XotirAI«Yulduzli tunlar»: Boburning vasiyati va vafoti
Mavzular
Bobur vasiyati va «Vaqoye»
Qisqacha: Agrada o‘lim to‘shagida yotgan Bobur o‘g‘li Humoyunga vasiyat qiladi: Temuriylar fidoyilikni unutib halok bo‘lgani, Xonzoda begim esa Samarqandda uni qutqarib asoratga tushgani aytiladi. Parda ortidagi Tohir Bobur buyrug‘i bilan juzdonni keltiradi. Bobur Badaxshonda so‘ralgan yangi muqovali «Vaqoye»ni Humoyunga topshiradi, Humoyun kitobni peshonasiga surib yig‘laydi. Bobur kitobdan nusxa ko‘chirtirib Samarqand, Toshkent, Andijonga yuborishni va tug‘ilgan yurt bilan aloqani uzmaslikni so‘raydi.
- Bobur – og‘ir betob podshoh, o‘g‘li Humoyunga vasiyat qilayotgan Temuriy hukmdor va adib.
- Humoyun – Boburning o‘g‘li va taxt vorisi.
- Tohir – Boburning sodiq xizmatkori, har doim uning yonida turuvchi savdar.
Sen ham endi inilaring-u...— Bobur Humoyunga vasiyat qilib
Xayrlashuv: egachi, xotin, o‘g‘il
Qisqacha: Xonzoda begim Boburni «inim» deb chaqirib, taslim bo‘lmaslikka undaydi va o‘zi besh yosh kattaligini eslatadi. Bobur «hazratim» murojaatidan charchaganini sezdiradi. Yig‘layotgan Mohim begim xarxashalari uchun kechirim so‘raydi, Bobur undan rozi ekanini aytadi. Bobur Humoyundan hali «ota» so‘zini eshitmaganini aytadi; Humoyun «Otajon!» deb, toj-u taxtdan otasining bir nafaslik umrini afzal ko‘rishini aytadi.
- Xonzoda begim – Boburning egachisi (besh yosh katta), Samarqandda uni qutqarib asoratga tushgan.
- Mohim begim – Boburning xotini, yig‘lab undan kechirim so‘raydi.
Mohim, siz meni kechirsangiz boldi... Men sizdan— Bobur Mohim begimga
Hokimiyat Humoyunga topshiriladi
Qisqacha: Kirib kelgan mavlono Yusufiy Boburning terlayotganini ko‘rib, uni orom olishga chaqiradi; Bobur Tohirga yelpishni buyuradi va begimlar chiqib ketadilar. Bobur Muhammad Do‘lday va boshqa beklar oldida podsholik tojini Humoyunga topshiradi. Beklar chiqayotib Humoyun atrofida parvonaday aylanishini Bobur ko‘radi. Bobur Tohirga kechga mavlono Fazliddinni chaqirishni buyuradi, Tohir esa tog‘asiga odam yuboradi.
- Mavlono Yusufiy – Boburni davolayotgan tabib.
- Muhammad Do‘lday – Bobur huzuriga kirgan nufuzli bek.
Endi... bek-u sultonlarga mening keragim yo'q,— Bobur beklar chiqib ketgach
Mavlono Fazliddin bilan suhbat
Qisqacha: Mavlono Fazliddin Boburni «Bobur hazratlari» deydi, chunki u Navoiydan keyingi eng ulkan turkiy shoir. Bobur Fazliddindan Samarqanddagi Bibixonim madrasasidek madrasa tarhini chizishni so‘raydi va uni Xonzoda begim nomi bilan atashni aytadi. Fazliddin ayol zotini ulug‘lovchi madrasa qurish orzusini qabul qiladi. Bobur o‘lgach, Kobulda Fazliddin tarhini chizgan bog‘ tepasidagi Guzargohda dafn etilishini so‘raydi.
- Mavlono Fazliddin – me’mor, Tohirning tog‘asi; yoshligida Xonzoda begimga mehr qo‘ygan.
- Tohir – mavlono Fazliddinni «Mulla tog‘a» deb chaqiradi.
Agra tuni: yulduzlar va vafot
Qisqacha: Tohir Boburni to‘shagi bilan hovlidagi marmar supaga chiqartiradi. Agraning kech kuzi Andijon bahoridek salqin. Bobur isitmada yulduzlar girdob bo‘lib aylanayotganini ko‘radi, Tohir uning badanini uqalaydi. Osmonda Oltin Qoziq, Yetti Og‘ayni va Hulkar yulduzlarini ko‘rib, Bobur Andijon bolaligini eslaydi; Tohir Quvadagi Hulkarni eslaydi. Tun yarmidan oshganda Tohirning o‘kirib yig‘lagani bog‘ni titratadi.
- Tohir – Quvadan, Boburning xizmatkori; uning o‘limida o‘kirib yig‘laydi.
Xotima: Bobur merosi
Qisqacha: Mavlono Fazliddin Kobulda Boburga serfayz maqbara qurishga ulguradi, Xonzoda begim madrasasi esa nasib bo‘lmaydi; muallif uni Shoh Jahon qurdirgan Toj Mahalda ro‘yobga chiqqan bo‘lsa ehtimol deydi. Tohir «Boburnoma» nusxalarini topshirib, Robiya bilan Quvaga qaytadi. Ularning o‘g‘li Safarbek Agrada qolib, hind xalqiga qo‘shilib ketadi. Boburning avlodlari yo‘q bo‘lgan, ammo asarlari hamon tirik.
- Robiya – Tohirning xotini; ular Quvada qoladilar.
- Safarbek – Tohir va Robiyaning o‘g‘li, Agrada umrbod qolgan.
Bilimingizni sinang
Humoyun Badaxshonda otasidan qaysi asarni so'ragan edi?
- «Xamsa»ni
- «Habib us-siyar»ni
- «Mezon ul-avzon»ni
- «Vaqoye»ni
To‘g‘ri javob: «Vaqoye»ni. Humoyun Badaxshonda otasidan «Vaqoye»ni so'ragan edi.
Bobur buyrug'i bilan tokchadagi charm juzdonni kim keltirdi?
- Humoyun
- Muhammad Do'lday
- Tohir
- Mavlono Yusufiy
To‘g‘ri javob: Tohir. Shu vaqtgacha qimir etmay o'tirgan Tohir juzdonni keltirdi.
Humoyun «Vaqoye»ni olib yig'laganda, yosh tomchisi nimaning ustiga tushdi?
- Ipak ro'mol ustiga
- Juzdon qopqog'i ustiga
- Boburning qo'li ustiga
- Zarhal muqova ustiga
To‘g‘ri javob: Zarhal muqova ustiga. Yirik yosh tomchisi kitobning zarhal muqovasi ustiga tomdi.
Bobur «Vaqoye»dan nusxa ko'chirtirib, qaysi shaharlardagi munosib odamlarga yuborishni so'radi?
- Xiva, Urganch va Marvga
- Kobul, Hirot va Buxoroga
- Samarqand, Toshkent va Andijonga
- Dehli, Lohur va Sekriga
To‘g‘ri javob: Samarqand, Toshkent va Andijonga. Bobur tug'ilgan yurt bilan aloqani uzmaslik uchun Samarqand, Toshkent, Andijonga yuborishni so'radi.
Xonzoda begim Boburdan necha yosh katta ekanini aytib, taslim bo'lmaslikka undadi?
- Yetti yosh
- Ikki yosh
- Uch yosh
- Besh yosh
To‘g‘ri javob: Besh yosh. Xonzoda begim o'zi besh yosh kattaligini eslatdi.
Yig'layotgan Mohim begim Boburdan kechirim so'rab, nimani tan oldi?
- O'z xarxashalari ham Boburni xasta qilganini
- Uzoq vaqt Boburdan xabar olmaganini
- Humoyunni Agradan uzoqlashtirganini
- Boburning «Vaqoye»sini yashirganini
To‘g‘ri javob: O'z xarxashalari ham Boburni xasta qilganini. Mohim begim xarxashalari ham Boburni xasta qilganini aytib, kechirim so'radi.
“Mohim, siz meni kechirsangiz boldi... Men sizdan” Bu so'zlarni kim kimga aytgan?
- Mohim begim Humoyunga
- Xonzoda begim Boburga
- Humoyun Mohim begimga
- Bobur Mohim begimga
To‘g‘ri javob: Bobur Mohim begimga. Bobur Mohim begimga undan rozi ekanini shunday ifodalagan.
Mohim begim aytmoqchi bo'lgan so'zlarni atrofdagilardan uyalib aytolmay, qanday javob berdi?
- «Hazratim»
- «Otajon»
- «Xo'p»
- «Inim»
To‘g‘ri javob: «Xo'p». Mohim begim faqat «Xo'p» deya oldi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash