XotirAI«O‘tkan kunlar»: Ming o‘ruk sayri va qipchoq qirg‘ini
Mavzular
Ming o‘rukka sayr
Qisqacha: Otabek Hasanalini Marg‘ilonga yuborish haqida o‘ylab, kayfi tarqala boshladi. Bahor kuni u Hasanalining qo‘shnisi Ali bilan Ming o‘rukka qimiz ichishga ketdi. Ali o‘tovdan kiygiz olib Salor bo‘yiga yozdi, kelinchak yostiq berdi, Otabek yaslandi.
- Ali – Hasanalining qo‘shnisi, ochiqqina, serkulki yigit; Otabekni qimizga taklif qiladi.
- Hasanali – Otabekning do‘kondor yaqini, uning sirlarini biladi.
Ali bilan suhbat va ashula
Qisqacha: Ali Otabekning baxtini ko‘rib, uning kam-ko‘sti yo‘q deydi, o‘zi uylana olmaganidan hasrat qiladi. Otabekdan bolasi yo‘qligini bilib, yupatadi. Ali ashula aytadi, Otabek yorini eslab bayt o‘qiydi. Ali Qo‘qonga ketgan sipohlar haqida so‘raydi, uning akasi ham ketgan.
- Alining akasi – mergan, Qo‘qonga ketgan sipohlar bilan borgan.
Darvoza oldidagi jasadlar
Qisqacha: Kechki soat to‘rtlarda Otabek va Ali Qoymas darbozasidan shaharga kirib, boshi kesilgan uch kishi jasadiga duch keldi. Darbozabon ularni qipchoqlar dedi; ertalabdan beri ko‘ringan qipchoqni so‘yayotgan ekanlar. Otabek bu Musulmonqul gunohiga o‘ldirilganlar deb tushundi.
- Darbozabon – Qoymas darbozasi qorovuli, Otabekni tanib qo‘l qovushtiradi.
Hasanali hikoyasi
Qisqacha: Guzarda Ali jasadlarni yetmishdan ortiq sanadi. Hasanali Otabekka qipchoqlar yigitlar tutib keltirilib, jallod bosh kesganini aytib berdi. Otabek chidolmay uyga borib yotib oldi.
Hoji majlis sirini ochadi
Qisqacha: Ertalab Otabek otasi Yusufbek hojiga salom bermadi, uni qirg‘inning bosh omillaridan deb bildi. Hoji Rajabbeknikidagi majlisda qarshi chiqqanini, keyin Niyoz qushbegi uzr so‘ragani va aldaganini aytdi.
- Niyoz qushbegi – majlis a’zosi, hojini aldab, so‘ng uzr so‘ragan.
Xon yorlig‘i va Qayum ponsad
Qisqacha: Hoji o‘rdaga borganda Qayum ponsad qushbegi qarshisida turardi; qushbegi unga xon yorlig‘ini uzatdi. Yorliqda 15–70 yoshli qipchoq erkaklarni qilichdan o‘tkazish buyurilgan, Normuhammad qushbegi esa kechirilgan. Qayum ertaga emas, bugunoq ijro qilishni talab qildi. Qushbegi ko‘nmay qoldi, hoji yolg‘iz chiqib qochirishga urindi.
- Qayum ponsad – Qo‘qondan xon yorlig‘ini keltirgan, to‘rt yuz yigit bilan qirg‘inni boshlagan.
Hojining ogohlantirishi
Qisqacha: Hoji muddaolarni aytdi: kimdir mingboshi bo‘lmoqchi, kimdir Normuhammad o‘rniga o‘tirmoqchi, xon Musulmonqulga adovatini qipchoqlardan oladi. Birlashmasak, rus istibdodi Turkistonni bulg‘aydi, deb ogohlantirdi.
Otabekka tergov
Qisqacha: Choydan so‘ng hoji Otabekni to‘xtatib, Marg‘ilonda nima qilganini so‘radi. Otabek uni majburlagan siz va onam, dedi. Hoji kechirim so‘radi va qayin ota Mirzakarimdan xat kelganini aytdi.
— Siz, onam!— Otabek, otasi odam o‘ldirishga kim majbur qildi deb so‘raganda
Bilimingizni sinang
Otabek bahor kuni Alining taklifi bilan qimiz ichgani Ming o‘rukka qanday bordi?
- Otda, Hasanali hamrohligida
- Ali bilan yayovlashib
- Aravada, xizmatkor bilan
- Eshakda, yolg‘iz o‘zi
To‘g‘ri javob: Ali bilan yayovlashib. Otabek va Ali Ming o‘rukka yayov ketdilar.
Otabek Ali bilan qanday tanishgan edi?
- Hasanalining do‘koni vositasida
- Ming o‘rukda qimiz ichayotganda
- Usta Alimning uyida
- Qoymas darbozasida
To‘g‘ri javob: Hasanalining do‘koni vositasida. Otabek Ali bilan Hasanalining do‘koni vositasida tanishgan.
Ming o‘rukda Ali o‘tovdan kiygiz olib, uni qayerga yozdi?
- Chirchiq bo‘yiga
- Otabekning hovlisiga
- Salor bo‘yiga
- Qoymas darbozasi oldiga
To‘g‘ri javob: Salor bo‘yiga. Ali o‘tovdan kiygiz olib, Salor bo‘yiga yozdi.
Alining akasi kim bo‘lgan va u Qo‘qonga kimlar bilan ketgan?
- Savdogar bo‘lib, karvon bilan
- Mullavachcha bo‘lib, domlalar bilan
- Usta bo‘lib, Hasanali bilan
- Mergan bo‘lib, o‘rtoqlari bilan
To‘g‘ri javob: Mergan bo‘lib, o‘rtoqlari bilan. Alining akasi mergan bo‘lib, Qo‘qonga ketayotgan o‘rtoqlari bilan borgan.
Ali Otabekdan Qo‘qonga ketgan sipohlar haqida nimani so‘radi?
- Qaytib kelish muddatini
- Ulardan darak eshitgan-eshitmaganini
- Ularning boshlig‘i kimligini
- Ularning sonini
To‘g‘ri javob: Ulardan darak eshitgan-eshitmaganini. Ali Otabekdan Qo‘qonga ketgan sipohlardan darak eshitganini so‘radi.
Otabek va Ali Ming o‘rukdan qaytib, shaharga qaysi darvozadan kirishdi?
- Samarqand darvozasi
- Qoymas darvozasi
- Ko‘kcha darvozasi
- Beshyog‘och darvozasi
To‘g‘ri javob: Qoymas darvozasi. Ular kechki soat to‘rtlarda Qoymas darbozasidan shaharga qaytib kirdilar.
Qoymas darbozasi oldidagi boshi kesilgan uch kishi haqida darbozabon Otabekka nima dedi?
- Ular xonning navkarlari ekanini
- Ular Qo‘qondan kelgan elchilar ekanini
- Ular qipchoqlar ekanini
- Ular o‘g‘rilar ekanini
To‘g‘ri javob: Ular qipchoqlar ekanini. Darbozabon jasadlar qipchoqlarniki ekanini aytdi.
Ali guzarga yetganda sanalgan jasadlar soni qancha bo‘lib qolgan edi?
- O‘ndan oshmagan
- O‘ttizga yaqin
- Yetmishdan ortiq
- Yigirma chog‘liq
To‘g‘ri javob: Yetmishdan ortiq. Ali guzarga yetganda sanoq yetmishdan ortdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash