XotirAI logotipiXotirAI
📖 5-sinf · Adabiyot · 253–266-b.

Nodar Dumbadze va «Hellados» hikoyasi

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Gruzin adibi va o‘zbekcha tarjimalar

Gruzin xalqining ardoqli adibi Nodar Dumbadze asarlarida ifoda etilgan ezgulik, insonparvarlik, adolatsevarlik, xalqqa muhabbat tuyg‘ulari uni boshqa xalqlar o‘quvchilari uchun ham suyukli yozuvchiga aylantirgan.

Nodar Dumbadzening o‘nlab hikoyalari, «Kukaracha» qissasi, «Oq bayroqlar», «Abadiyat qonuni» singari romanlari mohir tarjimon Nizom Komil tomonidan ona tilimizga o‘girilgan. «Abadiyat qonuni» asari asosida o‘zbek san’atkorlari tomonidan yaratilgan ko‘p qismli videofilm namoyish etilgach, bizning yurtimizda adib ijodiga qiziqish yanada kuchaygan.

Tug‘ilishi va ilk asarlari

Nodar Vladimirovich Dumbadze 1928-yilning 14-iyulida Gruziya poytaxti Tbilisi shahrida tug‘ilgan. Yozuvchining ilk hikoyalar to‘plami «Qishloq bolalari» nomi bilan 1958-yilda chop etilgan. Uning dastlabki yirik asarlari «Men, buvim, Iliko va Illarion» qissasi 1960-yilda, «Quyoshni ko‘ryapman» nomli romani esa 1962-yilda yaratilgan. Yozuvchining bu asarlarida Ikkinchi jahon urushi yillaridagi gruzin qishloqlaridagi og‘ir va mashaqqatli hayot manzaralari, bir-biriga o‘xshamaydigan taqdir egalari obrazi yorqin aks ettirilgan.

Romanlar va «Abadiyat qonuni»

Adib zamonaviy mavzulardagi asarlarida insonlarning bir-biriga munosabatidagi odamiylik, oqibat singari fazilatlarni ulug‘laydi. Uning 1967-yilda yozilgan «Quyosh kechasi», 1972-yilda chop etilgan «Oq bayroqlar» romanlari bunga misol bo‘la oladi. Nodar Dumbadzening 1978-yilda yaratilgan «Abadiyat qonuni» asari nafaqat Gruziyaning o‘zida, balki ko‘plab boshqa yurtlarda ham izlab topib o‘qiladigan asarlar qatoridan joy oldi.

Bu romanda insonning hayotdagi o‘rni, undan talab etiladigan fidoyilik, halollik, vijdonlilik, adolatparvarlik xususiyatlari to‘g‘risida keng mushohada yuritilgan.

Yanguli – Venetsian ko‘chasi bolasi

Yanguli – suxumilik grek Xrista Aleksandridining o‘g‘li. Cho‘pday ozg‘in, yelkalari turtib chiqqan, qirraburun, ko‘zlari charosdek qop-qora, qo‘llari uzunligidan tizzasiga tushib turadigan o‘n to‘rt yoshli bu bola yon-atrofdagi tengqurlari uchun naqd Azroilning o‘zi edi.

Yanguli otasi bilan Venetsian ko‘chasida, Chalbash daryosining bo‘yida yashardi. Onasini eslolmaydi – chaqaloqligidayoq yetim qolgan. Ota-bolaning bor-yo‘q davlati bir parcha tomorqa, bittagina sigir va eshakdan iborat. Oshko‘k, sut-qatiq sotib kun ko‘rishadi.

Yanguli hech qayerda o‘qimasdi. Otasining yumushlariga qarashar, ahyon-ahyon eshakda qo‘shnilarga sut-qatiq tarqatar edi...

Skripka va birinchi mushtlashuv

Qisqacha: Hikoyachi Jamol o‘ttiz sakkizinchi yil kuzida temiryo‘l kesib o‘tiladigan joyda Yanguli to‘dasiga duch keladi. Jamol skripka solingan g‘ilofni yerga qo‘yadi. Yanguli undan papiros, pul talab qiladi, Jamol berishdan bosh tortadi. Yanguli skripkani Jamolning boshiga uradi va asbob ikkiga bo‘linadi. Jamol Yangulining iyagi ostiga musht soladi. Kechqurun Petya majaqlangan skripka va g‘ilofni uylariga tashlab ketadi, xolasi esa hammani qarg‘aydi.

«Hellados» naqshi va ikkinchi jang

Qisqacha: Ertasi kuni maktab darvozasi oldida Yanguli ko‘ylagini yechadi; uning chap to‘shida lotin harflarida «Hellados» yozuvi bor. Olishuvda Jamol yutqazadi. Uchinchi kuni Yanguli o‘z to‘dasi oldida nutq so‘zlaydi, Jamol uning gapini bo‘lib, mushtlashishni talab qiladi. Bu gal Jamol Yangulini iyagiga musht bilan yiqitadi. Yanguli «Bas!» deydi va ular ertadan faqat so‘kishishga kelishadi.

So‘kishuv va Kokaning aytgani

Qisqacha: So‘kishuv yarim yilcha davom etadi, oxirida ikkalasida bittadan jumla qoladi: Jamol «Sheni deda vatire, Yanguli!» der, Yanguli «Imana su ine prostikasa ineka, Jamol!» deb javob berardi. Bir kuni Jamol shu so‘zni aytganda Yanguli ma’yus tikilib, boshini egib, uyi tomon ketadi. Koka Jamolga Yanguli uning oyisini surishtirgani va o‘zi «o‘lgan» deb aytganini bildiradi. Shundan Yanguli Jamolga o‘n baravar ulg‘ayganday tuyuladi, ular do‘st bo‘lolmaydi.

Yanguli ketmoqchi emas

Qisqacha: Yanguli bir kuni sut olib kelganda yuzi momataloq edi; buni otasi qilgan. Uch kundan keyin Suxumiga Gretsiyadan paroxod kelishi va bu yerlik greklar Elladaga qaytishi aytiladi, otasi ham ketmoqchi. Yanguli esa ketmoqchi emas. Uning vatani – Suxumi, ko‘cha, Chalbash, Koka, Petya, Qora dengiz, ko‘prik, Mida va Jamolning o‘zi. Jamolning ko‘kragidagi yozuv haqidagi savoliga Yanguli «Hellados» naqsh, Vatan esa yurakda deb javob beradi.
Bu – naqsh, Jamol. Vatan – ichkariroqda, naq yurakning o‘zida!— Yanguli, Nodar Dumbadzening «Hellados» hikoyasida

«Poseydon» kemasi va Yangulining o‘limi

Qisqacha: Suxumiliklar greklar bilan xayrlashadi; greklar «Poseydon» kemasiga chiqib olgan. Jamol sohildan Yangulini topadi. Yanguli qo‘llarini ko‘tarib: «Jamol, ego agapo imana su! Jamol, oyingni yaxshi ko‘raman!» deb baqiradi, otasi esa uni bilagidan mahkam ushlab turadi. Jamol yig‘lagancha uyga jo‘naydi. Bir kundan keyin Kelasuri daryosining quyilish joyida dengiz bolaning jasadini sohilga chiqaradi; Jamol uni «Hellados» yozuvidan tanib, Nina xolaga «Yanguli qaytib keldi» deb yig‘laydi.

Yanguli xarakteri va vatan tuyg‘usi

Yanguli, garchi maktab, ustoz ko‘rmagan, ota-ona mehridan to‘la bahramand bo‘lolmagan esa-da, uning tabiatan nozik ko‘ngli, mushohadaga moyil aql-u farosati bor!

Demak, insonda o‘zligini tanitgan makon, sadoqatli do‘stlar orttirgan go‘sha, har qarichi ko‘zga to‘tiyo zamin, eng pokiza hislari tug‘ilgan onlar Vatan degan tuyg‘uni paydo qilar ekan-da. Demak, chin vatanparvar bo‘lmoqlik uchun muayyan millat vakili bo‘lishning o‘zi yetarli emas ekan-da.

Yanguli fojiasida uning otasini ayblashga ham shoshilmaslik kerak. Otani ham tushunish lozim. U ham o‘z Vatanini Yangulidan kam sevmaydi. Faqat uning vatani boshqa – Gretsiya – Ellada!

Jamol va Nina xola

Hikoyachi Jamol ham, garchi hali yosh, o‘yinqaroq bolaligi o‘tib ketmagan bo‘lsa-da, o‘ziga xos xarakterga ega obraz. Jamol esa bu «zo‘ravonlar»ga bo‘sh kelishni xohlamadi. Uning shu qat’iyligi, jasorati, o‘zini xor qildirib qo‘ymasligi, oxir-oqibatda «dushmanlari»ning do‘st bo‘lishiga, Yangulidek «zo‘ravon» e’tirofini qozonishga olib keladi.

Asarda Jamolni asrab olgan Nina xola unchalik ko‘p ishtirok etmaydi. Jamolning do‘sti Koka, Yanguli to‘dasining bir qancha a’zolari obrazi haqida ham shu fikrni aytish mumkin.

Bilimingizni sinang

Gruzin adibi Nodar Dumbadze qaysi sanada tug‘ilgan?
  1. 1924-yil 14-iyun
  2. 1928-yil 4-iyul
  3. 1928-yil 14-iyul
  4. 1938-yil 14-iyul

To‘g‘ri javob: 1928-yil 14-iyul. Dumbadze 1928-yil 14-iyulda tug‘ilgan.

Nodar Dumbadze qaysi shaharda tug‘ilgan?
  1. Tbilisi
  2. Kutaisi
  3. Batumi
  4. Suxumi

To‘g‘ri javob: Tbilisi. Adib Gruziya poytaxti Tbilisi shahrida tug‘ilgan.

Nodar Dumbadzening «Men, buvim, Iliko va Illarion» asari qaysi janrga mansub?
  1. pyesa
  2. qissa
  3. roman
  4. hikoya

To‘g‘ri javob: qissa. Bu asar qissa janrida yozilgan.

Dumbadzening dastlabki yirik asarlarida qaysi davr va muhit hayoti tasvirlangan?
  1. Ikkinchi jahon urushi yillaridagi gruzin qishloqlari hayoti
  2. XIX asrdagi grek ko‘chmanchilari hayoti
  3. Suxumidagi dengizchilarning zamonaviy hayoti
  4. Gruziyaning mustaqillik davri dastlabki yillari hayoti

To‘g‘ri javob: Ikkinchi jahon urushi yillaridagi gruzin qishloqlari hayoti. Bu asarlarda urush yillaridagi gruzin qishloqlarining og‘ir hayoti aks etgan.

Quyidagi romanlardan qaysi biri 1967-yilda yozilgan?
  1. «Quyoshni ko‘ryapman»
  2. «Oq bayroqlar»
  3. «Abadiyat qonuni»
  4. «Quyosh kechasi»

To‘g‘ri javob: «Quyosh kechasi». «Quyosh kechasi» 1967-yilda yozilgan.

1978-yilda yaratilgan va ko‘plab boshqa yurtlarda ham izlab topib o‘qiladigan Dumbadze asari qaysi?
  1. «Qishloq bolalari»
  2. «Quyosh kechasi»
  3. «Oq bayroqlar»
  4. «Abadiyat qonuni»

To‘g‘ri javob: «Abadiyat qonuni». «Abadiyat qonuni» 1978-yilda yaratilgan.

«Abadiyat qonuni» romanida insonning hayotdagi o‘rni bilan birga qaysi xususiyatlar haqida keng mushohada yuritilgan?
  1. itoatkorlik, xushomadgo‘ylik, shuhratparastlik, hiyla
  2. tantiqlik, ishyoqmaslik, loqaydlik, takabburlik
  3. fidoyilik, halollik, vijdonlilik, adolatparvarlik
  4. tejamkorlik, ehtiyotkorlik, ayyorlik, sabr

To‘g‘ri javob: fidoyilik, halollik, vijdonlilik, adolatparvarlik. Romanda fidoyilik, halollik, vijdonlilik, adolatparvarlik haqida mushohada yuritilgan.

Dumbadzening «Hellados» hikoyasida Yanguli kimning o‘g‘li?
  1. abxaz kishi Kokaning
  2. grek kapitan Petyaning
  3. suxumilik grek Xrista Aleksandridining
  4. gruzin cho‘poni Ilikoning

To‘g‘ri javob: suxumilik grek Xrista Aleksandridining. Yanguli suxumilik grek Xrista Aleksandridining o‘g‘li.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiAnvar Obidjon hayoti va she’rlari