XotirAI logotipiXotirAI
📖 6-sinf · Adabiyot · 3–13-b.

Said Ahmad hayoti, «Qoplon» va «Sobiq» hikoyalari

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Said Ahmad: hayoti, ilk yillari

O‘zbekiston xalq yozuvchisi, «O‘zbekiston Qahramoni» Said Ahmad Husanxo‘jayev 1920-yilning 10-iyunida Toshkent shahrining «Samarqand darboza» mahallasida tug‘ilgan. Avval o‘rta maktabda, so‘ng Navoiy nomli pedagogika institutida o‘qigan. Bo‘lajak yozuvchining ilk mashqi – «Ishqiboz» nomli hajviy hikoyasi o‘n olti yoshlarida «Mushtum» jurnalida chop etilgani uchun uning dastlabki ish faoliyati ham shu jurnal bilan bog‘liq.

Ikkinchi jahon urushi yillari Said Ahmad «Qizil O‘zbekiston» (hozirgi «O‘zbekiston ovozi») gazetasi tahririyatida, keyinroq «Sharq yulduzi» jurnalida ishladi.

Qatag‘on va dastlabki kitoblar

O‘tgan asrning 50-yillari boshlarida yozuvchi ko‘plab ziyolilar qatorida qatag‘onga uchrab, «xalq dushmani» degan tuhmatlar bilan qamaladi. Bu siyosat qoralangandan so‘ng Said Ahmad ham nohaq jazodan ozod etilib o‘z oilasiga qaytadi. O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi bo‘lib ishlaydi.

«Ufq», «Jimjitlik» va pyesalar

Uning ijodida «Ufq» romani alohida o‘rin tutadi. 60-yillarda bu asarning dastlabki ikki kitobi chop etilgan. Keyinroq uchinchi kitobi ham e’lon qilinib, trilogiya sifatida adabiyotimiz xazinasini boyitdi.

Bu asar xalqimizning Ikkinchi jahon urushi arafasida, urush yillari va undan keyingi ilk davrlardagi hayoti, fidokorona mehnati, kurashlari, orzu-armonlarini badiiy aks ettiradi. 1988-yili adibning «Jimjitlik» romani nashrdan chiqadi.

Said Ahmad 70–80-yillarda o‘z hikoyalari asosida «Kelinlar qo‘zg‘oloni», «Kuyov» nomli pyesalar yozadi.

Hajviy hikoyalari va vafoti

Milliy teatrimizda ilk bor sahnalashtirilgan bu spektakllar xalqimiz o‘rtasida juda katta shuhrat topib, hozirgacha teatrlar sahnasidan tushmay keladi. Bundan tashqari, yozuvchining o‘nlab hajviy hikoyalari televizion miniatyuralar teatri orqali, «Xandon pista» (1994-yil) va boshqa kitoblar shaklida xalqimizning ma’naviy mulkiga aylangan.

Ayniqsa, Oybek, G‘afur G‘ulom, Abdulla Qahhor, Mirtemir, Shuhrat, Saida Zunnunova, O‘lmas Umarbekov kabi adabiyotimizning zabardast vakillari haqidagi xotiralari keng e’tirof topdi. Adibning ko‘pgina asarlari xorijiy tillarga ham tarjima qilingan. Said Ahmad 2007-yil 5-dekabrda vafot etdi.

«Qoplon»: Qurbonboy va Tillayev

Qisqacha: Tillayev yangi hovliga ko‘chganda Qurbonboy unga it boqishni maslahat beradi, polni yuvib, gilamni qoqib beradi. Ertasi kuni u katta itni yetaklab keladi, itning oti Qoplon. Qurbonboy shifer so‘ramasligini aytib, Tillayevning ixlosini oshiradi. Tillayev uni garaj mudiriga muovin qilib qo‘yadi va uyiga bir yuz saksonta shifer, o‘ttizta tunuka tushurib beradi.
Odamning yaxshisini darrov taniydi. Sizga tez o‘rganib ketadi.— Qurbonboy, «Qoplon» hikoyasida it haqida

«Qoplon»: yangi direktor va it

Qisqacha: Tillayev kasal bo‘lib ministrlikka ariza yozadi, ministrlik uning o‘rniga boshqa direktor tayinlaydi. Qurbonboy o‘sha kuni Qoplonni olib chiqib ketadi-yu, qaytib kelmaydi. Keyin Tillayev ko‘chada Qurbonboyning Qoplonni yetaklab yurganini ko‘radi; it qaraydi, Qurbonboy qaramaydi. Yangi direktor o‘g‘lining tug‘ilgan kuniga chaqirgan Tillayevlarni Qoplon dumini likillatib kutib oladi. Tillayev «Bu itni taniyman» deb Qurbonboyga qaraydi.
Bu itni taniyman— Tillayev, «Qoplon» hikoyasining so‘nggi suhbatida

«Qoplon» hikoyasining tahlili

Adibning «Qoplon» hikoyasi satirik asarning yaxshi namunasi bo‘lib, kishilardagi xushomadgo‘ylik, laganbardorlik, o‘z manfaati yo‘lida andisha-mulohazaga bormay surbetlarcha ish tutishi, odamlarning amal kursisiga qarab munosabat ko‘rsatishi kabi yaramas illatlar tanqidiga bag‘ishlangan.

Xushomadining asosiy vositasi bo‘lgan it – Qoplonni olib ketib, yangi rahbarga ham xuddi avvalgiday alfozda taqdim qiladi. Hikoya so‘ngida Tillayev Qoplonni ko‘rib: «Bu itni taniyman», – desa-da, achchiq istehzo bilan aytilgan bu so‘zlarni asli Qurbonboyga qarab qo‘yib aytadi. Demak, «it» deb Qurbonboyni nazarda tutadi.

Yozuvchi bu bilan Qurbonboylar kabi buqalamun kimsalar, ablah odamlarning jamiyatda, insonlar orasida o‘rni bo‘lishi kerak emas, degan g‘oyani ilgari suradi.

«Sobiq»: shuhrat va yumushlar

Qisqacha: Hikoya qahramoni – mexanizator – birinchi kuniyoq to‘qqiz tonna paxta teradi va muxbirlar, radio, televizor, gazeta orqali mashhur bo‘lib ketadi. Rais Berdiali aka uni «Volga»da kengashga yuboradi, kinochilar uning paxta terishini kinoga oladi. Keyin madaniyat uyining ochilishida nutq so‘zlaydi, rassom unga o‘xshatib surat ishlaydi.
Sen bizning mash’alimizsan.— rais, «Sobiq» hikoyasida qahramonga

«Sobiq»: yakuniy voqealar

Qisqacha: Qahramon rayon o‘t o‘chirish komandasining pensiyaga chiqayotgan keksa xodimini tabriklashga yuboriladi. Keyin poyezdda kelgan, tarvuzni butun yutib o‘yin ko‘rsatgan polvonni vokzalda kutib oladi, toshlar stansiyada qolib ketadi. Oktabrda mashinasini chang bosgan, kimdir bo‘r bilan «sobiq mexanizatori» deb yozib ketgan. Oxirida u drujinachilar bilan somsapazlikni tekshirishga otlanadi.

«Sobiq» hikoyasining tahlili

Said Ahmadning «Sobiq» nomli ikkinchi hikoyasi achchiq, alamli kulgidan yiroq, hajviy, sof yumoristik yo‘nalishda.

Sho‘rolar davrining turg‘unlik zamonlarida har narsani mafkuraga bog‘lash odat tusiga kirgan edi. Eng ilg‘or paxtakor deb, asosiy ishini yig‘ishtirib, turli kerak-nokerak majlis, kengash, yig‘ilishlarga borishga majbur bo‘ladi.

Yozuvchi bu xatti-harakatlarning bema’nilashib ketganini ta’kidlash uchun kulgining mubolag‘a, lof kabi badiiy tasvir vositalarini qo‘llaydi. Har ikki hikoyada ham yozuvchi badiiy tilning xalqona, nozik qochirimli, shirali, ko‘p ma’noli xususiyatlaridan keng foydalanadi.

Bilimingizni sinang

O‘zbekiston xalq yozuvchisi Said Ahmad Husanxo‘jayev qaysi shaharning qaysi mahallasida dunyoga kelgan?
  1. Toshkent shahrining «Chilonzor» mahallasida
  2. Farg‘onaning «Eski shahar» mahallasida
  3. Samarqandning «Toshkent darboza» mahallasida
  4. Toshkent shahrining «Samarqand darboza» mahallasida

To‘g‘ri javob: Toshkent shahrining «Samarqand darboza» mahallasida. Said Ahmad Toshkentning «Samarqand darboza» mahallasida tug‘ilgan.

Said Ahmad Husanxo‘jayev qaysi yilning qaysi sanasida tug‘ilgan?
  1. 1918-yil 10-iyun
  2. 1920-yil 5-dekabr
  3. 1920-yil 10-iyun
  4. 1927-yil 10-iyun

To‘g‘ri javob: 1920-yil 10-iyun. Adib 1920-yilning 10-iyunida tug‘ilgan.

Ikkinchi jahon urushi yillarida Said Ahmad qaysi gazeta tahririyatida ishlagan?
  1. «Sharq yulduzi»
  2. «Toshkent haqiqati»
  3. «Mushtum»
  4. «Qizil O‘zbekiston»

To‘g‘ri javob: «Qizil O‘zbekiston». Urush yillarida «Qizil O‘zbekiston» (hozirgi «O‘zbekiston ovozi») tahririyatida ishlagan.

Said Ahmadning birinchi kitobi qanday nom bilan chop etilgan hikoyalar to‘plamidir?
  1. «Er yurak»
  2. «Farg‘ona hikoyalari»
  3. «Muhabbat»
  4. «Tortiq»

To‘g‘ri javob: «Tortiq». Adibning birinchi kitobi «Tortiq» nomli hikoyalar to‘plamidir.

Said Ahmadning «Jimjitlik» romani qaysi yili nashrdan chiqqan?
  1. 1949-yilda
  2. 1958-yilda
  3. 1994-yilda
  4. 1988-yilda

To‘g‘ri javob: 1988-yilda. «Jimjitlik» romani 1988-yili nashr etilgan.

Xalq yozuvchisi Said Ahmad qaysi sanada vafot etgan?
  1. 1994-yil 5-dekabr
  2. 2007-yil 5-dekabr
  3. 2005-yil 15-dekabr
  4. 2007-yil 10-iyun

To‘g‘ri javob: 2007-yil 5-dekabr. Said Ahmad 2007-yil 5-dekabrda vafot etgan.

50-yillar boshida qatag‘onga uchragan Said Ahmad qanday tuhmat bilan qamalgan?
  1. «vatan xoini»
  2. «josus»
  3. «xalq dushmani»
  4. «aksilinqilobchi»

To‘g‘ri javob: «xalq dushmani». Yozuvchi «xalq dushmani» degan tuhmat bilan qamalgan.

Nohaq jazodan ozod etilgach, Said Ahmad O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasida qanday vazifada ishlagan?
  1. uyushma raisi bo‘lib
  2. adabiy maslahatchi bo‘lib
  3. bosh muharrir bo‘lib
  4. mas’ul kotib bo‘lib

To‘g‘ri javob: adabiy maslahatchi bo‘lib. U Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi bo‘lib ishlagan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
Keyingi →Ma’naviyat xazinasi: adabiyotning inson va millat hayotidagi o‘rni