XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 190–197-b.

Anbar Otin hayoti va «Qarolar falsafasi»

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Anbar Otin va uning oilasi

XIX asr ikkinchi yarmi–XX asr boshlari o‘zbek adabiyotida shoiralar ijodi alohida o‘rin tutadi. Anbar Otin ham ularning biri edi. Shoira «Tarjimayi hol» asarida, jumladan, shunday deydi:

Otam – Farmonquli Marg‘iloniy, / Onam – Ashurbibi Qo‘qoniy.— Anbar Otin, «Tarjimayi hol»

Ular bo‘zchi, aniqrog‘i, belbog‘chilik bilan mashg‘ul bo‘lishgan. Oila juda kambag‘al yashagan:

Ki «Bo‘zchi yolchimas belboqqa» doim, / Yana juft bo‘lmas erdi bir choponi.— Anbar Otin, «Tarjimayi hol»

Turmush, farzandlar, maktab

Kambag‘alchilik va nochorlik oilaviy hamjihatlikka ham putur yetkazadi. Anbar va uning ukasi o‘gay ota tarbiyasida qoladi. Anbarni Qo‘qon shahriga – Zohidxo‘ja degan kishiga turmushga uzatishadi. Ularning to‘rtta farzandi bo‘lgan: Mo‘minxo‘ja, Bibixon, Usmonxo‘ja, Ominaxon (yoshligida vafot etgan).

Bo‘lajak shoira Dilshod otin maktabida tahsil olgan. Dilshod Barno bu haqda shunday deb yozgan edi: «Bu sakkiz yashar qizcha bo‘lishiga qaramay, hazrat Navoiy g‘azallarini o‘rganishga behad qiziqadi... Umidim borki, bu qizcha katta shoira bo‘lg‘usi».

Tillar, ustozlar, ijodiy davra

Anbar Otin o‘zbek va tojik tillarida ijod qilgan. She’rlarida Uvaysiyning ta’siri sezilib turadi. Zero, Uvaysiyni bir she’rida «momom» deb tilga oladi hamda otasiga Uvaysiyning amma ekanini ta’kidlaydi. Ustozlarning ulug‘i sifatida Navoiyni tilga oladi:

Agar ustodi adabni izlasang, Anbar Otin, / Sen Navoiy ta’limini doim mutolaa qil.— Anbar Otin

«Haziniy to‘dasi» degan ibora Anbar Otin qiziqqan ijodiy davraning nomidir. Shuningdek, Muqimiy, Furqat, Kamiy, Zavqiy, Shavqiylar ijodi ham shoira uchun qiziqarli bo‘lgan. (She’rlarida ularga murojaat qilgan, ular bilan bahslashgan).

Chor istilosiga munosabat

Anbar Otin O‘rta Osiyoning Chor Rossiyasi istilosi davrida yashagan. U rus madaniyati, san’ati va adabiyoti, ayniqsa, maktab-maorif sohalaridagi ilk o‘zgarishlarni ko‘rib, ularga nisbatan dastlab ijobiy baho beradi:

Qo‘shulub mulki Farg‘ona o‘rusga bu saro bo‘ldi, / O‘rus o‘zbek elig‘a tug‘ishgandek ag‘o bo‘ldi.— Anbar Otin

Keyin bu siyosatning qora va jirkanch tomonlarini ham («qilich yonig‘a to‘pponcha qo‘shulub») ko‘ra bildi:

Quvonib ibtidoda o‘yladi el: «Zulm ketdi», deb, / Kelib zolim, mulozim birla tezda hampo bo‘ldi.— Anbar Otin

Ikki yoqlik zulm va mustahkam iroda

Anbar Otin mahalliy va rus hukumati vakillarining birgalashib uylarini tortib olgani, oqibatda katta oilaning kichik hovlichada qamalib qolgani haqida ham she’riy misralar bitgan. Muhimi, u «ikki yoqlik zulmni» ko‘plardan oldin ko‘ra bilgan va atrofidagilarni uni bartaraf etish uchun chorlagan edi.

Bor mavjud kuchim kitob o‘qumoq va g‘azal abyot qilmoq ila band bo‘ldi— Anbar Otin

«Qarolar falsafasi» risolasi

«Qarolar falsafasi» Anbar Otin ijodidagi eng go‘zal adabiy kashfiyotdir. Anbar Otin adabiyotimiz tarixida ilk bor falsafiy-publitsistik yo‘nalishda ijod qildi. Tarixda «Risolayi falsafayi siyohon» («Qarolar falsafasi risolasi») nomi bilan saqlanib qolgan, bu asar Anbar Otin dunyoqarashi, tasavvuri haqida boy ma’lumotlar beradi.

U inson tanasidagi ranglarning mutlaqo ijtimoiy ahamiyat kasb etmasligini, uning qayerda yashashi va qaysi tilda gapirishi emas, balki olam va odamga munosabatiga ko‘ra farqli jihatlari bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatib beradi.

Anbar Otinning ayollar, ularning ijtimoiy-ma’naviy hayotdagi o‘rni va ahamiyati haqidagi kuzatishlari bugun ham o‘zining ijtimoiy hamda badiiy-estetik dolzarbligini yo‘qotgan emas.

Birinchi va ikkinchi fasl

Qisqacha: Birinchi faslda barcha qarolar haqida so‘z yuritiladi. Qorong‘u tunda qaro baxt, qaro niyat va qaro fikr zulmat quchog‘ida harakat qiladi. Arab, Eron, Afg‘on, Seylon, Hind va Kashmir xalqlari qaro yuz, oq ko‘ngul xaloyiq deyiladi. Qazon o‘zi o‘tda kuyib qaro bo‘lib odamlarni to‘ydiradi, qaro charog‘ esa kulbani ravshan qiladi. Husnning asosi ham qaro qosh, qaro soch va qaro xoldir.
Qisqacha: Ikkinchi faslda ayol boshidagi chiziq farq deb nomlanishi tushuntiriladi. Farqi qarolar jumlasiga mehribon ona ham kiradi: u Navoiy, Nodira, Uvaysiy kabi allomalarni o‘n oy qornida ko‘tarib tug‘gan. Farqi qarolarning aql, farosat, himmat, g‘ayrat va mehnati ham yodlanishi lozim.

Uchinchi fasl: baxti qarolar

Qisqacha: Uchinchi faslda din peshvolari baxti qaro deb ibodatni yetkazmagan va pir yo‘llanmasini olmaganlarni aytishi, muallif esa bunga zid fikrda ekani aytiladi. Farhod shahzodalikdan ishq gadosi bo‘lishni afzal ko‘rib, mehnat va mashaqqatga giriftor bo‘lgan, shuning uchun mehnatkashlar baxtiqaro emas. Haqiqiy baxtiqaro — mehnatdan yiroq bo‘lib, o‘zgalar mehnati bilan boylik to‘plagan, ommaning nafratiga giriftor bo‘lganlar.

Bas, ma’lum bo‘ldiki, dunyoda to‘rt oyoqli hayvonlardek yeb-ichib, maishatni hunar qilib, benom-u nishon o‘lib ketgan odamlarni baxtiqaro desa bo‘lar.

To‘rtinchi fasl: zulmat

Qisqacha: To‘rtinchi faslda qora zulmat haqida so‘z yuritiladi. Zulmat — qarong‘ilikning baland sifati. Zulm ustun kelib mamlakatni bosib tursa, uni oftob va tong emas, adolat kuchi yengadi. Zolim o‘zini dono hisoblab, farmon beradi; farmon qilgan mashaqqat el boshiga zulm, uning soyasi esa «zulmat» deyiladi.

Bilimingizni sinang

Anbar Otin qaysi yillarda yashagan?
  1. 1880–1920
  2. 1850–1890
  3. 1860–1900
  4. 1870–1910

To‘g‘ri javob: 1870–1910. Anbar Otin 1870–1910 yillarda yashagan shoira.

O‘z hayotini «Tarjimayi hol» asarida bayon etgan shoira kim?
  1. Nodira
  2. Dilshod Barno
  3. Anbar Otin
  4. Uvaysiy

To‘g‘ri javob: Anbar Otin. «Tarjimayi hol» Anbar Otinning o‘z hayoti haqidagi asaridir.

Anbar Otinning otasi kim bo‘lgan?
  1. Zohidxo‘ja
  2. Usmonxo‘ja
  3. Farmonquli Marg‘iloniy
  4. Mo‘minxo‘ja

To‘g‘ri javob: Farmonquli Marg‘iloniy. Shoira otasini Farmonquli Marg‘iloniy deb ko‘rsatgan.

Anbar Otinning onasi kim bo‘lgan?
  1. Dilshod Barno
  2. Ominaxon
  3. Ashurbibi Qo‘qoniy
  4. Bibixon

To‘g‘ri javob: Ashurbibi Qo‘qoniy. Onasi Ashurbibi Qo‘qoniy.

Anbar Otinning ota-onasi qanday kasb bilan mashg‘ul bo‘lgan?
  1. Paxtachilik, dehqonchilik bilan
  2. Kulolchilik, sopolchilik bilan
  3. Bo‘zchilik, belbog‘chilik bilan
  4. Temirchilik, chilangarlik bilan

To‘g‘ri javob: Bo‘zchilik, belbog‘chilik bilan. Ota-onasi bo‘zchi, aniqrog‘i belbog‘chi bo‘lgan va juda kambag‘al yashagan.

Kambag‘alchilik tufayli Anbar Otin va uning ukasi kimning tarbiyasida qolgan?
  1. Dilshod otin
  2. Bobosi
  3. Amakisi
  4. O‘gay ota

To‘g‘ri javob: O‘gay ota. Anbar va ukasi o‘gay ota tarbiyasida qolgan.

Anbar Otin Qo‘qon shahriga kimga turmushga uzatilgan?
  1. Zohidxo‘ja
  2. Usmonxo‘ja
  3. Mo‘minxo‘ja
  4. Farmonquli

To‘g‘ri javob: Zohidxo‘ja. Anbarni Qo‘qonda Zohidxo‘ja degan kishiga turmushga uzatishgan.

Anbar Otinning to‘rtta farzandidan qaysi biri yoshligida vafot etgan?
  1. Usmonxo‘ja
  2. Mo‘minxo‘ja
  3. Ominaxon
  4. Bibixon

To‘g‘ri javob: Ominaxon. Farzandlari: Mo‘minxo‘ja, Bibixon, Usmonxo‘ja va yoshligida vafot etgan Ominaxon.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiRashod Nuri Guntekin «Choliqushi» romani tahlili