XotirAI«Yulduzli tunlar»: Dorug'a bilan to'qnashuv va Axsidagi saharlik
Mavzular
Dorug'a bilan to'qnashuv
Qisqacha: Mulla Fazliddin dorug'a Uzun Hasanga adolat so'rab keladi. Dorug'a uning «mem'or podshohdan baland» degan gapi aygoqchi orqali yetkazilganini aytib qo'rqitadi. Mulla Fazliddin buni tuhmat deb rad etadi va Axsiga borib arz qilaman deydi. Uzun Hasan unga hozir podshohga mem'ordan ko'ra navkar zarurligini aytadi.
- Mulla Fazliddin – Andijonda bino qurgan mem'or va suratkash.
- Uzun Hasan – dorug'a, jangovar beklarni himoya qiluvchi amaldor.
Mayli, boring, arz qiling!— Uzun Hasan Mulla Fazliddinga javoban
Surat va Quvaga qaytish
Qisqacha: Mulla Fazliddin Ahmad Tanbal Xonzoda begimning surati haqida sezib qolgan bo'lishi mumkinligini o'ylab xavotirga tushadi. U suratni yoqmoqchi bo'ladi, lekin olovga yaqin borganda surat jonli ko'rinadi va uni qiyalmay orqaga chekinadi. Suratni tagqutiga qaytarib solib, xizmatkorga Quvaga jo'nashni buyuradi.
- Ahmad Tanbal – podshoh saroyida bo'lgan, Xonzoda begimni qo'lga tushirmoqchi bo'lgan zo'ravon bek.
- Xonzoda begim – Umarshayx mirzoning go'zal qizi, Mulla Fazliddin chizgan surat egasi.
Quvada ko'prik rejasi
Qisqacha: Quvada opasining uyida Mulla Fazliddin voqeani pochchasi va jiyaniga aytadi, Tohirning otasi uning quvg'in bo'lganidan afsuslanadi. Mulla Fazliddin yog'iy o'tmasligi uchun Quva ko'prigini yoqib yuborishga rozi bo'lishini aytadi. Tohir tog'asining gapidan ko'prikni yondirish fikriga keladi. U darvoza oldida Mahmudga rejasini shivirlab tushuntiradi.
- Tohir – Mulla Fazliddinning jiyani, Robiyani sevadigan yigit.
- Mahmud – Robiyaning akasi, kosib yigit.
Yog‘ sepsak, yog'och tez yongay. Bildingmi?— Tohir Mahmudga ko'prikni yoqish rejasini tushuntirganda
Podsho kutilmoqda
Qisqacha: Mahmud ko'prikni hozir yoqish kerak emasligini aytadi: kadxudo podsho qo'shin bilan yo'lda ekanini, erta-indin yetib kelishini guzarda ishontirib aytgan. Tohir Marg'ilon ham berilganini eslatadi. Oxirida ikkalasi Sirdaryo narisidagi Axsi tomonga intizor tikilib turadi.
Axsi qal'asida saharlik
Qisqacha: Axsi hukmdori Umarshayx mirzo kechani haramda Qorako'z begimning xobgohida o'tkazadi. Sahar paytida surnay va nog'ora saroy ahlini saharlikka uyg'otadi. Tanobiy uyga Mirzoning xotinlari Fotima Sulton, Qutlug' Nigor xonim, qizi Xonzoda begim va o'g'li Jahongir mirzo yig'iladi. Xonzoda begim otasi xobgohda uxlab yotganidan uyalib, ketishga ruxsat so'raydi.
- Umarshayx mirzo – Axsining hukmdori.
- Qorako'z begim – Mirzoning o'n sakkiz yoshli suyukli xotini.
- Fotima Sulton – Mirzoning birinchi xotini, rashkchi.
Qorako'z begim Mirzoni uyg'otadi
Qisqacha: Choshnagir ayol Qorako'z begimdan Mirzoni uyg'otishni iltimos qiladi, chunki tong otsa ro'za boshlanadi. Mirzo kechasi ma'jun yegani uchun qattiq uxlagan edi. Qorako'z begim uni o'pib uyg'otadi, Mirzo kulimsirab «Sizmi?» deydi. U xotinlari kutayotganini eslatadi, Mirzo qovog'ini solib o'rnidan turadi.
Sizning bo'salaringiz saharlikdan shirinroq...— Umarshayx mirzo Qorako'z begimga uyg'onganda
Dasturxondagi o'rinlar
Qisqacha: Mirzo tanobiyga kirib, avval Fotima Sultonni yuqoriga taklif qiladi, lekin uni chap tomoniga o'tqazadi. Eng mo'tabar o'ng tomonga Qutlug' Nigor xonimni o'tqazadi, chunki u taxt vorisi Boburning onasi. Fotima Sulton alam bilan ko'zlarini qisadi. Taomlar avval Mirzoga, so'ng Qutlug' Nigor xonimga, keyin Fotima Sultonga qo'yiladi.
- Qutlug' Nigor xonim – Mirzoning ikkinchi xotini, Boburning onasi.
Mirzoning o'giti va Bobur
Qisqacha: Mirzo xotinlariga «to'rt muchang butun bo'lsin» deb oilada ahillik haqida o'git beradi. Qutlug' Nigor xonim Boburni Andijondan chaqirishni so'raydi, Mirzo rad etadi: Andijon qal'asi mustahkam. Mirzo agar vafot etsa, o'rnini Bobur mirzo olishini va Jahongir mirzo unga sodiq bo'lishini aytadi. Hamma vasiyatga o'xshash gaplardan jim qoladi.
Agar mening kunim bitsa, o'm im m Bobur mirzo olg'ay.— Umarshayx mirzo xotinlari va bolalariga
Xonzoda begim va to'y
Qisqacha: Xonzoda begim otasiga Shayx Sa'diyning umrini tilaydi. Mirzo uning to'yini o'tkazmoqchi bo'ladi; ilgari uni Samarqand podshosining o'g'li Boysunqur mirzoga so'ratgan edilar, lekin Mirzo rozi bo'lmagan. Xonzoda begim Andijonga borishga ruxsat so'raydi, otasi uni qanotim ostidan chiqarmayman deydi. Marg'ilondan chopar kutilmoqda.
Qizim, sen mening eng bebaho gavharlarimdansen.— Umarshayx mirzo Xonzoda begimga
Devonxona va kabutarxona
Qisqacha: Tong otganda Mirzo devonxonaga kiradi; eshik og'a Isfaradan chopar kelganini, Isfara yov qo'lida ekanini aytadi, Marg'ilon choparidan esa darak yo'q. Mirzo Axsi qamal qilinishini sezib, eshik og'aga olti oylik zaxira tayyorlashni buyuradi. Qosim bekka qal'ada toshhovuz qurdirishni topshiradi. So'ng kabutarxonaga borib, Marg'ilon va Qo'qonga kabutarlar uchiradi.
- Qosim bek – o'ttiz yoshli, xushqomat bek, Mirzo unga toshhovuz qurishni topshiradi.
Bilimingizni sinang
Mulla Fazliddin dorug‘a Uzun Hasan huzuriga nima maqsadda keldi?
- Ahmad Tanbalga xat topshirish uchun
- Axsiga o‘tish uchun ruxsat so‘rab
- adolat istab
- navkarlikka yozilish uchun
To‘g‘ri javob: adolat istab. U dorug‘adan adolat istab kelgan.
Mulla Fazliddinning «me’mor podshohdan baland» degan gapi dorug‘a Uzun Hasanga kim orqali yetkazilgan?
- Ahmad Tanbal
- Tohir
- kadxudo
- aygoqchi
To‘g‘ri javob: aygoqchi. Gapni aygoqchi yetkazgan.
Dorug‘aning «Mayli, boring, arz qiling!» degan javobi kimga qaratilgan?
- Mahmudga
- Ahmad Tanbalga
- Mulla Fazliddinga
- Tohirga
To‘g‘ri javob: Mulla Fazliddinga. Uzun Hasan bu so‘zni Mulla Fazliddinga aytgan.
Yog‘iy bosgan paytda podshohga mem’ordan ko‘ra kim zarurroq, deydi Uzun Hasan?
- tabib
- navkar
- xattot
- musavvir
To‘g‘ri javob: navkar. Uzun Hasan podshohga navkar zarurroq deydi.
Xonzoda begimning surati haqida sezib qolgan bo‘lishi mumkin deb, Mulla Fazliddin kimdan xavotirga tushadi?
- Mahmuddan
- Hasan Yoqubbekdan
- Uzun Hasandan
- Ahmad Tanbaldan
To‘g‘ri javob: Ahmad Tanbaldan. Fazliddin Ahmad Tanbaldan xavfsiraydi.
Mulla Fazliddin Xonzoda begimning suratini qayerdan oladi?
- tagqutidagi jilddan
- kitoblari orasidan
- devordagi javondan
- xizmatkorning qo‘lidan
To‘g‘ri javob: tagqutidagi jilddan. U suratni tagqutidagi jilddan oladi.
Mulla Fazliddin Xonzoda begimning suratiga bo‘lgan mehrini qanday izohlaydi?
- Qizga oshiq ekanini tan oladi
- Surat podshoga tegishli deydi
- Suratning narxini maqtaydi
- O‘z ijodiga mehr deb biladi
To‘g‘ri javob: O‘z ijodiga mehr deb biladi. U o‘zi chizgan suratga – o‘z ijodiga mehr deydi.
Mulla Fazliddin Xonzoda begimning suratini olovga yaqinlashtirgach, u bilan nima qiladi?
- olovga tashlab yoqadi
- dorug‘aga topshiradi
- Tohirga sovg‘a qiladi
- yoqmay, tagqutiga qaytarib soladi
To‘g‘ri javob: yoqmay, tagqutiga qaytarib soladi. Surat tagqutiga qaytarib solinadi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash