Sergey Yesenin hayoti va she’rlari

Mavzular

Yesenin tug‘ilishi va bolaligi

Sergey Aleksandrovich Yesenin rusning buyuk shoiri. U 1895- yilning 3- oktabrida (eski hisob bo‘yicha 21-sentabrida) Rossiyaning qadim tarixga ega Ryazan guberniyasiga qarashli Konstantinovo qishlog‘ida oddiy dehqon oilasida tug‘ildi.

Otasining kambag‘alligi uchun u ikki yoshligidan o‘ziga to‘qroq bo‘lgan ona tomonidan bobosining oilasida tarbiya topdi. Besh yoshligida o‘qishni o‘rgandi, to‘qqiz yoshidan xalq qo‘shiqlariga o‘xshatib she’rlar bita boshladi.

shoirlar qishloqlarda tug‘ilib, shaharlarda vafot etadi— adabiyot ahli orasidagi gap (Yeseninga to‘la mos keladi)

Moskva, Petrograd va Blok

Qishloq muallimlari tayyorlaydigan maktabni tugallab, o‘n yetti yoshida Moskvaga bordi. Savdogarning idorasida ishladi, bosmaxonada musahhihlik qildi, adabiy-musiqiy to‘garakka qatnashdi, she’rlar yozishni davom ettirdi.

O‘n to‘qqiz yoshidan she’rlari Moskva jurnallarida bosilib, mashhur bo‘ldi. Yigirma yoshida Petrogradga kelib, yana bir mashhur rus shoiri Aleksandr Blok bilan tanishdi.

1916- yildan armiya xizmatiga kirdi. Oq podshoh sharafiga she’r yozishdan bosh tortgani uchun intizomiy batalyonga jo‘natildi, keyin xizmatdan tamoman voz kechdi.

Safarlar va vafoti

1918—1921- yillarda Murmansk, Arxangelsk, Qrim, Kavkaz, Bessarabiya, shuningdek, Turkiston bo‘ylab safar qildi. 1922—1923- yillari esa amerikalik Aysedora Dunkan bilan Yevropaning Germaniya, Fransiya, Belgiya, Italiya mamlakatlarini aylandi, to‘rt oy AQSHda yashadi.

Sergey Yesenin 1925- yil 28- dekabrda fojiali tarzda vafot etdi.

Shoir qayerda bo‘lmasin, umri bo‘yi o‘zini ruhan qishloqda yurgandek his qilib yashadi. Shoirning o‘z yurti va ona xalqiga yuksak muhabbati she’rlarida uning bevosita Ryazan o‘lkasiga mehri tarzida aks etgan.

Hasbi hol va uslub

Shoir asarlarida tarjimayi holi bilan bog‘liq nuqtalar ko‘p tilga olinadi. Mumtoz o‘zbek adabiyotida bunday asarlarga hasbi hol deyiladi. «Endi qaytmam uyimga» hamda «Singlimga xat» she’rlarida muallifning ko‘p umri xorijiy mamlakatlarda, safarlarda o‘tgani shundoq sezilib turadi.

Sergey Yeseninning satrlari qisqa-qisqa, tili ravon va sodda, lirik qahramonning hayot, tabiat, odamlarga munosabatida qishloqcha samimiylik va to‘g‘rilik ufurib turadi. Eng muhimi, asarlarida sharqona ruh bor.

Sharqqa mehr va ta’siri

Shoir forsiy tildagi mumtoz she’riyat namunalari bilan yaqindan tanishganidan keyin Eronga borishga qattiq intiladi. Eronga borishni talab qilgani uchun uni Ozarboyjonning Bokuga yaqin qishloqlaridan biriga yuborishadi. Bir necha muddat bu yerda yashab, sharqona ruhni his etadi va tez fursatda uning «Fors taronalari» she’rlar turkumi yoziladi.

Sergey Yeseninning aksar she’rlarini Erkin Vohidov maromiga yetkazib tarjima qilgan. Bu she’riyatning o‘zbek shoirlari ijodiga juda katta ta’siri bo‘ldi. Erkin Vohidov, Tilak Jo‘ra, Ma’ruf Jalil, Xurshid Davron va boshqalar ijodida buni yaqqol sezamiz. Xususan, Muhammad Yusuf ijodini Sergey Yesenin asarlari ta’sirisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi.

«Dog‘lar ketmish majruh ko‘ngildan...»

She’r yetti banddan tashkil topgan. Bu xuddi aksar g‘azallar yetti baytli bo‘lishini eslatadi. Chunki bu ham Sergey Yeseninning «Fors taronalari» turkumidan. Mavzu — rus yigitining Eron go‘zaliga sevgisi kuylanadi.

Satrlardagi «choyxona», «choy», «tong yuzli dildor», «shohi ro‘mol», «ohu ko‘z», «lolagun» so‘z-timsollari Sharqni eslatib turadi. She’r mazmunida Eron bilan Rossiyada ayollarga munosabat masalasidagi farqlar aytib o‘tiladi.

1- bandda oshiq ko‘ngildan dog‘lar ketgani sababi: u choyxonada Tehron gulidan darmon topgan; gul sevikli yorni ifodalaydi. 2- bandda choyxonachi rus choyimga qoyil qolsin, deb unga o‘tkir aroq, may o‘rniga ham achchiq-achchiq choy tutadi. She’r 3- band oxiridagi ikki misra takrori bilan tugaydi.

Oqshom menga niqob ostidan / Ohu ko‘zin suzdi gulruxsor.— S. Yesenin, «Dog‘lar ketmish majruh ko‘ngildan...»

«Singlimga xat»

Sergey Yeseninning o‘zi bir necha she’rini xat tarzida yozadi: «Onamga xat», «Ayolga xat», «Onamdan xat», «Bobomga xat»... «Singlimga xat» ham shunday asarlar sirasiga kiradi. «Pushkinga», «Gurjiston shoirlariga» she’rlari bag‘ishlov tarzida bitilgan.

She’r Aleksandr Delvig haqidagi she’rning gulbog‘ yanglig‘ ko‘ngilga yaqinligini qayd etishdan boshlanadi, salom keyingi bandda keladi. Aka olchazorni, otalarining zahmat chekib ter to‘kishini eslaydi. Otaning dardi — kartoshka yetishtirish, bolalarga esa bog‘ ma’qul edi. Bog‘ni kesishdi.

Baxtlidir jomini ichib bo‘lmagan.— Pushkindan satr, «Singlimga xat»da keltirilgan

«Ona ibodati»

Bu she’rda ona uchun Vatan va o‘g‘il degan ikki buyuk tushuncha birlashib ketgan. Qisqa-qisqa misralardan iborat vaznlarda yozish — Yesenin she’riyatining asosiy xususiyatlaridan biri. Erkin Vohidov tarjimada yetti bo‘g‘inli vaznni ma’qul ko‘rgan.

«It haqida doston»

Asardagi timsollar soni ko‘p emas: ona it, uning yetti bolasi, uy egasi, Quyosh, Oy, javdar xirmoni, qop, qor, muzdek ter, ko‘zyoshi. Asosiy nuqta — tongda bolalagan ona it quvonchining kechga borib fojiaga aylangani.

«Ona ibodati» she’rida ona va o‘g‘il timsoli orqali Vatan mavzusi yoritilgan edi. «It haqida doston»da shoir it bahonasida ona mavzusini qalamga oladi. Asardagi it shunchaki it emas — u «ona». Ushbu asarning tarbiyaviy ahamiyati: onaning qadriga yetish, itga ham rahm qilish kerak.

Bilimingizni sinang