XotirAI«Yulduzli tunlar»: Quva, Tohir va Robiya, mulla Fazliddin
Mavzular
Quvasoy bo‘yida Tohir va Robiya
Qisqacha: 1494-yil yozida Farg‘ona vodiysida jala quyadi, Quvasoy qizarib oqadi. Soy bo‘yidagi majnuntollar panasida Tohir va Robiya shivirlashib gaplashadi. Samarqand podshosi Qo‘qonni bosib olib, Marg‘ilonga hujum qilgan, odamlar yovdan qochib borardi. Tohir qochmaymiz, tavakkal deydi; Robiyani otalari Andijon qo‘rg‘oniga yubormoqchi edi. Ular bahorda unashtirilgan, to‘y Ramazondan keyin bo‘lishi kerak.
- Tohir – Quvadagi yigit, dehqon, Robiyaning unashtirilgan kuyovi, yolg‘iz o‘g‘il.
- Robiya – Tohirning bolalikdan qo‘shnisi, o‘n yetti yoshli unashtirilgan qiz.
Tush va Andijonga borish rejasi
Qisqacha: Tohir Robiyaning Andijon qo‘rg‘onida bekning tuzog‘iga ilinishidan qo‘rqib, Meni desang qo‘rg‘onga borma, deydi. Robiya vahimali tush ko‘rgan: qora ho‘kiz Tohirni xanjarday shoxi bilan suzgan, qon tirqirab ketgan. Tohir tushdagi qon yorug‘lik, deb tinchlantiradi. Robiya Tohir Andijonga bormasa, o‘zi ham ketmasligini aytadi. Tohirning Andijonda me’mor tog‘asi mulla Fazliddin bor, u Tohirga xat-savod o‘rgatgan; Tohir ota-onasi ko‘nmasligidan xavotirda. Robiya akasi Mahmud iftordan so‘ng kelishini aytadi.
- Mulla Fazliddin – Tohirning tog‘asi, Andijonda me’morlik qiluvchi mashhur usta va musavvir.
- Mahmud – Robiyaning akasi, do‘konga chiqqan, iftorgacha qaytadi.
Iftor va mulla Fazliddinning kelishi
Qisqacha: Ro‘za yoz chillasiga to‘g‘ri kelgan edi. Quva masjidi minorasidan azon eshitilib, Tohir ota-onasi bilan iftor qildi. Shu payt kimdir darvozani taqillatdi; Tohir tog‘asi Fazliddinning ovozini tanib darvozani ochdi. Mulla Fazliddin ko‘ch-ko‘roni bilan soyabon aravada kelgan edi. Tohir tog‘asi ko‘chib kelgani uchun Andijonga borish yo‘li bekilganini angladi. Arava ichidagi po‘lat sandiqni Tohir va aravakash uyga olib kirdi.
- Aravakash yigit – mulla Fazliddinni aravada olib kelgan xizmatkor.
Urush sabablari va sandiq siri
Qisqacha: Mulla Fazliddin po‘lat sandiqni Quvaning temirchilariga yasattirgan edi; unda tarhlar, loyihalar va suratlar saqlanardi. U Samarqandda uch yil, Hirotda to‘rt yil o‘qigan, me’morlik bilan musavvirlikni ham o‘rgangan. Suratlarni maxfiy saqlardi, chunki Farg‘onada odam shaklini chizish taqiqlangan edi. Fazliddin urush boshlansa qurilish to‘xtaydi, deb ko‘chganini aytdi. Podsho Axsi qo‘rg‘onida mudofaada; Toshkent xoni Mahmudxon va Qashqar hokimi Abubakir dug‘lat ham bostirib kelmoqda; Samarqand podshosi Sulton Ahmad mirzo esa bizning podshoning og‘a-inisi edi.
- Sulton Ahmad mirzo – Samarqand podshosi, Qo‘qonni talab Farg‘onaga qo‘shin tortib kelayotgan hukmdor.
Bosqinchilar kechasi
Qisqacha: Fazliddin keyingi kunlarda boshidan o‘tganlarni esladi. Xufton paytida u xattot oshnasinikida iftor qilib o‘tirganda, noma’lum kishilar uyiga bostirib kirib, itini chopib tashlashdi, xizmatkorning og‘ziga latta tiqib qaznoqqa tashlashdi, po‘lat sandiq qulfini bolta bilan urib sindirishga kirishdi. Bir qora niqobli kishi to‘rtta otning jilovini ushlab turgan edi. Fazliddin qaytib kelganda bosqinchilar darchadan sakrab qochishdi; niqobli ayiqday yigit uni yelkasi bilan urib chetlatdi.
To'xta, nobakor! - deb m ulla Fazliddin bittasining— mulla Fazliddin qochayotgan bosqinchilardan biriga
Maxfiy tagquti va Xonzoda surati
Qisqacha: Bosqinchilar qochgach, Fazliddin sandiq tubidagi maxfiy tagqutini mis parchasini surib ochdi: u erda bog‘bon, ov tasviri va chang chalayotgan go‘zal qizning surati bor edi. Bu Umarshayx mirzoning qizi Xonzoda begim edi; u o‘n sakkiz yoshida tillakori ko‘shk qurilganda o‘z suratini chizdirgan. Shariat peshvolari bilsa, Fazliddinni sog‘ qo‘ymasdi. Xizmatkor va qo‘shnisidan so‘rab, Fazliddin bosqinchilar oddiy o‘g‘ri emas, zo‘ravon bekning yigitlari, deb xulosa qildi.
- Xonzoda begim – Umarshayx mirzoning qizi, mulla Fazliddin yashirincha surat chizgan malika.
Hasan Yoqubbekning haromi taklifi
Qisqacha: Andijonlik bek Hasan Yoqub shu yili bahorda mulla Fazliddinni chorbog‘iga chaqirtirib, mirzo hammomidan ulkanroq hammom qurishni topshirmoqchi bo‘ldi. Unga yaxshi haq va maxfiy tuynuklar kerak edi: asira qizlar cho‘milganda tomosha qilmoqchi edi. Fazliddin haromdan qo‘rqishini aytib rad etdi va boshqa sarkorga murojaat qilishni maslahat berdi. Yoqubbek gap shu yerda qolishini talab qildi; Fazliddin va’da berdi.
- Hasan Yoqubbek – Andijonlik yo‘g‘on bek, maxfiy tuynukli hammom qurdirmoqchi bo‘lgan kishi.
Ahmad Tanbal va dorug‘a
Qisqacha: Taxminan o‘n besh kun burun Ahmad Tanbal degan bek Fazliddinning uyiga kelib, hamyon oltin berib, malika Xonzoda begimning suratini chizishni so‘radi. Fazliddin rad etdi: malikaning suratini chizishga na san’at, na haq, na jur’at bor. Ahmad Tanbal g‘azab bilan, pushaymon bo‘lursiz, deb ketdi. Ertalab Fazliddin shahar dorug‘asi Uzun Hasanga arz qildi; dorug‘a sandiqdagi tarhlar tegilmagani uchun buni to‘qay o‘g‘rilari ishi, dedi va Ahmadbek sultonlar avlodidan ekanini eslatdi. Ahmadbek Fotima begim chaqirig‘i bilan bugun azonda Axsiga ketgan edi.
- Ahmad Tanbal – yigirma besh yoshdan oshgan, soqoli yo‘q badavlat bek, sultonlar avlodidan.
- Uzun Hasan – shahar dorug‘asi, ingichka va novcha, askar olish bilan band.
Bilimingizni sinang
«Yulduzli tunlar» romanida voqealar Farg‘ona vodiysida milodiy qaysi yilning yozida boshlanadi?
- 1501-yil
- 1483-yil
- 1498-yil
- 1494-yil
To‘g‘ri javob: 1494-yil. Roman voqealari 1494-yil yozida boshlanadi.
«Yulduzli tunlar»da Tohir va Robiya bir-biriga qanday yaqin bo‘lib o‘sgan?
- maktabdosh bo‘lib
- tog‘a-jiyan bo‘lib
- devor-darmiyon qo‘shni bo‘lib
- amakivachcha bo‘lib
To‘g‘ri javob: devor-darmiyon qo‘shni bo‘lib. Tohir va Robiya bolalikdan devor-darmiyon qo‘shni bo‘lib o‘sgan.
Tohir va Robiyani ota-onalari qachon unashtirib qo‘ygan edi?
- o‘tgan yozda
- o‘tgan yili kuzda
- shu yil qishda
- shu yil bahorda
To‘g‘ri javob: shu yil bahorda. Ular shu yil bahorda unashtirilgan.
Tohir va Robiyaning to‘yi qachon bo‘lishi kerak edi?
- Ramazon oyi boshlanishidan oldin
- Qurbon hayitida
- Navro‘z kunlarida
- Ramazon oyi o‘tgandan keyin
To‘g‘ri javob: Ramazon oyi o‘tgandan keyin. To‘y Ramazon oyi o‘tgach bo‘lishi kerak edi.
Robiyaning otalari uni qaerdagi qo‘rg‘onga eltib qo‘ymoqchi bo‘lgan edi?
- Qo‘qon arkiga
- Marg‘ilon qo‘rg‘oniga
- Andijon qo‘rg‘oniga
- Axsi qal’asiga
To‘g‘ri javob: Andijon qo‘rg‘oniga. Otalari Robiyani Andijon qo‘rg‘oniga eltmoqchi edi.
Robiyaning qonli tushidan cho‘chigach, Tohir uni qanday izohlab tinchlantiradi?
- Tushdagi qon yorug‘lik, deb
- Qora ho‘kiz omad ramzi, deb
- Tush teskari chiqadi, deb
- Qon xavf belgisi, ehtiyot bo‘l, deb
To‘g‘ri javob: Tushdagi qon yorug‘lik, deb. Tohir tushdagi qonni yorug‘lik belgisi deb tushuntiradi.
Quvasoy bo‘yidagi suhbatda «Ulusning sho‘ri qursin!» so‘zlarini kim aytgan?
- Tohir
- Mahmud
- Uzun Hasan
- Mulla Fazliddin
To‘g‘ri javob: Tohir. Bu gapni Quvasoy bo‘yida Tohir aytadi.
Quvasoy botqog‘i ustidagi uzun yog‘och ko‘prik kimning loyihasi bo‘yicha qurilgan?
- Mulla Fazliddinning
- Sulton Ahmad mirzoning
- Tohirning
- Hasan Yoqubbekning
To‘g‘ri javob: Mulla Fazliddinning. Ko‘prik Mulla Fazliddin chizib bergan loyiha bo‘yicha qurilgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash