XotirAI logotipiXotirAI
📖 9-sinf · Adabiyot · 294–308-b.

Uilyam Shekspir “Hamlet” tragediyasi (birinchi qism)

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Hamlet tarjimasi haqida

Uilyam Shekspir
Uilyam Shekspir

Shekspir asarlari inson tuyg‘ularining murakkab, chigal va qarama-qarshi qirralarini ta’sirchan aks ettirishi bilan ajralib turadi.

Inson aqli va tuyg‘ularining eng nozik, chigal jihatlari yuksak san’atkorlik bilan tasvirlangan “Hamlet” fojiasi juda mashhur. Bu asar ilk bor XX asrning 30- yillarida Cho‘lpon tomonidan o‘zbekchaga o‘girilgan. O‘zbekiston xalq shoiri Jamol Kamol ushbu tragediyani asliyatdan tilimizga tarjima qilgan.

Ishtirok etuvchilar

Arvoh paydo bo‘ladi (I parda, IV sahna)

Qisqacha: Qasr oldidagi maydonchada Hamlet, Horatsio va Marsell turishganda soat o‘n ikkidan oshganda arvoh paydo bo‘ladi. Hamlet undan kimligini, nega qabridan chiqib kelganini so‘raydi. Arvoh Hamletni imlaydi, Horatsio va Marsell esa bormaslikni, jar yoqasida jinni qilib qo‘yishi mumkinligini aytadi. Hamlet hayotini bir chaqaga ko‘rishini aytib, ularning qo‘lidan yulqinib chiqadi va arvoh bilan ketadi.
Xo‘sh, nimadan qo‘rqay? / Hayotimni bir chaqaga ko‘raman qimmat.— Hamlet, “Hamlet”, I parda IV sahna

Arvoh o‘zini tanishtiradi (V sahna)

Qisqacha: Maydonchaning uzoq chekkasida arvoh Hamletga otasining arvohi ekanini aytadi. U kechalari kezib yurishga, kunduzlari jahannamda yonishga mahkum, gunohlari yonib ado bo‘lmaguncha bu azob davom etadi. Hamlet otasini chindan sevsa, shum qotillikning qasosini olishi kerak. Hamlet qasos sari qanot chiqarib uchishga shay ekanini aytadi.
Men otangning arvohidirman, / Kechalari hayron-sarson kezib yurmoqqa, / Kunduzlari jahannamda yonmoqqa mahkum.— Arvoh, “Hamlet”, I parda V sahna

Qotillik tafsiloti

Qisqacha: Arvoh meni bog‘da uxlab yotganda ilon chaqib o‘ldirdi, deb e’lon qilishgan, lekin chaqqan ilon hozir tojimni kiyib o‘tiribdi, deydi. Hamlet qotilni amakisi, deb tushunadi. Amakisi xushomad bilan malikani xiyonatga boshlagan. U bog‘da tushki ibodatdan keyin uxlab yotgan arvohning qulog‘iga zahar quygan; arvoh mol-u mulki va malikasidan mahrum bo‘lgan. Arvoh Hamletga qasosda onasiga tegmaslikni buyuradi: unga hakam Tangri va vijdon azobi. Hamlet arvohning “Unutma” so‘zini unutmasligini aytadi.
Qodir qasos qanday qoyim bo‘lmasin, faqat / Sen ruhingni musaffo tut, onangga tegma.— Arvoh, “Hamlet”

Qasamyod

Qisqacha: Horatsio va Marsell Hamlet yoniga qaytadi. Hamlet bu voqeani hech kimga aytmaslikka ularga qasamyod qildiradi va qasamni o‘z qilichi ustida ichishni talab qiladi. Arvoh sahna ostidan “Qasamyod qiling!” deb takrorlaydi. Hamlet Horatsioga dunyoda falsafasi tushiga ham kirmagan ko‘p narsalar borligini aytadi va ular o‘zi haqida hech qanday imo-ishora qilmasliklarini so‘raydi.

Qirol Rozenkrans va Gildensternni chaqiradi

Qisqacha: Qasrda Qirol Rozenkrans va Gildensternni chaqirib, Hamlet ham zohiran, ham botinan o‘zgarganini aytadi. Ular Hamletning tengdoshi va maktabdoshi; qirol ularni shahzodaning dardi sababini sekin surishtirishga undaydi. Poloniy Norvegiyaga ketgan elchilar qaytganini va Hamlet asroridan xabardor bo‘lganini aytadi. Malika bu savdoning sababini Qirol o‘limi va shoshilinch nikoh deb biladi.

Poloniy, xat va parda ortidan kuzatish

Qisqacha: Poloniy Hamletning Ofeliyaga yozgan xatini o‘qib beradi: Hamlet she’riyatga oshno emasligini, lekin Ofeliyani jondan sevishini yozgan. Poloniy Hamlet shu sevgidan jinni bo‘lgan, deb o‘ylaydi va Ofeliyani ro‘para qilib, parda ortidan kuzatishni taklif qiladi. Hamlet kitob o‘qib kirganda Poloniyga siz baliq sotasiz, deydi va qizingizni quyoshga chiqarmang, deb ogohlantiradi.
Shu tani kelbatimdan jonim chiqqunga qadar senikiman, bebaho gavharim.— Hamlet xati Ofeliyaga (Poloniy o‘qiydi)

“Daniya – zindon”

Qisqacha: Hamlet Rozenkrans va Gildensternni qadrdon do‘stlar deb kutib oladi va Daniyani zindon, deydi. Rozenkrans butun dunyo zindon, deb javob beradi. Rozenkrans buni Hamletning shon-shuhratga tashnaligi bilan izohlaydi. Hamlet ularni qirol va malika chaqirib olganini sezib, rostini aytishni so‘raydi, Gildenstern esa bizni chaqirib olishdi, deb tan oladi.
Ha, Daniya – zindon.— Hamlet, “Hamlet”

Aktyorlar va Hamlet rejasi

Rozenkrans va Gildenstern Hamletning ko‘nglini ovlash uchun o‘zlari bilan sayyor aktyorlarni ham olib kelgan bo‘lishadi. Hamlet aktyorlarning ijrochilik mahoratini sinab ko‘rib, ularga otasi halokati manzarasini tomosha sifatida sahnalashtirishni topshiradi. Arvoh aytgan bo‘lishiga qaramay, Hamlet otasini amakisi Klavdiy o‘ldirganini aniq bilib olishni istaydi. Gunohsiz odamning jazolanishini xohlamaydi.

Qisqacha: Yolg‘iz qolgan Hamlet o‘zini yaramas, ahmoq, eshak deb ayblaydi: marhum otasi uchun hech qanday harakat qilmayapti. U kirdikori qora kimsalar tomoshada qilmishlariga iqror bo‘lishi haqida eshitgan. Shuning uchun aktyorlar amakisining ko‘zi o‘ngida otasi qatli sahnasini ijro etadi, Hamlet esa undan ko‘z uzmaydi. Arvoh iblis bo‘lishi mumkin, shuning uchun dalillar kerak.
Ha, dalillar kerak yana, dalillar ko‘proq. / Tomoshada gap ko‘p, endi tomosha qo‘yib, / Men Qirolning yuragiga solaman ilmoq— Hamlet monologi, “Hamlet”

Bilimingizni sinang

“Hamlet” tragediyasini XX asrning 30-yillarida ilk bor o‘zbekchaga kim o‘girgan?
  1. Fitrat
  2. Abdulla Qodiriy
  3. Cho‘lpon
  4. Jamol Kamol

To‘g‘ri javob: Cho‘lpon. “Hamlet” ilk bor XX asrning 30-yillarida Cho‘lpon tomonidan o‘zbekchaga o‘girilgan.

“Hamlet” tragediyasini asliyatdan o‘zbek tiliga tarjima qilgan O‘zbekiston xalq shoiri kim?
  1. Erkin Vohidov
  2. Abdulla Oripov
  3. Jamol Kamol
  4. Cho‘lpon

To‘g‘ri javob: Jamol Kamol. Tragediyani asliyatdan Jamol Kamol tarjima qilgan.

Uilyam Shekspirning “Hamlet” asari janr jihatidan qanday nomlanadi?
  1. Qissa
  2. Doston
  3. Komediya
  4. Fojia (tragediya)

To‘g‘ri javob: Fojia (tragediya). “Hamlet” — fojia, ya’ni tragediya.

“Hamlet”da Hamlet avvalgi va hozirgi qirolga nisbatan kim bo‘ladi?
  1. Avvalgi qirolning ukasi, hozirgi qirolning o‘g‘li
  2. Avvalgi qirolning o‘g‘li, hozirgi qirolning jiyani
  3. Ikkala qirolning ham o‘g‘li
  4. Avvalgi qirolning jiyani, hozirgi qirolning o‘g‘li

To‘g‘ri javob: Avvalgi qirolning o‘g‘li, hozirgi qirolning jiyani. Hamlet avvalgi qirolning o‘g‘li, hozirgi qirol Klavdiyning jiyani.

“Hamlet” tragediyasida Daniya qiroli kim?
  1. Horatsio
  2. Poloniy
  3. Laert
  4. Klavdiy

To‘g‘ri javob: Klavdiy. Klavdiy — Daniya qiroli.

“Hamlet” qahramonlarini ularning mavqei bilan moslang: 1) Horatsio; 2) Marsell; 3) Poloniy. a) askar; b) Hamletning do‘sti; c) saroy noziri
  1. 1-a, 2-b, 3-c
  2. 1-b, 2-c, 3-a
  3. 1-b, 2-a, 3-c
  4. 1-c, 2-a, 3-b

To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Horatsio — Hamletning do‘sti, Marsell — askar, Poloniy — saroy noziri.

“Hamlet”da Poloniyning o‘g‘li va qizi kimlar?
  1. Laert va Ofeliya
  2. Laert va Gertruda
  3. Marsell va Ofeliya
  4. Horatsio va Ofeliya

To‘g‘ri javob: Laert va Ofeliya. Laert — Poloniyning o‘g‘li, Ofeliya — qizi.

“Hamlet”da Gertruda kim?
  1. Saroy noziri Poloniyning rafiqasi
  2. Poloniyning qizi, Laertning singlisi
  3. Hamletning do‘sti Horatsioning onasi
  4. Daniya qirolichasi, Hamletning onasi

To‘g‘ri javob: Daniya qirolichasi, Hamletning onasi. Gertruda — Daniya qirolichasi, Hamletning onasi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiSharof Boshbekov “Temir xotin” va Uilyam Shekspir hayotiKeyingi →Hamlet fojiasi: uchinchi parda voqealari