XotirAI«Kecha va kunduz»: Moskvadagi nikoh va Sultonxon qarori
Mavzular
Orenburgdan keyingi suhbat
Qisqacha: Jakob va Maryam poyezdda Moskvaga ketmoqda. Maryam falga qarab qo‘rqadi va Jakob bilan chin ko‘ngildan gaplashadi. Orenburgdan so‘ng Jakobga yo‘ldosh jadid shaharni ko‘rsatib, Husayniya madrasasini va boy Ahmadboy Husainovni maqtaydi. Andijonlik Mirkomilboy esa millatga hech narsa bermaydi, deydi. Jadid Ayoz Ishoqiy Moskvada «So‘z» gazetini chiqarishini aytadi, Jakobning ko‘ngli tinchlanadi.
- Jadid – Jakobga poyezdda yo‘ldosh bo‘lgan, shirin so‘zli, yangi usul maktablarini va millat xizmatini tushuntiruvchi yigit.
- Ahmadboy Husainov – jadidlarning otaxonlaridan, madrasa soldirgan juda boy odam.
- Mirkomilboy – Andijondagi boy, millat yo‘liga bir chaqa bermaydi.
Jadid maslahati va Moskva
Qisqacha: Jadid Jakobga bolalar tarbiyasini xotiniga topshirishni, Qrimga borsa Boqchasaroyda «Tarjumon» gazetasini izlashni maslahat beradi. Jakob Maryamni tashlab ketolmasligini his qiladi. Moskvaga yetgach ular musofirxonaga tushadi, jadid bilan vagonning o‘zida xayrlashadi. Jakob jadid so‘zlarining haqiqatini o‘ylab, Qrimga borishga va gazet o‘qishga qaror qiladi.
Maryamning xavotiri, chek
Qisqacha: Maryam Jakobning ikki xonaga tushganidan ayrilish xavfini sezadi, yig‘laydi. Jakob Qrim sanatoriyasiga telegramma bermoqchi bo‘lib, avval Maryam masalasini hal qilmoqchi va chek daftariga qo‘l qo‘yadi. Maryam Jakobni kun bo‘yi ko‘rmaydi; hammomdan chiqqach, Jakob uning xonasiga kirib chek qoldirganini payqab, sho‘ri qurigan deb o‘ylaydi.
Jakob taklifi: xotin bo‘l
Qisqacha: Maryam kechqurun portveyn bilan tuxum buyurib, Jakobga ikki kechalik mehmonman deb qaror beradi. Jakob unga xotin bo‘lishni taklif qiladi: uning ikki qizi va bir o‘g‘li bor, xotiniga javob beradi, o‘g‘lini olib kelib tarbiyasini Maryamga topshiradi. Maryam rozi bo‘ladi, Jakob sanatoriyaga ikki kishilik joy so‘rab telegramma yuboradi.
Men senga xotin bo'l, deb taklif qilmoqchiman.— Jakob Maryamga, mehmonxona xonasida
Moskvada nikoh kechasi
Qisqacha: Soat o‘n birda Jakob vannani qizitdirib yuvinadi, kiyingan Maryam bilan yarim kechada ko‘chaga chiqadi. Ular Moskvadagi no‘g‘oylar machitida imomni uyg‘otadi, Jakob o‘n so‘m beradi, imom Maryam hali musulmon emasligiga qaramay nikohni o‘qiydi. Jakob nomi o‘zicha qoladi, Maryam «Bibi Maryam Oysha qizi» bo‘ladi. Soat ikkiga yaqin uyga qaytadilar.
- Imom (hazrat) – Moskvadagi no‘g‘oy machiti imomi, o‘n so‘m olib nikoh o‘qigan.
Nikohdan keyingi o‘ylar
Qisqacha: Maryam nikohni sodda, ammo o‘zi uchun eng yorug‘ nikoh deb biladi, qora kunlar o‘tdi deb o‘ylaydi. Jakob Maryam endi o‘zimniki deydi, toshkentlik xushmo‘ylov yigit to‘rt kunda uning fikrini jadidlar tomon burganini ta’kidlaydi va Shahobiddin domlani eslaydi. Maryam fonarni yoqib, Jakobning ko‘z oldida chekni mayda-mayda yirtadi.
Sultonxon: mingboshidan chiqaman
Qisqacha: XIII bob. Zebi mingboshiga unashilganini eshitgan Sultonxon onasiga mingboshidan chiqib, boshqa erga tegishini aytadi. U Poshshaxon yillar davomida bardosh qilib yoshligini chiritganini keltiradi. Otasi chiqarib olmasa, hammani yerga qarataman, deb do‘q qiladi va chiqib ketadi.
- Sultonxon – mingboshining kenja xotini, yosh, jahldor, kundosh istamaydi.
- Zebi – mingboshiga unashilgan shaharlik qiz.
- Poshshaxon – mingboshining katta xotinlaridan biri.
Sadri cho‘loq va mingboshi
Qisqacha: Sadri cho‘loq qizi uchun ko‘p sovchini qaytargan, bittasini shaharlikka beraman degan. Mingboshining obro‘si uni yengdi va qizni berdi. Mingboshi uni olgach, «Qari qiz ekan» degan. Endi Sultonxon 19 ga yaqin, mingboshi yangi qaylig‘ini olib, uni tashlagan. Sadri vakil qilib Abdulla sarkorni yuboradi, mingboshi rad etadi. Sadri onasiga bardosh qil deydi.
- Sadri cho‘loq – Sultonxonning o‘jar otasi, oyog‘i cho‘loq.
- Abdulla sarkor – Sadrining do‘sti, mingboshiga vakil qilib yuborilgan.
Sultonxon yengilib, qaror qiladi
Qisqacha: Sultonxon o‘rtoqlarini yig‘ib bazm qiladi va Umrinisabibi hamda Enaxonnikiga boradi. Zebi kelin bo‘lgach, uni shaytonlatishga urinadi, lekin katta kundoshlar Zebini yumshatadi va Umrinisabibini oyoq bostirmay qo‘yadi. Sultonxon kurashda yengilganini tan oladi. Uch kecha o‘ylab qat’iy qaror berib, ertasi peshingacha uxlaydi, onasiga kundoshlari yoniga ketishini aytadi.
Kundoshlarning shubhasi
Qisqacha: Sultonxon darvozadan kulib kirganiga hamma hayron. Xadichaxon bu esini topishi deydi, Poshshaxon esa kulishidan qo‘rqadi. Xadichaxon Zebi mingboshidan chiqmoqchi bo‘lib ko‘nmaganini va Sultonxonning noilojligini aytadi. Sultonxon ariza olib keladigan xotinlarni kutadi, mingboshi shaharga chaqirilgan edi. Asr bilan shom oralig‘ida bir kampir kirib keladi.
- Xadichaxon – mingboshining katta xotini, Sultonxonning o‘zgarishiga ishonishga moyil.
Bilimingizni sinang
«Kecha va kunduz»da Jakob va Maryam poyezdda qaysi shahardan qaysi shaharga ketmoqda?
- Orenburgdan Moskvaga
- Ufadan Peterburgga
- Toshkentdan Orenburgga
- Moskvadan Qrimga
To‘g‘ri javob: Orenburgdan Moskvaga. Ular Orenburgdan so‘ng Moskvaga yo‘l oladi.
Poyezddagi jadid Jakobga Orenburg yaqinidagi qaysi madrasani ko‘rsatdi?
- Mir Arab madrasasini
- Ko‘kaldosh madrasasini
- Husayniya madrasasini
- Shayxontohur madrasasini
To‘g‘ri javob: Husayniya madrasasini. Jadid madrasa nomi Husayniya ekanini aytdi.
Jadid Andijondagi Mirkomilboyni qanday ta’rifladi?
- Gazeta chiqaruvchi tatar jadid
- Jakobning yaqin do‘sti
- Madrasa soldirgan saxiy otaxon
- Millat yo‘liga bir chaqa bermaydigan johil
To‘g‘ri javob: Millat yo‘liga bir chaqa bermaydigan johil. Mirkomilboy millatga hech narsa bermaydigan boy sifatida ta’riflangan.
Tatar jadid Ayoz Ishoqiy Moskvada nima bilan shug‘ullanadi?
- Savdo do‘konini yuritadi
- Boylardan yordam olib gazet chiqaradi
- Madrasada dars beradi
- Maktab qurdiradi
To‘g‘ri javob: Boylardan yordam olib gazet chiqaradi. Ayoz Ishoqiy Moskvada gazet chiqaradi.
Jadid Jakobga Moskvada qaysi gazetni topib o‘qishni tavsiya qildi?
- «So‘z» gazetini
- «Tarjumon» gazetini
- «Sadoi Turkiston» gazetini
- «Vaqt» gazetini
To‘g‘ri javob: «So‘z» gazetini. Jadid «So‘z» gazetini tavsiya qildi.
Jadid Jakobga Qrimga borsa, qaysi shaharda qaysi gazetani izlashni maslahat berdi?
- Boqchasaroyda «Tarjumon»ni
- Yaltada «So‘z»ni
- Moskvada «Tarjumon»ni
- Orenburgda «Vaqt»ni
To‘g‘ri javob: Boqchasaroyda «Tarjumon»ni. Jadid Boqchasaroyda «Tarjumon» gazetasini izlashni aytdi.
Jakob Moskvaga yetganda Maryam haqida qanday xulosaga keldi?
- Maryamni Qrimga yubormaslikka qaror qildi
- Maryamdan ayrilishga ahd qildi
- Maryamni tashlab ketish qo‘lidan kelmasligini his qildi
- Maryamni mingboshiga topshirmoqchi bo‘ldi
To‘g‘ri javob: Maryamni tashlab ketish qo‘lidan kelmasligini his qildi. Jakob Maryamni tashlab keta olmasligini anglaydi.
Moskvada Jakob va Maryam qanday joyga tushdi?
- Ozoda musofirxonaga, ikki xonada joylashdi
- Do‘stining uyiga, mehmonxonada joylashdi
- Jadid mehmonxonasiga, bir xonada joylashdi
- Vokzaldagi kutish zalida qoldi
To‘g‘ri javob: Ozoda musofirxonaga, ikki xonada joylashdi. Ular ozoda musofirxonaga tushib, ikki xonada joylashdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash