XotirAI logotipiXotirAI
📖 7-sinf · Adabiyot · 71–79-b.

«Me’mor» romanidan parcha (2-qism) va roman turlari

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Arava tagida qasr chizmasi

Qisqacha: Me’mor arava tagida toshqalam bilan daftar sahifalariga chiziqlar tortib, buyuk qasrni belgilab qo‘ydi. U girdibodlar minoralarga, uchib borayotgan sariq qum esa devor va ravoqlarga o‘xshashini aytdi. Daftarga handasaviy chiziqlar chizib, shogirdlariga nimalarnidir tushuntirardi. Shogirdlar ustodning ko‘p gaplariga ishongilari kelmasa-da, uni ma’qullashardi.

Ma’suma bekaning qo‘rquvi

Qisqacha: Ma’suma beka bo‘ron paytida chizmalar kimga kerakligini so‘radi va duo o‘qidi. Me’mor kulib, bu ularning kasbi ekanini aytdi va xotinini tinchlantirdi. U Jayhundan o‘tgach, Movarounnahrda bunday ofatlar bo‘lmasligini va bo‘ron tez o‘tib ketishini aytdi. Ma’suma beka erkaklarning gaplari shatranj o‘ynayotganlarnikiday tushunarsiz ekanini aytdi.

Girdibod karvonni talaydi

Qisqacha: Allaqanday qudratli kuch aravalarga urilib, hamma yoqni qorong‘ilik bosdi; Me’mor bu girdibod ekanini aytdi va bir-birlarini mahkam ushlashni buyurdi. Me’mor qizi bilan xotinini, Zulfiqor Badiani, Zavrak ustodining oyog‘ini ushladi. Horunbek bilan G‘avvos g‘ildiraklarga yopishdi. Girdibod o‘tgach, ikkinchi arava to‘nkarilgan, uchinchi arava qumga ko‘milgan, xashak va yuklar uchib ketgan edi.

Talofat va Me’morning shukri

Qisqacha: Me’mor Ma’suma beka va Badiada katchalar borligini bilib, bu ham Xudoning xohishi ekanini aytdi. Zulfiqor Shoshiy bilan Zavrak Nishopuriy otni qumdan qutqarishga yugurdi. Me’mor jon omon qolganiga shukur qilishni aytdi va ziyonni to‘lashga va’da berdi. Horunbek esa bu Xudodan kelgan narsa, deb haq olmasligini aytdi.

G‘avvos suv keltiradi

Qisqacha: Otlar va odamlar tashna qoldi. G‘avvos chelak va xumchani olib, kun chiqish tomonga suv topishga yugurib ketdi; Horunbek qiblanamo bilan yo‘nalishni tasdiqladi. G‘avvos terga botib, loyqaroq suv keltirdi. Me’mor xumchadagidan hammaga ichishni, paqirdagini otlarga oz-oz berishni aytdi. Jayhun doimo loyqa oqishini ham eslatdi.
Jayhun doimo loyqa oqadi— Me’mor («Me’mor» romanidan parcha)

Ilon voqeasi va Jayhundan o‘tish

Qisqacha: G‘avvos Zavrakning tizzasiga o‘ldirilgan ilonni qo‘ydi; Zavrak qo‘rqib sakrab tushdi. G‘avvos ilonni xumchaning qorni bilan boshini ezib o‘ldirganini aytdi. Ular shu tunda Xalachga kirib bordi. Ertasiga ot-aravalarni sol ustida daryodan o‘tkazdi va Movarounnahr tuprog‘iga chiqdi.

Roman va dilogiya

Roman nasr yo‘lida yozilganligi, hayotni keng qamrovda ko‘rsatganligi, sujeti ko‘p tarmoqli bo‘lganligi, inson taqdiri va ruhiyati tasvirining ko‘lamdorligi, katta hajmga ega bo‘lishi bilan hikoya va qissadan ajralib turadi.

Roman-dilogiya – ikki kitobdan iborat bo‘lib, inson taqdiri va hayotini ancha keng qamrab oladi. M. Ismoiliyning «Farg‘ona tong otguncha», H. Nu’mon va A. Shorahmedovning «Ota», P. Qodirovning «Yulduzli tunlar» va «Avlodlar dovoni» asarlari roman-dilogiyalardir.

Trilogiya va tetralogiya

Trilogiya – uch kitobdan iborat bo‘lib, jamiyat hayotidagi katta bir davrni qamrab oladi. Said Ahmadning «Ufq» asari trilogiya namunasi bo‘lib, «Qirq besh kun», «Hijron kunlarida», «Ufq bo‘sag‘asida» nomli uchta alohida romandan iborat.

Tetralogiya – to‘rt kitobdan iborat romanni bildiradi. Muhammad Alining «Ulug‘ saltanat» tetralogiyasi «Jahongir Mirzo», «Umarshayx Mirzo», «Mironshoh Mirzo», «Shohrux Mirzo» nomli romanlardan iborat.

Roman necha kitobdan iborat bo‘lishidan qat’i nazar, ularda ichki birlik, bog‘lanish bo‘ladi. «Ufq» trilogiyasida ham Ikromjon obrazi barcha kitoblardagi voqealar markazida turadi.

Bilimingizni sinang

«Me’mor» romanida Me’mor girdibodlarni nimaga, uchib borayotgan sariq qumni esa nimaga o‘xshatadi?
  1. Minoralarga; devor va ravoqlarga
  2. Devorlarga; darvozalarga
  3. Ravoqlarga; minoralarga
  4. Gumbazlarga; ustunlarga

To‘g‘ri javob: Minoralarga; devor va ravoqlarga. Girdibodlar minoralarga, sariq qum devor va ravoqlarga o‘xshaydi.

«Me’mor» romanida shogirdlar ustodning ko‘p gaplariga ishongilari kelmasa-da, nega hammasini ma’qullashardi?
  1. Bo‘rondan qo‘rqqanlari uchun
  2. Itoat va e’tiqod yuzasidan
  3. Ma’suma bekaning buyrug‘i bilan
  4. Mukofot umidida

To‘g‘ri javob: Itoat va e’tiqod yuzasidan. Shogirdlar ustodga itoat va e’tiqod yuzasidan hammasini ma’qullashgan.

«Me’mor» romanida Ma’suma beka bo‘ron paytida Me’morga shogirdlar haqida nima deydi?
  1. Ularni chizma chizishga undaydi
  2. Ularni darhol Hirotga qaytarishni aytadi
  3. Ularni daryoga yuborishni aytadi
  4. Ularni o‘z holiga qo‘yib, otlarga qarashishini aytadi

To‘g‘ri javob: Ularni o‘z holiga qo‘yib, otlarga qarashishini aytadi. Ma’suma beka shogirdlarni o‘z holiga qo‘yib, otlarga qarashsin deydi.

«Me’mor» romanida Ma’suma beka erkaklarning gaplarini qanday odamlarning gapiga o‘xshatadi?
  1. Shatranj o‘ynayotgan odamlarning gapiga
  2. Savdogarlarning gapiga
  3. Cho‘ponlarning gapiga
  4. Duogo‘ylarning gapiga

To‘g‘ri javob: Shatranj o‘ynayotgan odamlarning gapiga. Ma’suma beka erkaklarning gapi shatranj o‘ynayotganlarnikiday tushunarsiz deydi.

«Me’mor» romanida girdibod boshlanganda Me’mor nima deb baqirib, hammaga nimani buyuradi?
  1. «Bu yong‘in!» deb otlarni yechishni
  2. «Bu bo‘ron!» deb aravalar tagiga kirishni
  3. «Bu girdibod!» deb bir-birini mahkam ushlashni
  4. «Bu zilzila!» deb daryoga yugurishni

To‘g‘ri javob: «Bu girdibod!» deb bir-birini mahkam ushlashni. Me’mor «Bu girdibod!» deb baqirib, bir-birini mahkam ushlashni buyurgan.

«Me’mor» romanida girdibod paytida Zavrak nimani mahkam ushlagan?
  1. Xumchani
  2. Aravaning g‘ildiragini
  3. Badianing qo‘lini
  4. Ustodining oyog‘ini

To‘g‘ri javob: Ustodining oyog‘ini. Zavrak ustodining oyog‘iga yopishgan.

«Me’mor» romanidan parchadagi voqealarni ketma-ketlikda joylashtiring: 1) karvon Xalachga kirib bordi; 2) G‘avvos chelak va xumchani olib suv topishga ketdi; 3) ikkinchi arava to‘nkarilib, uchinchisi qumga ko‘mildi; 4) Me’mor «Bu girdibod!» deb baqirdi.
  1. 4-2-3-1
  2. 3-4-2-1
  3. 4-3-2-1
  4. 4-3-1-2

To‘g‘ri javob: 4-3-2-1. Avval girdibod, so‘ng talofat, suv izlash va Xalachga kirish.

«Me’mor» romanida girdibod o‘tgach, ikkinchi va uchinchi aravalar qanday ahvolda qolgan edi?
  1. Ikkalasi ham daryoga cho‘kkan
  2. Uchinchisi to‘nkarilgan, ikkinchisi qumga ko‘milgan
  3. Ikkinchisi to‘nkarilgan, uchinchisi qumga ko‘milgan
  4. Birinchisi to‘nkarilgan, ikkinchisi yonib ketgan

To‘g‘ri javob: Ikkinchisi to‘nkarilgan, uchinchisi qumga ko‘milgan. Ikkinchi arava to‘nkarilgan, uchinchisi ancha nariga olib borib qumga ko‘milgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiMirmuhsin: «Me’mor» romanidan parcha (1-qism)Keyingi →O‘lmas Umarbekov hayoti va «Qiyomat qarz»