XotirAI«Me’mor»: Shohruhga suiqasd va Nizomiddinning hibsi
Mavzular
Shohruhga suiqasd
Qisqacha: Rabiussoniy oyining yigirma uchinchi kuni Hirotda juma namozidan chiqayotgan Shohruh Mirzoga suiqasd qilindi. Hurufiylar sarkori Fazlulloh Astrobodiyning muridi Ahmad Lur podshohga murojaat qilish bahonasi bilan yaqin borib, pichoq urdi va Jome masjidi ostonasida ushlanib, o‘sha zahoti tilka-pora qilindi. Podsho choparlari Samarqandda turgan Ulug‘bek Mirzoga, Mashhad, Nishopur, Balx va Astrobodga xabar olib yugurdi. Yetti yil avval Halabda Fazlullohning maslakdoshi Nasimiy qatl etilgan edi.
- Shohruh Mirzo – temuriylar saltanatining podshohi, Hirotda suiqasdda jarohatlangan.
- Ahmad Lur – hurufiy, Fazlulloh Astrobodiyning muridi, suiqasdchi.
Hirot qo‘rquvda
Qisqacha: Hirot Ko‘hisiyoh tog‘i etagida, Heriro‘d daryosi yaqinida joylashgan; Jome masjidini Qavom, Najmiddin Buxoriy va Navoiy bezatgan. Shaharda Puli Molon ko‘prigi va Gozurgoh (Ansoriy maqbarasi) bor. Suiqasddan so‘ng darvozalar berkitildi, chiqish faqat amirzoda Ibrohim Sultonning ruxsati bilan mumkin edi. Odamlar ayg‘oqchidan qo‘rqib shivirlashardi, Mashhad yo‘lidagi Ixtiyoriddin qal’asi esa gunohkorlar hibsxonasi edi.
- Ibrohim Sulton – yosh amirzoda, qattiqqo‘lligi bilan nomdor, suiqasdni taftish qilish unga topshirilgan.
Hurufiylar va Ahmad Lur
Qisqacha: Hurufiylarning asoschisi Fazlulloh Astrobodiy Shirvonga badarra qilingan; uning kitobida fuqaro huquqi haqida erkin fikrlar bor edi. Hurufiylar amirzoda Mironshohni dajjol deb atagan, imom Maxdiy kelib adolatli davlat o‘rnatadi, deganlar. Ahmad Lur Luristondan bo‘lib, Hirot bozoridagi kichik timda zar do‘ppi tikib kun ko‘rgan. Saroyda favqulodda chora ko‘rildi: podshoh parvarishi uchinchi o‘g‘li Boysunqurga, taftish Ibrohim Sultonga topshirildi, kichik o‘g‘illar Jurjondan chaqirildi.
- Boysunqur Mirzo – Shohruhning uchinchi o‘g‘li, Gavharshod begimning o‘g‘li, ko‘rkam va ishbilarmon.
Nizomiddin ham hibsda
Qisqacha: Hibsga olinganlar orasida mashhur me’mor Najmiddin Buxoriyning o‘g‘li Nizomiddin ham bor edi. Xabar Gavharshod begimga yetdi: u avval g‘azablandi, so‘ng taassuf bildirdi. Boysunqur Mirzo Najmiddinning ajdodi sarbadorlarga borib taqalishini eslab, «yostiq ostidagi chayon emasmikan» deb shubhalandi, onasi esa aniq isbotsiz ta’qib qilmaslikni uqtirdi. Mir Qosim Anvar haydaldi, Ma’ruf Xattot hibsga olindi.
- Gavharshod begim – saltanatning ko‘rki, oqila ayol, Boysunqurning onasi.
- Najmiddin Buxoriy – mashhur me’mor, ajdodlari Buxorodan, Hirotdagi Jome masjidi bezagiga hissa qo‘shgan.
- Nizomiddin – Najmiddinning o‘g‘li, Farg‘ona jangidan yaqinda qaytgan yigit.
Tungi bostirib kirish
Qisqacha: Juma kuni yarim tunda qurol-yarog‘li navkarlar Najmiddin Buxoriy hovlisiga kirib, uxlab yotgan Nizomiddinning qo‘llarini bog‘ladi va Ixtiyoriddin qal’asiga olib ketdi. Nizomiddin damashq shamshirini ham ololmadi. Singlisi Badia akasining ishorasini kutdi, lekin ulgurmadi. Najmiddin «bu anglashilmovchilik» deb tong otishi bilan ulug‘ hazratga arz qilishini aytdi; navkarlar uni mazaxladi. Xotini Ma’suma beka o‘kirib duo qildi.
- Badia – Najmiddinning qizi, o‘n olti yoshda, jasur, akasi uchun jang qilishga tayyor.
- Ma’suma beka – Najmiddin Buxoriyning xotini.
Sabr qilmoqdan o‘zga choramiz yo‘q. Bu bir anglashilmovchilik, haq yo‘liga qaror topadi.— Najmiddin Buxoriy, oilasiga tasalli berib
Xudododbek va ustod Qavom
Qisqacha: Ma’suma beka Xudododbek bilan Nizomiddinning oralari buzuq ekanini aytdi, Najmiddin esa Xudododbek ustod Qavomning o‘g‘li va o‘g‘lining do‘sti, undan yomonlik chiqmaydi, deb tong otganda Qavom yoniga borishini aytdi. Badia akasining kiyimini kiyib jang qilgan, o‘n olti yoshdan o‘n yettiga o‘tmoqda. U Boysunqur va Ibrohim Sultondan qo‘rqdi; ota-bobolari ikki me’mor, Qavom va Najmiddin, o‘rtasida yashirin rashk bor edi. Qavom shuhratparast edi, Hirotlik bo‘lgani uchun hirotliklarni suyardi.
- Xudododbek – ustod Qavomning o‘g‘li, Nizomiddinning do‘sti, Badiaga oshiq.
- Ustod Qavom – Hirotlik shuhratparast mashhur me’mor, Najmiddinning ustozi va do‘sti.
Zulfiqor Shoshiy
Qisqacha: Badia Qavom Nizomiddinning ismini qo‘yganini va uni kelin qilmoqchi bo‘lganini esladi. Najmiddin shogirdi Zulfiqor Shoshiyni qiziga moyilligi uchun Buxoroga jo‘natgan edi. Boshqa shogirdi Zavrak Nishopuriy xabar bermagani uchun xafa bo‘ldi. Zulfiqor ustod xonadonidan ketishni istamas, hatto g‘isht terishga ham tayyor edi. Uning Buxoroga jo‘natilishi haqidagi hukm Qavom bergan ziyofat kuni chiqarilgan.
- Zulfiqor Shoshiy – Najmiddinning iqtidorli shogirdi, Badiaga moyil bo‘lgani uchun Buxoroga jo‘natilgan.
Bilimingizni sinang
Shohruh Mirzo qaysi namozdan chiqib kelayotganida unga suiqasd qilindi?
- Janoza namozidan
- Juma namozidan
- Hayit namozidan
- Peshin namozidan
To‘g‘ri javob: Juma namozidan. Shohruh Mirzo juma namozidan chiqayotganida suiqasdga uchragan.
Suiqasdchi Ahmad Lur qayerda ushlanib, o‘sha zahoti tilka-pora qilindi?
- Puli Molon ko‘prigida
- Gozurgoh darvozasida
- Jome masjidi ostonasida
- Ixtiyoriddin qal’asi yonida
To‘g‘ri javob: Jome masjidi ostonasida. Ahmad Lur Jome masjidi ostonasida ushlanib, tilka-pora qilingan.
Shohruh Mirzoga pichoq urgan Ahmad Lur hurufiylar sarkori kimning muridi edi?
- Fazlulloh Astrobodiyning
- Mironshohning
- Nasimiyning
- Ustod Qavomning
To‘g‘ri javob: Fazlulloh Astrobodiyning. Ahmad Lur Fazlulloh Astrobodiyning muridi va hurufiylar tarafdori edi.
Podsho choparlari jarohat haqidagi xabarni Samarqandda turgan qaysi shahzodaga yetkazish uchun yugurdi?
- Boysunqur Mirzoga
- Ibrohim Sultonga
- Mironshohga
- Ulug‘bek Mirzoga
To‘g‘ri javob: Ulug‘bek Mirzoga. Choparlar Samarqanddagi Ulug‘bek Mirzoga ham xabar olib borgan.
Fazlullohning maslakdoshi shoir Nasimiy suiqasddan yetti yil avval qaysi shaharda hibs etilib, qatl etilgan?
- Balxda
- Astrobodda
- Halabda
- Hirotda
To‘g‘ri javob: Halabda. Shoir Nasimiy Halab shahrida hibs etilib, qatl etilgan.
Hirotdagi Jome masjidini tubdan qayta ishlatib, rang-barang naqshin gullar bilan bezatgan shaxs kim?
- Ibrohim Sulton
- Ansoriy
- Ulug‘bek
- Navoiy
To‘g‘ri javob: Navoiy. Navoiy bu binoni tubdan qayta ishlatgan va naqshin gullar bilan bezatgan.
Hirotdagi Puli Molon ko‘prigining atrofidagi yerlar qanday joy edi?
- Bozor
- Sayrgoh
- Hibsxona
- Ziyoratgoh
To‘g‘ri javob: Sayrgoh. Heriro‘dga qurilgan Puli Molon atrofidagi yerlar sayrgoh edi.
Rivoyatga ko‘ra, Hirotdagi Puli Molonni tovuq boqib sotib kim qurgan?
- Bibinur ismli zohid ayol
- Badia
- Ma’suma beka
- Gavharshod begim
To‘g‘ri javob: Bibinur ismli zohid ayol. Rivoyatga ko‘ra, Puli Molonni Bibinur ismli zohid ayol qurgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash