XotirAI«Yulduzli tunlar»: Xo'ja Kalonbekning ketishi va Tohirning bog'i
Mavzular
Agradagi issiq va Xo'ja Kalon
Qisqacha: Bobur Agrada marmar imoratlar qurilishini ko'zdan kechirmoqda; me'mor mavlono issiqda ishlashini hazil bilan aytadi. Bobur Xo'ja Kalonbek bilan gaplashgach, otini daryodagi kemalar tomonga burib yeldiradi. Yo'lda Xo'ja Kalonning badaxshoniy oti oftob urib yiqiladi, Bobur o'z tavilasidan ot berishni taklif qiladi.
Qisqacha: Mavlono Andijonda ham, Hirotda ham katta obida qura olmaganini, tarhlari o'ttiz yil sarg'ayib yotganini aytadi. Bobur uni Agrada orzusi ro'yobga chiqayotganini ta'kidlaydi. Bobur otdan tushib, Xo'ja Kalonbekni «Osoyish» kemasiga chorlaydi.
- Xo'ja Kalonbek – Boburning o'ttiz yillik qadrdon beki, Hindiston issig'idan qiynalib, vatanga qaytmoqchi.
- Mavlono – Agrada marmar imoratlar tarhini chizgan me'mor.
Kemada G'azni haqida bahs
Qisqacha: Kemaning xonayi xosida Xo'ja Kalonbek Boburning qorayib ozganini aytadi, o'zi esa ellikdan oshib, Hind havosidan tez qarimoqda, deydi. Bobur uni Xisrav Dehlaviy Hindda yetmish yil umr ko'rganini eslatib ushlab qolmoqchi bo'ladi.
Qisqacha: Bobur Hindistonning boyligi va hunarmandlarini sanab, istagan viloyatini berishga va'da qiladi. Xo'ja Kalonbek esa G'aznini so'raydi; Bobur G'azniga yetishmovchilik bilan kun kechirganlarini eslatadi. Kalonbek ummon musofirni yutib yuborishidan qo'rqishini aytadi.
Qisqacha: Bobur Hindda sham-u shamdon, tok va bog'lar ko'paytirilganini aytib, bu nom-nishon bo'lishini ta'kidlaydi. Kalonbek bular begona yurtda fotihlik ekanini, qasos olinishi mumkinligini aytadi. Bobur o'zini Mahmud G'aznaviyga o'xshatishni istamasligini bildiradi.
- Xisrav Dehlaviy – Hindda yetmish yil umr ko'rgan shoir, Xo'ja Kalonbekning sevimli shoirlaridan.
Ruxsat va devordagi bayt
Qisqacha: Xo'ja Kalonbek Boburni maqtab, mayib bo'lmaslik uchun G'azniga borib eski bandni tiklashga ruxsat so'raydi. Bobur ketsa, qaytib ko'rishmasliklarini o'ylab, ruxsat beradi. Kalonbek boshqa beklar ergashmasligiga va'da beradi.
Qisqacha: Bobur Hirot, Tabriz, Balx, Andijon va Toshkentga xayrixohlarni Hindistonga chorlovchi qadag'alar yuborgan edi. Ruxsat olgach, Kalonbek Agradagi uyining devoriga Hindni havas qilsam yuzim qaro bo'lsin, ma'nosidagi bayt yozib ketdi.
Qisqacha: Kalonbek uyiga ko'chib o'tgan Hindubek baytni Boburga ko'rsatadi va u shov-shuvga sabab bo'lganini aytadi. Bobur baytni o'chirgani xato ekanini, she'rga she'r bilan javob berish kerakligini aytadi.
Qisqacha: Bobur munshiga badiha aytib yozdiradi: Hindda issiqqa toqat yo'q bo'lsa, sovuq yuzni ko'rish uchun G'azni bor. Uch nusxa ko'chirilib, bir nusxasi Kalonbek ketidan jo'natiladi, bek-u navkarlar orasida «Sovuq yuzin ko'ray desang G'azni bor!» istehzo iborasiga aylanadi.
Berdi senga Sind-u Hind-u mulki bisyor.— Bobur badihasi, Xo'ja Kalonning devordagi baytiga javob
- Hindubek – Kalonbek uyiga ko'chib o'tgan bek, baytni Boburga ko'rsatgan.
Tohir va jarroh Bayju
Qisqacha: Panipatda og'ir yarador bo'lgan Tohir uch oy yotdi; Agrada eski qadrdoni Mamat bilan kichik hovlida turdi. Kobuldan mavlono Fazliddin o'g'li Safarbekni boshlab keldi va agralik jarroh Bayjuni topdi.
Qisqacha: Bayju Tohirni bir oy davoladi. Tohir o'zining berahm bo'lib ketganini, Mamatga shafqatsizlik qilganini tan oladi. Mavlono Fazliddin Mamatni bog' qurilishiga ishga olgan edi.
Qisqacha: Bayju filbon akasi Lai Chand Ibrohim Lodi zamonida Panjobda qo'shinni changalzor botqoqlikka adashtirgani va endi ishsiz yashirinib yurganini aytadi. Mavlono Fazliddin uni Dehalpurga chaqiradi, Bayju akasini yuborishga rozi bo'ladi.
- Bayju – agralik kambag'alparvar jarroh, Lai Chandning ukasi.
- Lai Chand – Panipatgacha qo'shinni botqoqlikka boshlagan filbon rahnamo, Bayjuning akasi.
- Mavlono Fazliddin – Tohirning tog'asi, Kobuldan kelgan qurilish boshlig'i.
Tohir oftobachi bo'ladi
Qisqacha: Yomg'ir fasli boshlanganda Tohir sochi oqarib, bo'yni va o'ng qo'li zaif holda saroyga keladi. U Panipat jangidan oldin navkarini urib, bek bo'lib zolim bo'lganini aytib, beklikni eplolmasligini bildiradi va tog'asining bog'ida ishlamoqchi bo'ladi.
Qisqacha: Bobur beklarning girdobidan o'zining qutulolmasligini aytadi va Tohirdan o'z xilvatxonasiga qarashni so'raydi. Tohir ma'qullaydi. Xilvatxona Agra qal'asida devoni xos bilan oshxona oralig'ida, uch xonali; Tohir to'rt savdarga boshliq «oftobachi».
Qisqacha: Bobur chog'ir ichishni xirgohda tugatdi, deb Tohirga xilvatxonaga ichkilik kiritmaslikni aytadi.
- Tohir – Panipatda yaralangan sobiq bek, endi xilvatxona oftobachisi.
Bilimingizni sinang
Agrada marmar imoratlar qurilishini ko'zdan kechirayotgan Boburga mavlono hazil bilan nima qilishni aytdi?
- Ko'proq sangtarosh olib kelishni
- Otdan tushib, hashar qilishni
- Qurilishni to'xtatishni
- Kemaga o'tib dam olishni
To‘g‘ri javob: Otdan tushib, hashar qilishni. Mavlono Boburga otdan tushib hashar qilishni hazil qildi.
Mavlono qaysi shaharlarda katta obida qura olmaganini aytdi?
- Samarqand va Buxoroda
- Balx va Toshkentda
- Kobul va G'aznida
- Andijon va Hirotda
To‘g‘ri javob: Andijon va Hirotda. Mavlono Andijonda ham, Hirotda ham obida qura olmagan.
Bobur Xo'ja Kalonbekni daryodagi qaysi nomli ikki oshiyonlik kemaga olib bordi?
- «Najot»
- «Humoyun»
- «Osoyish»
- «Zafar»
To‘g‘ri javob: «Osoyish». Kema «Osoyish» deb atalgan.
Bobur va Xo'ja Kalonbek necha yildan beri birga yurgan qadrdonlar?
- Qirq yildan beri
- Yigirma yildan beri
- O'ttiz yildan beri
- O'n besh yildan beri
To‘g‘ri javob: O'ttiz yildan beri. Ular o'ttiz yildan beri birga.
Xo'ja Kalonbek Hind havosidan tez qarib borayotganini aytib, yoshi haqida nima dedi?
- Oltmishga yaqinlashdik
- Qirqdan oshdik
- Ellikdan oshdik
- Yetmishga kirdik
To‘g‘ri javob: Ellikdan oshdik. Kalonbek ellikdan oshganini aytdi.
Xo'ja Kalonbek eski beklardan qaysi biri shu yili keksayib vafot etganini eslatdi?
- Hindubek
- Safarbek
- Qosimbek qavchin
- Dilovarxon
To‘g‘ri javob: Qosimbek qavchin. Qosimbek qavchin vafot etgan.
Bobur Kalonbekni Hindda ushlab qolish uchun Hindda yetmish yil umr ko'rgan qaysi shoirni eslatdi?
- Hofiz Sheroziy
- Abdurahmon Jomiy
- Xisrav Dehlaviy
- Alisher Navoiy
To‘g‘ri javob: Xisrav Dehlaviy. Bu shoir Xisrav Dehlaviy.
Xisrav Dehlaviy kimning sevimli shoirlaridan edi?
- Hindubekning
- Mavlono Fazliddinning
- Tohirning
- Xo'ja Kalonbekning
To‘g‘ri javob: Xo'ja Kalonbekning. Xisrav Dehlaviy Xo'ja Kalonbekning sevimli shoiri.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash