XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 35–46-b.

Abdulhamid Cho‘lpon va «Kecha va kunduz» romani (1-qism)

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Cho‘lpon haqida adabiyotshunos baholari

«Kecha va kunduz» romaniga tugal badiiylik baxsh etgan eng muhim omil shundaki, Cho‘lpon xalq hayotining badiiy tahlilini ham, ijtimoiy hayot haqidagi o‘zining mulohazalari va xulosalarini ham biron o‘rinda yalang‘och aytishga urinmaydi – bularning bari romanda jonli odamlar, ularning taqdiri, xarakterlari mantiqi vositasida ochiladi». (Ozod Sharafiddinov, O‘zbekiston Qahramoni)

«Cho‘lponning ulug‘vorligi shundaki, u XX asr o‘zbek adabiyotini yangi pog‘onaga ko‘tarib, o‘zbek adabiy tilining shakllanishi va ravnaq topishiga ulkan hissa qo‘shibgina qolmasdan, xalqda «Vatan», «Millat», «Istiqlol» tushunchalarining teran ma’no kasb etishiga ham mislsiz darajada katta ta’sir ko‘rsatdi.

Karimov va Quronov fikrlari

O‘zga so‘zlar bilan aytganda, u xalqda hurriyat tuyg‘usini uyg‘otdi, uning ko‘zidagi g‘aflat pardasini olib tashladi, unda Vatanga muhabbat, kelajakka ishonch hislarini tarbiyaladi. Uning fuqarolik jasorati xuddi shundadir». (Naim Karimov, akademik)

«Milliy adabiyotimizda zamonaviy nasrchilik endigina shakllanayotgan pallada ijod qilgan Cho‘lponning ijodiy izlanishlari nasrimizning poetik arenasini boyitishga sezilarli hissa bo‘lib qo‘shildi. Cho‘lpon o‘z ijodi bilan nasriy janrlarning turfa imkoniyatlarini namoyon qildi, turli poetik usul va vositalarni dadil tajriba qilib, ularning milliy adabiyotimizda o‘zlashib qolishiga puxta zamin hozirladi». (Dilmurod Quronov, adabiyotshunos)

Romandan parcha: bahor tasviri

Hamal keldi, amal keldi.— xalq maqoli, romandan parchaning epigrafi
Qisqacha: Parcha «Birinchi kitob» ning I bobi bahor tasviri bilan boshlanadi. Har yil keladigan bahor sevinchi ko‘ngillarni qitiqlaydi, tabiatga iliq qon yuguradi. Tollar, suvlar, simyog‘ochlardagi qushlar, o‘sma va salqin shabada bahor nash’asi bilan jonlanadi. Muallif bahorda hayot nega bunchalik go‘zal va shirin bo‘lishini so‘raydi.

Zebi va Salti ko‘rishuvi

Qisqacha: Zebi (Zebinisa) yosh qiz bo‘lib, qish bo‘yi sovchilar kelib turgan, hozir esa dala-qirlarga chiqishni orzu qiladi. Otasi namozga chiqib ketgach, o‘rtog‘i Salti (Saltanat) shoshilib kirib keladi. U Yoyilma soydagi o‘rtog‘i Enaxonnikiga bahorlashib borishni va Zebini ham olib ketishni aytadi.

Qurvonbibi va Razzoq so‘fi

Qisqacha: Zebining onasi Qurvonbibi Saltining chaqirig‘iga darhol rozilik beradi, lekin otasi Razzoq so‘fining roziligi kerak. Qizlar so‘fining mijozini yaxshi biladilar. Qurvonbibi otasi bomdoddan kirgach, o‘zi yotig‘i bilan aytib ko‘rishga va’da beradi.

Bizning so‘fi mo‘min-musulmonning bu urfiga ham amal qilmaydi, u o‘z halol jufti Qurvonbibini hamma vaqt «Fitna» deb chaqiradi: «Fitna, sallamni ber!», «Fitna, qiz o‘lguring qani?», «Fitna, puldan uzat!»

Qurvonbibi so‘zga qancha epchil bo‘lsa, Razzoq so‘fi shu qadar kamgap, indamas, damini ichiga solgan, ziqna odam edi. Uning ma’lum bir kasbi, hunari yo‘q. Na savdo-sotiq qiladi, na dehqonchilikka urinadi, na kosib-hunarmandlik peshasini tutadi.

So‘fining ‘Bu nima qiyomat!’ deb kirishi

Qisqacha: Zebi va Salti supurgi talashib, butun hovlini boshlariga ko‘tarib, quvlashib o‘ynaydilar. Shu payt Razzoq so‘fi kirib kelib, ovozining boricha qiyomat deb baqiradi. Ikkala qiz chaqmoq tekkan daraxtday qotib qoladi.

O‘shanda kulmagan Razzoq so‘fi undan keyin ham kulmay o‘tdi. Bir kun Zebining juda jiddiy bir chehra bilan: – Otam kulmas ekan-da! – deganini eshitib, Qurvonbibi koyib bergan edi.

So‘fining roziligi

Qisqacha: Qurvonbibi so‘figa Oydinko‘ldagi Xalfa eshonning qizlari Zebi va Saltanatxonni bahorlashishga chaqirtirganini aytadi. «Yo‘q» deyishdan oldin so‘fi xayolga ketadi. Qurvonbibi jiddiylashgach, so‘fi «yo‘q dema, mayli, bora qolsin» deydi, eshon oyimning ra’yiga qarashini va ovoz eshittirmaslikni shart qiladi. Keyin xurjun so‘rab bozorga ketadi, qafasning darichasi ochiladi.

II bob: kechki safar

Qisqacha: Saltilarnikida kechgacha safarga tayyorlanib, patir va somsa yopadilar, arava dala yo‘liga chiqqanda kecha tushadi. Aravakash O‘lmasxon xirgoyi qiladi, Salti uni durustroq aytishga undaydi, Qumri qo‘llab-quvvatlaydi. Yigitcha qizlarning orasida mashhur ashulachi borligini aytadi, qizlar hammasi Zebiga qarashadi.

Bilimingizni sinang

Cho‘lpon «Kecha va kunduz» romanida xulosalarini biron o‘rinda yalang‘och aytishga urinmaydi, degan fikrni kim bildirgan?
  1. Naim Karimov
  2. Dilmurod Quronov
  3. Ozod Sharafiddinov
  4. Abdulhamid Cho‘lpon

To‘g‘ri javob: Ozod Sharafiddinov. Bu fikr O‘zbekiston Qahramoni Ozod Sharafiddinovga tegishli.

Ozod Sharafiddinov fikricha, «Kecha va kunduz» romanida hayot va xulosalar nima vositasida ochiladi?
  1. Jonli odamlar, ularning taqdiri va xarakterlari mantiqi orqali
  2. Muallifning to‘g‘ridan-to‘g‘ri nasihatlari orqali
  3. Tabiat tasvirlari va maqollar orqali
  4. Tarixiy hujjatlar va rasmiy bayonlar orqali

To‘g‘ri javob: Jonli odamlar, ularning taqdiri va xarakterlari mantiqi orqali. Romanda hamma narsa jonli odamlar, ularning taqdiri va xarakterlari mantiqi vositasida ochiladi.

Cho‘lponning xalqda «Vatan», «Millat», «Istiqlol» tushunchalarining teran ma’no kasb etishiga ta’sirini yuqori baholagan akademik kim?
  1. Abdulhamid Cho‘lpon
  2. Naim Karimov
  3. Ozod Sharafiddinov
  4. Dilmurod Quronov

To‘g‘ri javob: Naim Karimov. Bu fikrni akademik Naim Karimov bildirgan.

Naim Karimov fikricha, Cho‘lpon XX asr o‘zbek adabiyotida nimaning shakllanishi va ravnaq topishiga ulkan hissa qo‘shgan?
  1. O‘zbek dostonchiligining
  2. O‘zbek adabiy tilining
  3. O‘zbek tarixshunosligining
  4. O‘zbek maqomchiligining

To‘g‘ri javob: O‘zbek adabiy tilining. Karimov Cho‘lponning o‘zbek adabiy tili shakllanishiga ulkan hissasini ta’kidlaydi.

Naim Karimov fikricha, Cho‘lpon xalqda qaysi tuyg‘uni uyg‘otgan?
  1. Hurriyat tuyg‘usini
  2. Ehtiyotkorlik tuyg‘usini
  3. Sabr-toqat tuyg‘usini
  4. Tantanavorlik tuyg‘usini

To‘g‘ri javob: Hurriyat tuyg‘usini. Karimovga ko‘ra, Cho‘lpon xalqda hurriyat tuyg‘usini uyg‘otgan.

Cho‘lponning ijodiy izlanishlari nasrimizning poetik arenasini boyitishga sezilarli hissa bo‘lib qo‘shildi, deb baho bergan adabiyotshunos kim?
  1. Naim Karimov
  2. Abdulhamid Cho‘lpon
  3. Dilmurod Quronov
  4. Ozod Sharafiddinov

To‘g‘ri javob: Dilmurod Quronov. Bu bahoni adabiyotshunos Dilmurod Quronov bergan.

Abdulhamid Cho‘lpon qaysi yillarda yashagan?
  1. 1898–1938
  2. 1900–1938
  3. 1897–1937
  4. 1898–1936

To‘g‘ri javob: 1898–1938. Cho‘lpon 1898–1938-yillarda yashagan.

«Kecha va kunduz» romanidan keltirilgan parchaning epigrafi bo‘lgan «Hamal keldi, amal keldi» qaysi xalq og‘zaki ijodi janriga mansub?
  1. Qo‘shiq
  2. Maqol
  3. Ertak
  4. Topishmoq

To‘g‘ri javob: Maqol. «Hamal keldi, amal keldi» – xalq maqoli.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiAbdurauf Fitrat «Abulfayzxon» fojiasi: yakuniy sahna va tahlilKeyingi →Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi: Zaydinoy va doston haqida