XotirAI«O‘tkan kunlar»: Kumushning sharti, «Navo» kuyi, Marg‘ilondagi xabar
Mavzular
Kumush onasiga rozilik beradi
Qisqacha: Qutidor har kuni Oftob oyimdan «ko‘ndirdingmi?» deb so‘raydi va do‘konda sharmanda bo‘lib, xotinini so‘kadi. Oftob oyim Kumushning yoniga o‘tirib yig‘laydi, Kumush ham yig‘laydi. Kumush onasiga otasiga roziligini bildirishni aytadi, faqat to‘yni kelasi kuzga qoldirishni shart qiladi. Qutidor bu shartni qabul qiladi va quda tomon ham kelasi kuzgacha kutishga rozi bo‘ladi.
Bu kunlardan ko‘ra dunyog‘a kelmagan bo‘lsam— Oftob oyim – qizi bilan yig‘laganda, oxirida
Zamon va Chuqur qishloq bo‘zaxonasi
Qisqacha: 11-bob. Muallif zamonni «musulmonobod» deydi: xon, bek va xalq musulmon, hukmlar shari’atcha: o‘g‘rining qo‘li kesiladi, ichkilik uchun qirq darra uriladi. Shunga qaramay o‘g‘rilar, fohishalar bor, uylarda musallas va bo‘za qaynaydi. Toshkandning Chuqur qishloq degan joyida qozoqlar ochgan bo‘zaxonalar bo‘lgan. Otabek Oq masjid safaridan keyin shu bo‘zaxonalardan biriga tushib qoladi, kechalari kelmay qo‘ymaydi.
«Navo» kuyi Otabekni yig‘latadi
Qisqacha: Bir kech Otabek to‘rtinchi kuvachani chaqirib, mashshoqni kiritadi va haydalish, ajralish kuyini chalishni so‘raydi. Mashshoq bunday kuyni eshitmaganini aytadi; Otabek bu kuylarni Marg‘ilonda eshitganini aytadi. Mashshoq «Navo»ni boshlaydi, Otabek eski xotiralaridan qo‘zg‘alib yig‘laydi. Keyin «savt» kuyi uning ko‘z yoshini quritib, yengillik beradi.
Dunyoda bunday kuy yo‘q deb o‘ylaysizmi— Otabek – mashshoq «bunday kuylarni birinchi eshitaman» degach
- Mashshoq – bo‘zaxonada dutor chaladigan, Otabekdan ehson olgan musiqachi.
Marg‘ilonga natijasiz qatnovlar
Qisqacha: Otabek bir oy bo‘zaxonaga bormay, so‘ng yana eski odatiga qaytadi. Marg‘ilonga qatnashlari natijasiz: usta Alimnikiga tushib, sirini yashiradi, bir-uch kun turib qaytadi, ba’zan «Xo‘ja Ma’oz» mozorida tunaydi. Marg‘ilon darbozasidan kirgach, yuragi bezovtalanadi, poyafzal rastasiga yaqinlashganda otini chapga burib yuboradi. Usta Alim Saodat haqida hikoya qiladi, Otabek bundan yengillashadi.
Jonso‘z xabar: Kumushning to‘yi
Qisqacha: 12-bob. 1267-yil kuzida Otabekning Marg‘ilonga yettinchi quruq qatnashi. Usta Alim qaynisi bilan ipakka ohor berayotganda Otabek «shahamni aylanib kelaman» deb chiqadi. Ko‘chada Sodiq bilan to‘qnashadi, so‘ng poyafzal rastasiga, qutidor darbozasi tomon yuradi. Darbozadan chiqqan ikki begona odamdan «to‘y bilan nikohni bu kunga qilganimiz yaxshi bo‘ldi» degan gapni eshitib, hushidan ketadi va telbalarcha yuguradi.
- Shokirbek – Otabekning usta Alim oldidagi niqobli nomi.
- Sodiq – usta Alim ko‘chasidagi qo‘shni, Otabek bilan to‘qnashadi.
Xo‘ja Ma’oz mozorida shamolli tun
Qisqacha: Bulutli, qorong‘i kuz tuni «Xo‘ja Ma’oz» mozori chakalagida devona gulxan yondirmoqchi bo‘ladi. Kuchli yel gulxanni sochib yuboradi, chinor yiqiladi, qarg‘alar uchadi. Keyin yel bosiladi, oy ko‘rinadi, boyqushlar chinor shoxlariga qo‘nadi. Boyqush sayrog‘i orasidan ingranish eshitiladi. Masjid manorasidan azon eshitilgach, Otabek ziyoratxona ayvonidan tushib tahorat oladi.
- Devona – mozor chakalagida gulxan yondirmoqchi bo‘lgan sochi-soqoli o‘sgan odam.
Otabek usta Alim va usta Farfi bilan
Qisqacha: 13-bob. Otabekning umidi uzilgan, u «Xo‘ja Ma’oz»dan usta Alimnikiga ketadi va Marg‘ilon bilan xayrlashmoqchi bo‘ladi. Alim eshigi oldida Sodiqning eshigidan chiqqan Homidni payqamaydi; Homid unga qarab qotib qoladi. Usta Alim Shokirbekdan qayerda qolganini so‘raydi; Otabek mozorda tunaganini aytadi. Keyin usta Farfi keladi: Alim ustakor bilan urishib, uyiga to‘quv do‘kon qurgan edi. Otabek ruxsat so‘raydi: Marg‘ilondagi ishlari bitgan.
Ko'bdan beri bir tunasam, degan xayolim bor edi.— Otabek – usta Alimga, nega «Xo‘ja Ma’oz»da tunaganini bahona qilib
- Usta Farfi – rangsiz yigit, boshiga salla o‘ragan, usta Alim bilan avval bir ustakorda ishlagan do‘kondor.
Bilimingizni sinang
«O‘tkan kunlar»da Qutidor har kuni bozordan qaytib kelib, Oftob oyimdan qizi haqida qaysi savolni berar edi?
- «Ko‘ndirdingmi?»
- «Qizing qayerda?»
- «Sovchilar kelmadimi?»
- «Mehmonlar keldimi?»
To‘g‘ri javob: «Ko‘ndirdingmi?». Qutidor har kuni xotinidan «ko‘ndirdingmi?» deb so‘rar, Oftob oyim esa eridan tuni bilan koyish eshitar edi.
«O‘tkan kunlar»da Qutidor Oftob oyimni so‘kib, qizi tufayli o‘zi qanday ahvolga tushganini aytgan?
- Savdosi to‘xtab, do‘konini yopishga majbur bo‘lganini
- Mehmonlar uyiga kelmay qo‘yganini
- Qarzga botib, mol-mulkidan ayrilib qolganini
- Shaharda bosh ko‘tarib yurolmay qolganini
To‘g‘ri javob: Shaharda bosh ko‘tarib yurolmay qolganini. Qutidor qizi tufayli shaharda bosh ko‘tarib yurolmay qolganini aytib, Oftob oyimni so‘kkan.
Kumush onasiga rozilik bildirishdan oldin Oftob oyim uning yoniga o‘tirib nima qilgan?
- Kumushni Qutidor huzuriga yetaklab borgan
- Kumushni koyigan, Kumush esa indamay qolgan
- Kumushga Otabek haqida xat o‘qib bergan
- Yig‘lagan, Kumush ham yig‘lagan
To‘g‘ri javob: Yig‘lagan, Kumush ham yig‘lagan. Oftob oyim Kumushning yoniga o‘tirib yig‘lagan, Kumush ham u bilan birga yig‘lagan.
Kumush onasiga otasiga roziligini bildirishni aytar ekan, qanday shart qo‘ygan?
- To‘y xarajatini Otabek zimmasiga yuklashni
- Nikohni Toshkandda o‘qitishni
- To‘yni ikki haftadan keyin qilishni
- To‘yni kelasi kuzga qoldirishni
To‘g‘ri javob: To‘yni kelasi kuzga qoldirishni. Kumush rozilik sharti sifatida to‘yni kelasi kuzga qoldirishni talab qilgan.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Qutidor Kumushning to‘yni kelasi kuzga qoldirish shartini qabul etgan. II. Qudalar ham kelasi kuzgacha kutishga rozi bo‘lgan. III. Kumush to‘yni kelasi bahorga qoldirishni shart qilgan.
- I va II
- II va III
- I va III
- Faqat III
To‘g‘ri javob: I va II. Shart to‘yni kelasi kuzga qoldirish edi (III noto‘g‘ri); I va II to‘g‘ri.
«O‘tkan kunlar»da zamon tasvirlanganda, shari’at hukmiga ko‘ra o‘g‘rilik qilgan kishiga qanday jazo beriladi?
- Qo‘li kesiladi yoki dorga osiladi
- Qirq darra uriladi va shahardan haydaladi
- Mol-mulki musodara qilinib, zindonga solinadi
- Bozor o‘rtasida uch kun so‘roq qilinadi
To‘g‘ri javob: Qo‘li kesiladi yoki dorga osiladi. O‘g‘rilik qilganning qo‘li kesiladi yoki dorga osiladi.
Otabek bo‘zaxonada mashshoqdan qanday kuylarni chalishni so‘ragan?
- Haydalish va ajralish kuylarini
- Jang va mardlik kuylarini
- Visol va shodlik kuylarini
- Bahor va sayr kuylarini
To‘g‘ri javob: Haydalish va ajralish kuylarini. Otabek mashshoqdan haydalish va ajralish kuylarini chalishni so‘ragan.
Otabek bo‘zaxonada ajralish kuylarini qayerda eshitganini aytgan?
- Qo‘qonda
- Toshkandda
- Andijonda
- Farg‘onaning Marg‘ilonida
To‘g‘ri javob: Farg‘onaning Marg‘ilonida. Otabek bunday kuylarni Farg‘onaning Marg‘ilonida eshitganini aytgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash