslarning mulki huquqiy jihatdan himoya qilinadi
To‘g‘ri javob: Mulk shakllari teng huquqli bo‘lib, huquqiy jihatdan himoya qilinadi. 65-moddaga ko‘ra, barcha mulk shakllarining teng huquqliligi va huquqiy jihatdan himoya qilinishi ta’minlanadi.
Kommunal xizmat idorasi tadbirkor Karimning ijaraga olmagan, o‘z xususiy mulki bo‘lgan do‘konini hech qanday sud qarorisiz tortib olmoqchi. Konstitutsiyaga ko‘ra qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Faqat yuridik shaxslarning mulki daxlsiz hisoblanadi, jismoniy shaxslarning xususiy mulki esa emas
- Mulkdan mahrum qilish faqat idoraning o‘zi qaroriga ko‘ra, sud qarorisiz ham mumkin bo‘ladi
- Xususiy mulk daxlsiz emas, hokim yoki idora istalgan vaqtda uni sud qarorisiz tortib olishi mumkin
- Xususiy mulk daxlsiz, mulkdor sud qaroriga asoslanmagan holda mol-mulkdan mahrum etilishi mumkin emas
To‘g‘ri javob: Xususiy mulk daxlsiz, mulkdor sud qaroriga asoslanmagan holda mol-mulkdan mahrum etilishi mumkin emas. 65-moddaga ko‘ra, xususiy mulk daxlsiz, mulkdor sudning qaroriga asoslanmagan holda mahrum etilishi mumkin emas.
Konstitutsiyaga ko‘ra, mulkdor o‘ziga tegishli mol-mulkka nisbatan qanday vakolatlarga ega?
- Egalik qiladi, foydalanadi va tasarruf etadi
- Faqat egalik qiladi
- Faqat foydalanadi va sotadi
- Faqat tasarruf etadi, lekin foydalana olmaydi
To‘g‘ri javob: Egalik qiladi, foydalanadi va tasarruf etadi. 66-moddaga ko‘ra, mulkdor mol-mulkka o‘z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi.
Konstitutsiyaga ko‘ra, mol-mulkdan foydalanish qanday talablarga rioya qilishi kerak?
- Faqat davlat manfaatiga to‘g‘ri kelishi kerak, atrof-muhit va boshqa shaxslarning huquqlari esa hisobga olinmaydi
- Faqat mulkdor manfaatiga xizmat qilishi kerak, atrof-muhit, boshqa shaxslar, jamiyat va davlat huquqlari esa inobatga olinmaydi
- Atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, boshqa shaxslar, jamiyat va davlatning huquq va qonuniy manfaatlarini buzmasligi kerak
- Hech qanday talablarga rioya qilmasligi mumkin, chunki mol-mulk egasining mutlaq huquqi cheklanmaydi va nazorat qilinmaydi
To‘g‘ri javob: Atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, boshqa shaxslar, jamiyat va davlatning huquq va qonuniy manfaatlarini buzmasligi kerak. 66-moddaga ko‘ra, foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmasligi va boshqalarning huquqlarini buzmasligi kerak.
Zavod egasi Olim o‘z mulkidagi zavod chiqindilarini yaqin daryoga tashlayotgani sababli aholi shikoyat qilmoqda. U «zavod mening mulkim, xohlaganimcha foydalanaman» deydi. Konstitutsiyaga ko‘ra qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Mulkdor mol-mulkdan cheklovsiz foydalanishi mumkin, chunki mulk huquqi atrof-muhit talablaridan ustun
- Mulkdan foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmasligi va boshqalarning huquqlarini buzmasligi kerak
- Faqat daryo davlat mulki bo‘lsa, mulkdor javobgar bo‘ladi, aks holda esa atrof-muhitga zarar yetkazishi mumkin
- Atrof-muhit talablari faqat qishloq xo‘jaligiga taalluqli, sanoat korxonalariga esa tatbiq etilmaydi
To‘g‘ri javob: Mulkdan foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmasligi va boshqalarning huquqlarini buzmasligi kerak. 66-moddaga ko‘ra, mol-mulkdan foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmasligi kerak.
Konstitutsiyaga ko‘ra, tadbirkorlar o‘z faoliyati yo‘nalishlarini qanday tanlaydilar?
- Davlat organi ko‘rsatmasi bilan
- Mustaqil ravishda
- Hokimlik ruxsati bilan
- Faqat kasaba uyushmasi roziligi bilan
To‘g‘ri javob: Mustaqil ravishda. 67-moddaga ko‘ra, tadbirkorlar faoliyat yo‘nalishlarini mustaqil ravishda tanlashga haqli.
Konstitutsiyaga ko‘ra, O‘zbekiston hududida nima kafolatlanadi?
- Faqat tovarlarning ichki chegaralarda erkin harakatlanishi, xizmatlar va mehnat resurslari harakati esa cheklanishi mumkin
- Faqat xorijiy kapitalning erkin harakatlanishi, tovarlar, xizmatlar va mehnat resurslari harakati esa kafolatlanmaydi
- Iqtisodiy makon birligi hamda tovarlar, xizmatlar, mehnat resurslari va moliyaviy mablag‘larning erkin harakatlanishi
- Viloyatlar o‘rtasida tovar va xizmatlar harakati cheklanishi hamda iqtisodiy makon hududiy bo‘linishi kafolatlanadi
To‘g‘ri javob: Iqtisodiy makon birligi hamda tovarlar, xizmatlar, mehnat resurslari va moliyaviy mablag‘larning erkin harakatlanishi. 67-moddada iqtisodiy makon birligi va tovarlar, xizmatlar, mehnat resurslari, moliyaviy mablag‘larning erkin harakatlanishi kafolatlangan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash