XotirAI«Yulduzli tunlar»: Ko‘hinur, Agra va zaharlash fitnasi
Mavzular
Humoyunning olmos sovg‘asi
Qisqacha: G‘ira-shira qorong‘ida Humoyun qayiqda kemaga kelib, Bobur huzuriga kirdi. Bobur o‘g‘lining navqiron qiyofasiga havas bilan qaradi. Humoyun sadaf qutichadagi yong‘oqday katta olmosni ko‘rsatdi; muqayyim uni mashhur Ko‘hinur olmosi deb aytgan. Bobur olmosning vazni yetti-sakkiz misqolga o‘xshashini aytdi.
- Humoyun – Boburning o‘g‘li, olmosni otasiga olib kelgan.
Gvalior rojasi oilasi
Qisqacha: Humoyun olmosni Gvalior rojasining xaylxonasida peshkash qilishganini aytdi. Roja Bikramadit’ya Ibrohim Lodi bilan uzoq urushgan, oxiri Gvaliorni berib, Shamsobodga ko‘chib ketib vafot etgan edi. Humoyun ilg‘ori bir qasrda uning yigirma yoshlardagi o‘g‘li, ikki qizi va onasini topdi. Yosh roja Gvaliorga qaytishga ruxsat so‘radi, Humoyun esa podshohni kutish kerakligini aytdi.
- Yosh roja – Gvalior rojasining yigirma yoshlardagi o‘g‘li, onasi va ikki singlisi bilan Shamsobodda.
Vaysbek va roja singlisi
Qisqacha: Vaysbek ellik yigiti bilan rojaning qasrida tunadi va o‘n sakkiz yoshli singlini kuch bilan o‘z xonasiga olib kelmoqchi bo‘ldi. Qizning akasi qilich bilan himoyaga chiqib, bir navkarni urib yiqitdi. Humoyun tunda to‘polondan uyg‘onib, rojani bo‘shatishni, Vaysbekni hibsga olishni, qizni iliklamoqchi navkarlarni o‘n darra kaltaklashni buyurdi. Roja onasi minnatdorlikdan olmosni Humoyunga peshkash qildi.
- Vaysbek – ellik navkarli bek, Bobur farmonini unutib roja qizini zo‘rlab olmoqchi bo‘lgan.
Ota va o‘g‘il suhbati
Qisqacha: Bobur navkarlarning zo‘ravonligi hind elini cho‘chitayotganini aytdi. U Hindistonda yagona qudratli davlat tuzish maqsadini, Dilovarxon va Hindubek hamkorligini eslatdi. Bobur olmosni Humoyunga mukofot qilib bermoqchi bo‘ldi, o‘g‘li uni otasiga atab olib kelganini aytdi. Bobur olmosni qabul qilgach, uni Humoyunga qaytarib berdi va avlodlarga saxovat-u mardlik meros bo‘lishini tiladi.
Ha, bu juda mushkul muammo!— Bobur, hind eli ko‘nglini olish haqida gaplashganda
Agraga elchilar yuborildi
Qisqacha: Bobur Humoyunga Agradagi ahvolni aytdi: Ibrohimning onasi, o‘g‘li va vazir Malikdod Koroniy ming xos askar bilan qo‘rg‘onni berkitib olgan. Bobur Xo‘ja Xalifa va Hindubekni elchi qilib yubordi. Maqsad qo‘rg‘onni jangsiz olish edi: malikaga Jamna bo‘yidan pargana, o‘g‘ilga saroyda mulozimlik, Koroniyga maslahatgo‘ylik berilishi aytildi.
- Malikdod Koroniy – Ibrohim Lodining vaziri, tadbirkor deb tanilgan.
Malika Bayda va Bahodir
Qisqacha: Ibrohimning onasi malika Bayda Agraning kalitini Boburga topshirdi; Bobur uni onamizdek ehtirom qilishni buyurdi. Ammo malika o‘g‘lining qotilini kechirmadi. U Bobur saroyida xizmat qilayotgan nevarasi Bahodirni chaqirtirdi. Bahodir Bobur hindistoniy oshpazlardan to‘rttasini o‘ziga tanlab, ularning taomini yeyishini aytdi.
- Bahodir – malika Baydaning nevarasi, o‘n yetti yoshli, forscha va sanskritni biladi, Bobur saroyida qattiq qo‘riqlanadi.
- Eshik og‘a Muhammad Do‘lday – malikaning maktubidan so‘ng Bahodirni ikki barobar ko‘p navkar bilan yuborgan.
Zaharlash fitnasi
Qisqacha: Malika Bobur oshpazlarini qo‘lga olishga qaror qildi, ammo niyatini Bahodirga bildirmadi. Bobur olgan to‘rt oshpazdan birining yolg‘iz inisi Panipatda halok bo‘lgan edi. Malika Atovadan Ahmad choshnagirni chaqirtirdi va o‘z parganasiga ishga oldi. Ahmad saroydagi oshpaz bilan til biriktirdi; zaharni malika o‘z kanizi orqali berib yuborishi kerak edi.
- Ahmad choshnagir – Ibrohim saroyining sobiq choshnagiri, Atovaga ketgan, fotihlarga g‘azabli.
Zarafshon bog‘i qurilishi
Qisqacha: Ashora oyida jazirama avjga chiqdi. Bobur Jamnaning chap qirg‘og‘idagi Zarafshon bog‘i qurilishini aylanib ko‘rdi. Xo‘ja Kalonbek kabi beklar salqin joylarga qaytishni istardi. Andijonlik mavlono Fazliddin marmar qasr uchun toshlar tashiydigan filbonlar so‘radi. Bobur Panipatdagi harbiy fillarni qurilishda ishlatishni va minglab sangtaroshlarni taklif etishni Koroniyga buyurdi.
- Mavlono Fazliddin – andijonlik keksa me’mor, Zarafshon bog‘i tarhini chizgan.
Sangtaroshlarni ko'paytirsak-chi?— Bobur, qurilish tezligi haqida
Bilimingizni sinang
Humoyun Boburga sadaf qutichada olib kelgan, yong‘oqday katta olmos qanday nom bilan mashhur?
- Orlov olmosi
- Darayi nur olmosi
- Ko‘hinur olmosi
- Shohi Safaviy olmosi
To‘g‘ri javob: Ko‘hinur olmosi. Muqayyim olmosni mashhur Ko‘hinur olmosi deb aytgan.
Bobur Humoyun keltirgan Ko‘hinur olmosining vazni qancha kelishini aytdi?
- yetti-sakkiz misqol
- uch-to‘rt misqol
- yigirma misqol
- o‘n-o‘n ikki misqol
To‘g‘ri javob: yetti-sakkiz misqol. Bobur olmos vazni yetti-sakkiz misqol kelishini aytdi.
Vaysbek Shamsobodda rojaning qasrida qancha yigiti bilan tunadi?
- O‘n nafar yigiti bilan
- Yuz nafar yigiti bilan
- Yigirma nafar yigiti bilan
- Ellik nafar yigiti bilan
To‘g‘ri javob: Ellik nafar yigiti bilan. Vaysbek ellik yigiti bilan rojaning qasrida tunadi.
Vaysbekning navkari rojaning singlisini zo‘rlab olib ketmoqchi bo‘lganda, qizning akasi nima qildi?
- Qilich yalang‘ochlab, navkarni urib yiqitdi
- Humoyunga arz qilib, himoya so‘radi
- Singlisini olib, qasrdan qochib ketdi
- Vaysbekni qasrdan quvib chiqardi
To‘g‘ri javob: Qilich yalang‘ochlab, navkarni urib yiqitdi. Roja o‘g‘li qilich bilan himoyaga chiqib, navkarni urib yiqitdi.
Humoyun tun to‘polonida nimalarni buyurdi? I. Yosh rojani bo‘shatishni; II. Vaysbekni qatl etishni; III. Qizni iliklamoqchi navkarlarni o‘n darra kaltaklashni. Qaysi hukmlar to‘g‘ri?
- Faqat I
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va III. Vaysbek qatl etilmagan, hibsga olingan; I va III to‘g‘ri.
Bobur navkarlarning zo‘ravonligi va talonchiligidan nima uchun afsuslandi?
- Xazina bo‘shab qolgani uchun
- Ular Panipatda yaxshi jang qilmagani uchun
- Ular o‘z beklariga bo‘ysunmay qo‘ygani uchun
- Bu hind eli ko‘nglini cho‘chitayotgani uchun
To‘g‘ri javob: Bu hind eli ko‘nglini cho‘chitayotgani uchun. Zo‘ravonlik hind elini cho‘chitardi.
Bobur Hindistonda o‘zi bilan hamkorlik qilayotgan hindistoniylar sifatida kimlarni tilga oldi?
- Malikdod Koroniy va Xo‘ja Xalifani
- Vaysbek va Muhammad Do‘ldayni
- Dilovarxon va Hindubekni
- Bikramadit’ya va Bahodirni
To‘g‘ri javob: Dilovarxon va Hindubekni. Bobur Dilovarxon va Hindubekni hamkor deb tilga oldi.
Bobur Humoyunga eng katta mukofot nima ekanini aytdi?
- Unga sendek o‘g‘li borligini
- Agra qo‘rg‘oni kalitini
- Panipat jangi o‘ljalarini
- Gvalior rojasining hokimligini
To‘g‘ri javob: Unga sendek o‘g‘li borligini. Eng katta mukofot – Humoyundek o‘g‘il borligi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash