XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 36–48-b.

Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi: Zaydinoy va doston haqida

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Xoljuvonoyning rejasi

– Chirog‘im, mening Shirvon eliga kelganimga uch yil bo‘libdi, lekin Rayhon arabga bir kosa suv qo‘limdan berganim yo‘q.

Qisqacha: Xoljuvonoy Go‘ro‘g‘liga Rayhon arabning qizini olib qochishni maslahat berdi: u qizning chin oti Xumoroy, laqabi Zaydinoy edi. Xoljuvon uni «kir yuvaman», deb qirga olib chiqishni, Go‘ro‘g‘li esa Gulshan chorbog‘da kutib turishni kelishdi. Shundan so‘ng Go‘ro‘g‘libek Gulshan bog‘da yotib qoldi.

Ko‘kbuloqdagi to‘qnashuv

Enib keldim tog‘laringdan, / Bir gul uzsam bog‘laringdan,— Go‘ro‘g‘libek Zaydinoyga
Qisqacha: Xoljuvon Rayhon arabdan Zaydinoyni kir yuvishga qo‘shib yuborishni so‘radi va Rayhon arab qizini jo‘natdi. Ko‘kbuloqda Go‘ro‘g‘libek Zaydinoydan suv so‘radi. Zaydinoy mis kosada suv uzatganda Go‘ro‘g‘li kosani urib yuborib, uni qo‘llaridan ushlab tortdi. Zaydinoy soldarini solib tortganda G‘irotning tizzasidan pasti yerga kirdi va Go‘ro‘g‘libekning burnidan qon ketdi.

Zaydinoyni olib qochish

Qisqacha: Go‘ro‘g‘libek Zaydinoyni belidan va qo‘ltig‘idan mahkam ushlab, egarning qoshiga bosdi. Xoljuvon Go‘ro‘g‘libekning sallasini olib, Zaydinoyni G‘irotning yoliga teng tarozi qilib egarga bog‘lab berdi va uni Ahmadbekka omonat dedi. Xoljuvon Rayhon arabning oldiga borib, qizi qochib ketganini aytdi.
Zaydinoyjon Ahmadbekka omonat, / Omonatga, qaynim, qilma xiyonat!— Xoljuvon Go‘ro‘g‘libekka

Rayhon arabning to‘qson turli chitdan bo‘lgan bir ko‘rpasi bor edi. Shuni yopinib yotib edi.

Tajan daryosida Rayhon arab

Otim G‘irot, jonim G‘irot, / Yeming kishmish, to‘rvang banot,— Go‘ro‘g‘libek G‘irotga
Qisqacha: Go‘ro‘g‘libek G‘irko‘kni qo‘yib yubordi, jonivor qarchig‘ayday osmonga uchib Tajan daryosidan o‘tdi. Rayhon arab ham otini daryoga soldi, lekin oti daryodan o‘tolmay, Rayhon daryoga tushib ketdi. Uning bo‘ynidagi ko‘rpa suvda aylanib, uni oqizib ketdi, baliqlar tishlay boshladi.
Iching kuyib o‘lgin, arab, / Endi qoyil bo‘lgin, arab!— Go‘ro‘g‘libek Rayhon arabga (kalaka)

Rayhon arabning qaytishi

Xoljuvon chechangiz sochini yoyib, / Men qolarman davlatingda mung‘ayib. / Otamni otma, otni otgin bekbachcha,— Zaydinoy Go‘ro‘g‘libekka
Qisqacha: Rayhon arab suvning beti bilan suzib daryoning qayrag‘idan chiqdi, ko‘rpani yirtib, astarini boshiga o‘radi. Oti cho‘loq bo‘lib qolgani uchun minolmadi va yetaklab, Shirvonga qarab yayov ketdi. Go‘ro‘g‘libek esa Zaydinoyni orqasiga mingashtirib oldi.

Yovmitda Ahmadbek va nikoh

Assalomu alaykum, Ahmadbek tog‘a, / Po‘lat dobiling tuygin-chi,— Go‘ro‘g‘libek Ahmadbekka
Qisqacha: Go‘ro‘g‘libek Yovmit shahriga yetib, Ahmadbek yotgan eshik oldiga bordi va arab qizini olib kelganini aytib suyunchi so‘radi. Ahmadbek uch yildan beri yotgan joyidan sachrab turdi, barcha amallarni Go‘ro‘g‘libekka topshirdi. Zaydinoyni Ahmadbekka nikoh qilib berdilar va qirq kunlik to‘y-tomosha bo‘ldi.
Umring uzoq, davlating behisob bo‘lsin, tuproq ushlasang, oltin bo‘lsin!— Ahmadbek Go‘ro‘g‘libekka duo qilib

Dostonning o‘rni va ijrochisi

O‘zbek xalq dostonchiligida «Go‘ro‘g‘li» turkumi katta o‘rin tutadi. Hozirgacha uning tarkibida oltmishdan ortiq doston mavjud.

«Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi» – shu turkumning ilk dostoni. Uni ko‘plab baxshilar ijro etishgan. Darslikda Muhammad Jomurot o‘g‘li Po‘lkan shoir (1874–1941) varianti berilgan.

Unda xalqning juda qadim zamonlardagi badiiy-estetik qarashlari ifodalangan.

Doston voqealari va Xizr

Doston voqealari Zargar yurtining podshosi Shohdorxonning Yovmit yurtiga bosqinchilik urushi qilishi bilan rivojlanib boradi.

Chunki mana shu urush tufayli Go‘ro‘g‘lining ota-onasi – Ravshan va Bibi Hilol ham bolaligida Zargar eliga borib qolib, musofirchilikda voyaga yetadi.

Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi va xalq manfaati yo‘lida qahramonlik ko‘rsatishida chiltanlar va Xizr alayhissalom katta o‘rin tutadi.

Go‘ro‘g‘lining g‘ayritabiiy tug‘ilishi – uning kelajakda boshqalarga o‘xshamaydigan, favqulodda kuch-qudrat, aqlidrok egasi bo‘lib kamol topishiga ishora.

Bilimingizni sinang

«Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi» dostonida Rayhon arabning qizi qanday chin ot va laqab bilan tilga olinadi?
  1. Chin oti Zaydinoy, laqabi Xumoroy
  2. Chin oti Xumoroy, laqabi Xoljuvonoy
  3. Chin oti Xoljuvon, laqabi Zaydinoy
  4. Chin oti Xumoroy, laqabi Zaydinoy

To‘g‘ri javob: Chin oti Xumoroy, laqabi Zaydinoy. Rayhon arab qizining chin oti Xumoroy, laqabi Zaydinoy.

Xoljuvonoy Go‘ro‘g‘liga Shirvon eliga kelganidan buyon Rayhon arabga nimani bermaganini aytadi?
  1. Bir hovuch don
  2. Bir kosa suv
  3. Bir piyola choy
  4. Bir burda non

To‘g‘ri javob: Bir kosa suv. Xoljuvonoy Rayhon arabga bir kosa suv qo‘lidan bermaganini aytadi.

Xoljuvonoy Go‘ro‘g‘liga Zaydinoyni olib qochish rejasini tushuntirganda, qizni qanday bahona bilan qirga olib chiqmoqchi bo‘ladi?
  1. «Gul teraman» deb
  2. «Suv olaman» deb
  3. «Kir yuvaman» deb
  4. «Mol boqaman» deb

To‘g‘ri javob: «Kir yuvaman» deb. Reja bo‘yicha Xoljuvon Zaydinoyni «kir yuvaman» deb qirga olib chiqadi.

Rayhon arabning to‘qson turli chitdan bo‘lgan qaysi buyumi bor edi?
  1. Sallasi
  2. To‘ni
  3. Belbog‘i
  4. Ko‘rpasi

To‘g‘ri javob: Ko‘rpasi. Rayhon arabning to‘qson turli chitdan bo‘lgan ko‘rpasi bor edi.

Rayhon arab qizi Zaydinoyni kir yuvish uchun kim bilan birga jo‘natadi?
  1. Ahmadbek bilan
  2. Go‘ro‘g‘libek bilan
  3. Bibi Hilol bilan
  4. Xoljuvonoy bilan

To‘g‘ri javob: Xoljuvonoy bilan. Rayhon arab qiziga enang bilan kir yuvishib kel, deydi; Xoljuvonoy bilan jo‘natiladi.

Ko‘kbuloqda Zaydinoy mis kosada suv uzatganda Go‘ro‘g‘libek nima qiladi?
  1. Kosani urib yuborib, Zaydinoyning ikki qo‘lidan ushlab tortadi
  2. Suvni ichib, kosani Zaydinoyga qaytaradi
  3. Kosani yerga qo‘yib, G‘irotga suv beradi
  4. Kosani olib, Zaydinoyga duo qiladi

To‘g‘ri javob: Kosani urib yuborib, Zaydinoyning ikki qo‘lidan ushlab tortadi. Go‘ro‘g‘libek mis kosani urib yuborib, Zaydinoyning qo‘llaridan ushlab tortadi.

Ko‘kbuloqdagi to‘qnashuv haqida quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Zaydinoy Go‘ro‘g‘libekka mis kosada suv uzatadi. II. Zaydinoy tortganda G‘irotning tizzasidan pasti yerga kirib ketadi. III. Olishuvda Zaydinoyning burnidan chak-chak qon ketadi.
  1. II va III
  2. Faqat III
  3. I va II
  4. I, II va III

To‘g‘ri javob: I va II. Burnidan qon ketgan Go‘ro‘g‘libekning o‘zi, Zaydinoyniki emas.

Voqealarni ketma-ketlikda joylashtiring: 1) Rayhon arab Zaydinoyni Xoljuvon bilan kir yuvishga jo‘natadi; 2) Go‘ro‘g‘libek Zaydinoy uzatgan mis kosani urib yuboradi; 3) Xoljuvon Zaydinoyni G‘irotning yoliga teng tarozi qilib egarga bog‘laydi; 4) Xoljuvon Rayhon arabga qizi qochib ketganini aytadi.
  1. 1-3-2-4
  2. 2-1-3-4
  3. 1-2-4-3
  4. 1-2-3-4

To‘g‘ri javob: 1-2-3-4. Avval kir yuvishga jo‘natish, so‘ng kosa voqeasi, bog‘lash va oxirida xabar.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiAbdulhamid Cho‘lpon va «Kecha va kunduz» romani (1-qism)Keyingi →Cho‘lpon: qishloqqa mehmonga borish parchasi