XotirAI logotipiXotirAI
📖 6-sinf · Adabiyot · 136–148-b.

Tog‘ay Murod «Yulduzlar mangu yonadi» qissasi (davomi)

Mavzular

Bo‘ri polvon Ismoil polvonni yengdi

Qisqacha: Ismoil polvon olov taftini oldi, ketiga chalqaydi va gavdasini Bo‘ri polvonga berib qo‘ydi. Bo‘ri polvon chil chiqarib, uni davra o‘rtasiga chalqancha tashladi. Bo‘ri polvon qo‘llarini ko‘tarib davrani aylanib chopdi, hamrohlarini bag‘riga bosdi va yonoqlaridan quvonch yoshlari oqdi.

Hay-hay-hay! Yoshlik – yoshligini, ko‘pni ko‘rganlik – ko‘pni ko‘rganligini qildi! Tajriba! Tajriba zafar qozondi!

Uylanish va Tilovberdi tug‘ilishi

Qisqacha: Bo‘ri polvon davrani tark etajagini va uylanajagini aytdi, nasihatlar zoye ketdi. Brigadasidagi Suluv degich qiz uning ko‘ngliga o‘tirib qoldi. Bo‘ri polvonsiz davralar fayzsiz bo‘ldi, el uning kurashini qo‘msadi. Ayoli ketma-ket qiz tug‘di, beshinchi farzandi o‘g‘il bo‘ldi va otini Tilovberdi qo‘ydi.

Bo‘ri polvon endi orzu bilan ovundi: o‘g‘li Tilovberdi balog‘atga yetyapti – ot o‘rnini toy bosadi... Bo‘ri polvon o‘g‘lini tarbiya qila berdi. O‘g‘lini nahorda uyqudan uyg‘otdi. Tuxum yuttirdi...

Abray – Nasim polvonning uli

Qisqacha: Tilovberdi polvon sho‘rchilik Abray polvon bilan olishadigan bo‘ldi. Bo‘ri polvon bunday polvonni eshitmagan edi; so‘rasa, Abray Nasim polvonning uli ekan, yaqinda armiyadan kelibdi. Bo‘ri polvon qattiq hayajonlandi, Amir polvon holini bildi. Bo‘ri polvon Amirga Abray bilan Tilovberdini chiqarishni aytdi va davrada jar soldi.

Bo‘ri polvon sovugan choy ichdi. Entikdi. Lablarini yaladi. Jilmaydi. – Qaridik, ukam, qaridik. Yurak yaramay qolyapti! – dedi.

Birinchi olishuv: yiqitish bekor

Qisqacha: Tilovberdi polvon Abrayning yoqasidan ushlab, chil berib uni ketiga surdi; Abray odamlar ustiga chalqancha tushdi. Xo‘jasoatliklar Tilovberdini olqishladi. Bo‘ri polvon esa Tilovberdi odamlar ustiga yiqitgani uchun yiqitgani bekor, deb qayta olishishni talab qildi.
Polvonmisan – yerning ustiga yiqit! Qani, boshqatdan olishinglar!— Bo‘ri polvon

Ikkinchi olishuv: Tilovberdi yengildi

Qisqacha: Tilovberdi polvon g‘olibona yurib, o‘ng oyog‘ini haddan ziyod olg‘a tashladi. Abray polvon buni sezdi, lekin oyoqqa atayin qaramadi. Bo‘ri polvon tasbeh o‘girib, o‘g‘lini ogohlantirmoqchi bo‘ldi, ammo Tilovberdi oyog‘ini olmadi. Abray uni oyog‘i yerga tekkuncha zarb bilan qoqib yubordi va Tilovberdi ikki yag‘rini bilan yiqildi. Nasim polvon tantana qildi.

Bo‘ri polvonning alami

Qisqacha: Tilovberdi yig‘lab, «Men yiqitganda g‘irrom dedi, mana oqibati!» dedi. Bo‘ri polvon so‘zlashga madori yetmay, qorong‘ilikka kirib ketdi va g‘o‘zapoya uyumiga o‘tirib, tasbeh sanadi. Keyin ko‘ngli to‘lib, Nasim oshnaga qarata uch safargacha Tilovberdini o‘g‘li bilan olishtirishini, nevaralarini ham olishtirishini aytdi.
Yulduzim hali yonadi! Davralarim hali davom etadi! / Yulduzim mangu yonadi!— Bo‘ri polvon, «Yulduzlar mangu yonadi» qissasi

Qissa uslubi: xalqona til

«Yulduzlar mangu yonadi» qissasini o‘qir ekanmiz, bu asar biz mutolaa qilgan boshqa asarlardan juda ko‘p jihati bilan farq qilishini anglaymiz. Bu farq, avvalo, muallifning hikoya tarzida ko‘rinadi. Guvohi bo‘lganingizdek, asar tili va yozuvchi uslubi muallif unib-o‘sgan Surxon vohasida yashaydigan xalq tili va muomala usuli bilan chambarchas bog‘liqdir. Tog‘ay Murod go‘yo qishloqdoshlariga qiziqarli bir rivoyat so‘zlab berayotganday tutadi o‘zini.

Demak, Tog‘ay Murod qahramonlari bilan bizni qalban yaqinlashtirayotgan narsa – xalqimizga xos bo‘lgan soddalik, samimiylik, to‘g‘rilik, ochiq ko‘ngillik xislatlaridir.

1976-yil va sho‘ro davri

Surxondaryoning olis qishloqlarida yashaydigan oddiy insonlar uchun OR, NOMUS, G‘URUR, UYAT, ANDISHA, KAMTARLIK, HALOLLIK, MARDLIK singari hislar alohida qahramonlik belgisi emas. Eslang, bu asar 1976-yilda yozilgandi.

Ikki-uch yillik harbiy xizmatga olib ketilgan yigitlarimiz aksariyat qurilish batalyonlariga tashlanar, ularning kuchidan suvtekin foydalanilardi. Ona tilimiz butun rasmiy idoralar, hujjatlar, aksariyat ta’lim dargohlaridan siqib chiqarilgan, bu tilda gaplashish esa madaniyatsizlik belgisi sifatida qaralardi...

Urf-odat va kurash tasviri

Xalq nimasi bilan xalq? / O‘zining urf-odatlari bilan xalq!— Bo‘ri polvon o‘ylari, «Yulduzlar mangu yonadi»

Agar e’tibor qilgan bo‘lsangiz, bu qissada qadimiy xalq musobaqasi – kurash san’atining butun qonun-qoidalari eng mayda jihatlarigacha batafsil tasvirlanadi. Ikkinchi qissa – «Ot kishnagan oqshom»da chavandozlik, otlar bilan bog‘liq o‘yinlar, otlarning zoti, parvarishi singari mavzular yoritiladi. «Otamdan qolgan dalalar» romanida bo‘lsa, qadim o‘zbekning paxtakorlik faoliyati sirsinoatlari to‘liq qog‘ozga tushiriladi.

Mustaqillik va o‘zbek kurashi

Yurtimiz mustaqilligi qo‘lga kiritilgach, juda ko‘p xalq an’analari singari o‘zbek kurashini keng targ‘ib etish, yoshlarni unga jalb qilish, bu sport turini har tomonlama ommalashtirish borasida ulkan ijobiy ishlar amalga oshirildi. Birinchi Prezidentimiz tomonidan kurashga alohida e’tibor qaratilib, bugungi kunda bu sport turi bilan nafaqat mamlakatimizda, balki ko‘plab xorijiy yurtlarda ham minglab odamlar shug‘ullanmoqda.

Bilimingizni sinang

«Yulduzlar mangu yonadi» qissasining muallifi kim?
  1. Tog‘ay Murod
  2. Murod Muhammad Do‘st
  3. Xayriddin Sultonov
  4. Erkin A’zamov

To‘g‘ri javob: Tog‘ay Murod. Qissa muallifi – Tog‘ay Murod.

«Yulduzlar mangu yonadi» qissasining bosh qahramoni kim?
  1. Nasim polvon
  2. Abray polvon
  3. Bo‘ri polvon
  4. Ismoil polvon

To‘g‘ri javob: Bo‘ri polvon. Qissa bosh qahramoni – Bo‘ri polvon.

«Yulduzlar mangu yonadi» qissasida Bo‘ri polvon Ismoil polvonni oxirida qanday yengadi?
  1. Chil chiqarib, davra o‘rtasiga chalqancha tashlaydi
  2. Mash’ala ustiga uloqtirib yuboradi
  3. Yelkasidan oshirib yerga uradi
  4. Yoqasidan tortib tiz cho‘ktiradi

To‘g‘ri javob: Chil chiqarib, davra o‘rtasiga chalqancha tashlaydi. Bo‘ri polvon chil chiqarib, Ismoilni davra o‘rtasiga chalqancha tashlagan.

Ismoil polvonni yengib, g‘alabadan so‘ng Bo‘ri polvon «Yulduzlar mangu yonadi» qissasida nimani aytadi?
  1. Davrani tark etajagini va uylanajagini
  2. Kurashni yanada avj oldirishini
  3. O‘g‘lini davraga chiqarishini
  4. Ismoilni o‘z shogirdi qilishini

To‘g‘ri javob: Davrani tark etajagini va uylanajagini. Bo‘ri polvon davrani tark etajagini va uylanajagini aytgan.

«Yulduzlar mangu yonadi» qissasida Bo‘ri polvonning brigadasida bo‘lgan va uning ko‘ngliga o‘tirgan qiz kim?
  1. Suluv
  2. Oygul
  3. Gulnor
  4. Oymomo

To‘g‘ri javob: Suluv. Bo‘ri polvonning brigadasida Suluv degich qiz bo‘lgan.

Bo‘ri polvonning ketma-ket qizlaridan keyin tug‘ilgan yolg‘iz o‘g‘lining ismi nima?
  1. Tilovberdi
  2. Abray
  3. Maksim
  4. Ismoil

To‘g‘ri javob: Tilovberdi. Beshinchi farzandi o‘g‘il bo‘lgan va uning otini Tilovberdi qo‘yishgan.

«Yulduzlar mangu yonadi» qissasida Tilovberdi polvonning raqibi sho‘rchilik Abray polvon kimning o‘g‘li?
  1. Normurod polvonning
  2. Bo‘ri polvonning
  3. Nasim polvonning
  4. Amir polvonning

To‘g‘ri javob: Nasim polvonning. Abray Nasim polvonning o‘g‘li bo‘lib, yaqinda armiyadan kelgan.

Abray Nasim polvonning o‘g‘li ekanini bilgach, Bo‘ri polvon qanday ahvolga tushadi?
  1. Davradan chiqib ketadi
  2. Mensimay yelka qisadi
  3. Birdan sergak tortadi
  4. Quvonib kulib yuboradi

To‘g‘ri javob: Birdan sergak tortadi. Bo‘ri polvon birdan sergak tortadi, qattiq hayajonlanadi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiErkin Vohidov hayoti, ijodi va «O‘zbegim» qasidasiKeyingi →O‘tkir Hoshimov va «Urushning so‘nggi qurboni» hikoyasi