XotirAI logotipiXotirAI
📖 9-sinf · Adabiyot · 349–358-b.

Chingiz Aytmatov “Asrga tatigulik kun”: Nayman ona va pafos

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Ona va manqurt o‘g‘il

Qisqacha: Nayman ona manqurtga aylantirilgan o‘g‘lidan ismini, otasini, urug‘ini so‘raydi, lekin u hech narsani eslay olmaydi. Ona xotirasidan mahrum etish yovuzligidan o‘ksinib yig‘laydi. U o‘g‘li oldida mashhur marsiyasini aytadi. Keyin o‘g‘lining ismi Jo‘lomon, otasi Do‘nanboy, o‘zi nayman urug‘idan ekanini eslatadi.
Tulubin kelib iskagan, / Bo‘tasi o‘lgan bo‘z moyaman…— Nayman onaning marsiyasi, “Asrga tatigulik kun”

Jungjang va yashirinish

Qisqacha: Manqurt Oy bilan gaplashishni va xo‘jayinidagidek kokil qo‘yishni istashini aytadi. Ona boshiga qaramoqchi bo‘lganda u o‘zini olib qochadi. Uyurga ovqat olib kelayotgan jungjangni ko‘rgan ona Oqmoya tuyasi bilan jarlikka yashirinadi. Jungjang hech kimni topolmay qaytadi, ona bu tunni dashtda o‘tkazadi va o‘g‘lini birga olib ketishga qaror qiladi.

Ikkinchi uchrashuv

Qisqacha: Ertasiga ona o‘g‘lini Jo‘lomon deb chaqiradi, otini Do‘nanboy deb takrorlaydi va uni yo‘lda tug‘ilganini aytadi. Ovqat yedirib, alla aytadi, lekin manqurt xo‘jayini buyrug‘iga ko‘ra uyurni tashlab ketmaslikni aytadi. Ona uni o‘z yeriga olib ketmoqchi bo‘ladi.
Oting nima, eslab ko‘r! Otangning oti Do‘nanboy!— Nayman ona, “Asrga tatigulik kun”

Jungjanglar yolg‘oni

Qisqacha: Jungjanglar onani quvlaydilar, lekin Oqmoya ularga yetkazmaydi. Qaytgach ular manqurtga onasi uning telpagini olib, boshini qaynoq suvga solgani kelganini aytib qo‘rqitadilar. Manqurtga o‘q-yoy tutqazadilar, kichik jungjang qalpog‘ini osmonga otadi, manqurt o‘qi qalpoqni teshib o‘tadi.

Nayman onaning o‘limi

Qisqacha: Ona kechqurun uyurga qaytib, o‘g‘lini chaqiradi. U o‘zini mo‘ljalga olgan o‘g‘lini ko‘rib, chap bermoqchi bo‘ladi, lekin o‘q uning qo‘ltig‘iga sanchiladi. Ona “Otma!” deyishga ulguradi va Oqmoyaning bo‘yniga yopishgancha tushadi. Boshidan oq ro‘mol uchib, qushga aylanadi va Do‘nanboy deb chirqiraydi.

Shundan beri Nayman ona dafn etilgan o‘sha joy Sario‘zak muzofotida Ona Bayit qabristoni — Onayizor makoni deb ataladi.

Roman haqida

Chingiz Aytmatovning bu romani 1980- yilda yozilgan. Asar chop etilishi bilan butun kitobxonlar tafakkuri va ruhiyatini larzaga keltirdi.

Yozuvchi bu romaniga X asrda yashab o‘tgan arman yozuvchisi Grigor Narikatsining “Musibatnoma” kitobidan satrlarni epigraf qilib olgan.

Kitobda odam degan yaratiqning azizligi, uni tarixiy ildizlaridan, tilidan, elidan, g‘ururidan mahrum qilish joniga qasd etishdan ham dahshatli jinoyat ekani Nayman onaning fojiasi tasviri asnosida aks ettirilgan.

Edigey, Sobitjon, Kazangap

Edigey kechagi kunini unutmagan, bobolar amal qilgan yuksak udumlar asosida yashashga o‘zida kuch topa oladigan chin insondir.

Sobitjon manqurtning zamonaviy va xavfli nusxasi ekanligi asarda juda ta’sirli ko‘rsatilgan.

Kazangapni dafn etish jarayonida, marhum bilan vidolashuv onlarida Allohga munojot qilgan o‘rinlari tasvirida Edigey tabiatiga xos yuksak insoniy xususiyatlar namoyon bo‘lgan.

Pafos tushunchasi

Pafos yunoncha “ehtiros”, “hissiyot”, “iztirob” ma’nolarini anglatuvchi “pathos” so‘zidan olingan.

Adabiy atama sifatida u asarga singib ketgan, undagi badiiy tasvirning yo‘nalishini belgilab beradigan jo‘shqin tuyg‘u va ko‘tarinki ruhni anglatadi. Bu tuyg‘u va ruh ijobiy xarakterda bo‘lganda xayrixohlikni, salbiy tabiatga ega bo‘lganda inkorni bildirishi mumkin.

Bilimingizni sinang

Chingiz Aytmatovning “Asrga tatigulik kun” romani qaysi yilda yozilgan?
  1. 1975- yilda
  2. 1986- yilda
  3. 1980- yilda
  4. 1978- yilda

To‘g‘ri javob: 1980- yilda. Roman 1980- yilda yozilgan.

Aytmatov “Asrga tatigulik kun” romaniga X asrda yashagan arman yozuvchisi Grigor Narikatsining qaysi kitobidan satrlarni epigraf qilib olgan?
  1. “Xotiranoma”
  2. “Musibatnoma”
  3. “Tulubnoma”
  4. “Marsiyanoma”

To‘g‘ri javob: “Musibatnoma”. Epigraf Grigor Narikatsining “Musibatnoma” kitobidan olingan.

“Asrga tatigulik kun” romanida kechagi kunini unutmagan, bobolar udumlari asosida yashashga kuch topa oladigan chin inson sifatida kim tasvirlangan?
  1. Jo‘lomon
  2. Edigey
  3. Do‘nanboy
  4. Sobitjon

To‘g‘ri javob: Edigey. Edigey kechagi kunini unutmagan chin inson sifatida tasvirlangan.

Aytmatovning “Asrga tatigulik kun” romanida manqurtning zamonaviy va xavfli nusxasi sifatida kim ko‘rsatilgan?
  1. Sobitjon
  2. Edigey
  3. Do‘nanboy
  4. Kazangap

To‘g‘ri javob: Sobitjon. Sobitjon manqurtning zamonaviy va xavfli nusxasi sifatida tasvirlangan.

“Asrga tatigulik kun”da Edigey Kazangapni dafn etish va marhum bilan vidolashuv onlarida nima qiladi?
  1. Jungjanglarga la’nat o‘qiydi
  2. Allohga munojot qiladi
  3. Kokil qo‘yib, tuya minadi
  4. Marsiya to‘qib aytadi

To‘g‘ri javob: Allohga munojot qiladi. Edigey vidolashuv onlarida Allohga munojot qiladi.

Nayman ona manqurtga aylantirilgan o‘g‘liga uning asl ismini eslatib, uni nima deb chaqiradi?
  1. Jo‘lomon
  2. Sobitjon
  3. Edigey
  4. Do‘nanboy

To‘g‘ri javob: Jo‘lomon. Nayman onaning o‘g‘lining asl ismi Jo‘lomon.

Jo‘lomonning otasi uni bolalik chog‘idan nimaga o‘rgatgan?
  1. Qoziq qoqishga
  2. Tuya boqishga
  3. Marsiya to‘qishga
  4. Kamon otishga

To‘g‘ri javob: Kamon otishga. Otasi uni bolalikdan kamon otishga o‘rgatgan.

Nayman ona manqurt o‘g‘liga uning qaysi urug‘dan ekanini eslatadi?
  1. Arman urug‘idan
  2. Jungjang urug‘idan
  3. Qozoq urug‘idan
  4. Nayman urug‘idan

To‘g‘ri javob: Nayman urug‘idan. Jo‘lomon nayman urug‘idan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiAytmatov “Asrga tatigulik kun”: Nayman ona va manqurtKeyingi →O‘ljas Sulaymonov hayoti va she’rlari