XotirAI«O‘tkan kunlar»: Otabek Marg‘ilonda, Ziyo shohichi majlisi
Mavzular
Yozg‘uchidan: muallif niyati
Qisqacha: Muallif Abdulla Qodiriy (Julqunboy) yangi davrda xalqni yangi zamon ro‘monchiligi bilan tanishtirish uchun «O‘tkan kunlar»ni yozishga niyatlanadi. U buni kichkina bir tajriba va havas deb ataydi. Mavzuni yaqin o‘tmishdan, tarixning eng qora kunlari bo‘lgan keyingi «xon zamonlari»dan oladi.
- Abdulla Qodiriy (Julqunboy) – asar muallifi, «Yozg‘uchidan» so‘zboshisini yozgan.
Saroydagi hujra va Otabek
Qisqacha: Hijriy 1264-yil dalv oyining 17-kuni, qishki kechqurun, Marg‘ilondagi saroyda Toshkand, Samarqand va Buxoro savdogarlari tushgan. Saroyning to‘ridagi eng ko‘rkam hujrada Toshkandning mashhur a’yoni Yusufbek hojining o‘g‘li Otabek turadi. U og‘ir tabiatli, ko‘rkam, qora ko‘zli yosh yigit.
- Otabek – Toshkandlik Yusufbek hojining o‘g‘li, saroydagi eng ko‘rkam hujra egasi.
Rahmat, Homid va Hasanali
Qisqacha: Otabekning hujrasiga Marg‘ilon boyi Ziyo shohichining o‘g‘li Rahmat va uning tog‘asi Homid (laqabi «Homid xotinboz») keladi. Hasanali ismli oqsoqol Otabekka choy qaynatib beradi. Rahmat uning kimligini so‘raganda Otabek «Qulimiz» deydi. Hasanalini bolaligida Eron’dan o‘g‘irlab kelgan turkmandan Otabekning bobosi o‘n besh tilloga sotib olgan, hozir u oilaning chin a’zosidek.
- Rahmat – Marg‘ilon boyi Ziyo shohichining o‘g‘li, taxminan yigirma besh yoshli yigit.
- Homid – Rahmatning tog‘asi, «Homid xotinboz» laqabi bilan mashhur, o‘ttiz besh yoshlardagi ko‘rimsiz kishi.
- Hasanali – Otabekning oilasidagi oqsoqol qul, oltmish yoshlarda, oppoq soqolli sodiq kishi.
Uylanish haqida bahs
Qisqacha: Hasanali Otabek yigirma to‘rt yoshga kirganini va hali uylanmaganini aytadi; Yusufbek hoji safardan qaytgach uni uylantirmoqchi. Rahmat ota-onasi yoqdirgan qizga uylangani, xotini unga muvofiq emasligini aytib, uylanishda ixtiyor yo‘qligini tanqid qiladi. Homid esa ko‘p xotin olishni yoqlaydi va uchinchi xotin olishni o‘ylayotganini aytadi; Rahmat bir xotin bilan muhabbatli umrni afzal ko‘radi.
Mirzakarimning qizi va taklif
Qisqacha: Rahmat Marg‘ilonda go‘zal bir qiz borligini, u savdogar Mirzakarimboyning qizi ekanini aytadi; Homid bu gapdan chehrasi buzilib, toqatsizlanadi. Mirzakarim Toshkandda qutidorlik qilgan, havlisi poyafzal rastasi burchagida. Mirzakarim haqida eshitib Otabek beixtiyor tebranadi. Rahmat Otabekni otasi Ziyo shohichinikiga mehmonga taklif qiladi, Mirzakarim qutidor ham aytilishini bildiradi; Otabek rozi bo‘ladi.
- Mirzakarim qutidor – Toshkandda qutidorlik qilgan Marg‘ilon savdogari, go‘zal qizning otasi.
Ziyo shohichinikidagi majlis
Qisqacha: Majlisda Ziyo shohichi Otabekka otasining do‘stlari Mirzakarim qutidor va Andijonlik savdogar Akram hojini tanishtiradi. Qutidor Otabekni besh-olti yoshligida Toshkandda ko‘rganini aytadi. Otabek otasi Toshkand begi Azizbek yonida mushovir ekanini, Azizbek zolimligi aholini to‘ydirganini, Toshkand o‘ninchi shikoyatnomani yuborganini aytadi; misol qilib bir kishi Azizbekni maqtagani va ikkinchisi «bachcha» degani uchun o‘ldirilganini hikoya qiladi.
- Akram hoji – Andijonlik savdogar, ellik besh yoshlardagi keksa mehmon.
- Azizbek – Toshkand hokimi, zolim bek; Otabekning otasi uning mushoviri.
umr — otilg‘an o‘q emish— Mirzakarim qutidor, Otabekni yoshligida ko‘rgani haqida
Shamay taassurotlari va Musulmonqul
Qisqacha: Otabek o‘tgan yili o‘ris shahri Shamayga (Semipalatinsk) savdo bilan borganini, o‘ris idorasini ko‘rib o‘z idoramiz o‘yinchoq ekaniga iqror bo‘lganini aytadi. U ko‘rgan taraqqiyotni vatanga olib kelish orzusi shirin xayol bo‘lib chiqqanini bildiradi. Mehmonlar uni tinglab hayratlanadi. Otabek qora chopon va qipchoq nizolari sabab orqada qolayotganimizni aytadi; Musulmonqul Sheralixonni o‘ldirib, Murodxonni shahid qilib, Salimsoqbekni o‘ldirib Azizbekni qo‘ygan, o‘zini mingboshi deb e’lon qilib Xudoyorni xon ko‘targan, deb tanqid qiladi.
- Musulmonqul – qipchoq mingboshisi; Otabekning aytishicha, g‘arazi yo‘lida ko‘p nohaqliklar qilgan.
Yurgan daryo, o‘lturgan bo‘ryo emish— Akram hoji, Otabekning Shamayga borganini eshitgach
Bilimingizni sinang
«O‘tkan kunlar»ning birinchi bobida voqealar hijriy qaysi yilning qishki kunida boshlanadi?
- 1244-yil
- 1274-yil
- 1254-yil
- 1264-yil
To‘g‘ri javob: 1264-yil. Birinchi bob hijriy 1264-yil dalv oyining o‘n yettinchi kunida, qishda boshlanadi.
Otabek tashqi ko‘rinishi va tabiati jihatidan qanday yigit sifatida tasvirlanadi?
- Og‘ir tabiatli, ko‘rkam, oq yuzli, qora ko‘zli
- Og‘ir tabiatli, ko‘rimsiz, qora yuzli, qora ko‘zli
- Yengil tabiatli, ko‘rkam, oq yuzli, ko‘k ko‘zli
- Yengil tabiatli, ko‘rimsiz, oq yuzli, qora ko‘zli
To‘g‘ri javob: Og‘ir tabiatli, ko‘rkam, oq yuzli, qora ko‘zli. Otabek og‘ir tabiatli, ko‘rkam, oq yuzli, qora ko‘zli, murti endi sabz urgan yigit.
Saroyning to‘ridagi eng ko‘rkam hujrada turuvchi Otabek kimning o‘g‘li?
- Yusufbek hojining
- Mirzakarim qutidorning
- Ziyo shohichining
- Akram hojining
To‘g‘ri javob: Yusufbek hojining. Otabek Toshkandning mashhur a’yoni Yusufbek hojining o‘g‘li.
Otabekning hujrasiga kelgan Rahmat Marg‘ilonning qaysi boyining o‘g‘li?
- Mirzakarim qutidorning
- Ziyo shohichining
- Akram hojining
- Yusufbek hojining
To‘g‘ri javob: Ziyo shohichining. Rahmat Marg‘ilon boylaridan Ziyo shohichining o‘g‘li.
Otabekning sodiq oqsoqol quli Hasanali taxminan necha yoshlarda?
- O‘ttiz besh yoshlarda
- Yigirma besh yoshlarda
- Oltmish yoshlarda
- Ellik besh yoshlarda
To‘g‘ri javob: Oltmish yoshlarda. Hasanali oltmish yoshlardagi, oppoq uzun soqolli chol.
Rahmat «Bu kishi kimingiz bo‘ladir, bek aka?» deb Hasanali haqida so‘raganda, Otabek qanday javob beradi?
- «Maslahatchimiz»
- «Qarindoshimiz»
- «Bobomning do‘sti»
- «Qulimiz»
To‘g‘ri javob: «Qulimiz». Otabek Hasanalini «qulimiz» deb tanishtiradi.
Otabekning bobosi Hasanalini bolaligida kimdan sotib olgan?
- Eron’dan kishi o‘g‘irlab kelgan turkmandan
- Qo‘qon bozoridagi dallolidan
- Buxorodagi savdogardan
- Samarqand amiridan
To‘g‘ri javob: Eron’dan kishi o‘g‘irlab kelgan turkmandan. Hasanalini bolaligida Eron’dan o‘g‘irlab kelgan turkmandan Otabekning bobosi sotib olgan.
Hasanali nima uchun Otabekka ixlos qo‘yib, uni o‘z bolasidek ko‘radi?
- U Otabekning tog‘asi bo‘lgani uchun
- Otabek uni qullikdan ozod qilgani uchun
- Uning o‘z farzandi bo‘lmagani uchun
- Yusufbek hoji unga katta mulk va’da qilgani uchun
To‘g‘ri javob: Uning o‘z farzandi bo‘lmagani uchun. Hasanalining farzandi bo‘lmagani sababli Otabekka ixlos qo‘ygan va uni o‘z bolasidek ko‘rgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash