XotirAI«Yulduzli tunlar»: Boburning kasalligi va Humoyunning shifosi
Mavzular
Xondamirning baholashi
Qisqacha: Xondamir Boburning asarini turkiy tilda aytilgan yangi so'zdek qabul qilganini aytdi va uni Navoiy «Xamsa»si kabi e'zozlashlariga ishondi. Bobur asarini yakunlash uchun Sekriga qaytganini, Xondamir esa sana va nomlarda, ayniqsa Husayn Boyqaro saroyiga oid boblarda noaniqliklarni topganini bildirdi. Xondamir ularni alohida qog'ozga yozib qo'ygan.
Asli go'zal bo'lgan yuzga ortiqcha zeb-ziynat ne— Xondamir, Bobur uslubini maqtab
Kalxatlar va qonli xotiralar
Qisqacha: Tepadan kalxatlar galasi o'tganda Bobur Rano Sango jangidan keyin ko'l atroflarida odam, ot, tuya va fillar o'laklari behisob yotganini esladi. U voqealarni yozganda Bajur qo'rg'oni va Panipatdagi qirg'inlar ko'z oldiga kelib uyqusi qochganini aytdi. Haqiqat bilsinlar deb hammasini rostgo'ylik bilan yozgan.
Shoh va shoir
Qisqacha: Xondamir Navoiy bilan Husayn Boyqaro munosabatini esladi: podshohning shafqatsizligi tufayli Navoiy Xurosonni tashlab hajga ketishga intilar edi. Xondamir Boburning qalbida ham shoh bilan shoir birga yashashi qiyin ekanini tushundi. Bobur janglardan bezganini, kuch bilan olingan ellar vafo qilmasligini, ma'naviy zafar umrboqiy ekanini aytdi.
- Husayn Boyqaro – Hirot podshohi, Navoiyning yoshlikdagi do'sti, shafqatsiz ishlari tufayli Navoiy bilan kelishmay qolgan.
Turkiy alifbo orzusi
Qisqacha: Bobur turk bahodirlari qudratli davlatlar qurgan, lekin turkiy alifbo va ma'naviyatga yetarli e'tibor bermaganini aytdi. U Kobul va Samarqandda turkiy alifboni tiklamoqchi bo'lgan, lekin bu fojia bilan tugagan. Humoyun va Komron xatti Sig'noqiyni o'rganib, unga shu alifboda maktub yozadi. Bobur kechgacha Xondamir bilan dardlashdi.
- Komron – Boburning o'g'li; Laxo'rda onasi bilan yashaydi.
Kishmish uzumi va Mohim begim
Qisqacha: Agrada yozning jazirama issiqlari boshlandi. Tohir Hasht Bihisht bog'idan Samarqanddan keltirilgan ko'chatdan yetishgan oq kishmish uzum olib keldi. Bobur uni Mohim begimga ko'rsatish uchun Zarafshon bog'idagi marmar ko'shkka bordi. Mohim begim bultur kuzda Kobuldan ko'chib kelgan, nafasi qisilib yig'lagan edi.
- Tohir – Boburning oftobachisi, yarasidan tuzalgan sodiq xizmatkor.
Mohimning arzi va Boburning qarori
Qisqacha: Mohim begim Humoyunni doim uzoq joylarga yuborayotgani uchun yig'lab, uchta farzandi o'lgani va yolg'iz Humoyun qolganini aytdi. Bobur Humoyun taxt vorisi ekanini bildirdi. Sakkiz yoshli Gulbadan xonaga kirdi, Bobur uni bog'ga yubordi. Bobur uch xotin olganini xato deb, podshohlikdan voz kechib, Humoyunni chaqirishni, Kobulda dafn etilishini va ijodga bag'ishlanishini aytdi.
- Gulbadan – Boburning sakkiz yoshli qizi, ziyrak qizcha.
Biroq mana qirq yetti yoshimda— Bobur, umrining oxiri ko'rinib qolganini aytib
Humoyunning kasalligi va Ko'hinur
Qisqacha: Maktub kelganda Humoyun Sambxalda kasal yotgan edi; Dehlida Hindubek davolatdi, so'ng uni kemada Agraga olib kelishdi. Agradan Mohim begim yetib keldi. Tabiblar kor qilmadi, shayxulislom Ko'hinur olmosini tasaddiq qilishni taklif qildi, lekin Bobur uning g'arazini sezdi. Bobur o'z jonini Humoyunga qurbon qildi, uch marta aylandi va dardini ko'tardim dedi.
Ko'tardim dardingni!— Bobur, Humoyunning boshidan aylanib qurbon qilgach
Humoyunga qilich va Boburning dardi
Qisqacha: Yigirma uch yoshlik Humoyun tuzalib, Orombog'da otasini ko'rdi. Bobur unga shayxlardan ehtiyot bo'lishni o'gitladi va Sohibqiron bobokalonining «Kuch - adolatdadir» yozuvli qilichini taqdim etdi, Sambxalni tinchitib Hindubekni qoldirishni aytdi. Yomg'ir fasli o'tgach Boburning kasali og'irlashdi; tabiblar qonda zahar asorati qolganini aytdi. Humoyun otasi to'shagi yoniga keldi.
Nechun bizga bunchalik jon fido qildingiz,— Humoyun, kasal otasining to'shagi yonida
Bilimingizni sinang
Xondamir Boburning Vaqoyi asarini adabiyotda qanday baholadi?
- Turkiy tildagi eng ulug' dostoniy asar deb
- Turkiy tildagi eng ulug' g'azallar to'plami deb
- Fors tilidagi eng mukammal tarixiy asar deb
- Turkiy tildagi eng ulug' nasriy asar deb
To‘g‘ri javob: Turkiy tildagi eng ulug' nasriy asar deb. Xondamir «Boburnoma»ni turkiy tildagi eng ulug' nasriy asar bo'ladi deb baholadi.
“Asli go'zal bo'lgan yuzga ortiqcha zeb-ziynat ne…” Bu so'zlar bilan Boburning uslubini kim maqtagan?
- Bobur Xondamirning uslubini
- Xondamir Boburning uslubini
- Humoyun otasining uslubini
- Alisher Navoiy Boburning uslubini
To‘g‘ri javob: Xondamir Boburning uslubini. Xondamir Bobur uslubidagi soddalikni go'zal yuzga o'xshatib maqtagan.
Xondamir Boburning asarida sana va nomlarda noaniqliklar topgani va ularni alohida qog'ozga yozganini aytdi. Ayniqsa qaysi boblarda?
- Panipat jangiga oid boblarda
- Rano Sango jangiga oid boblarda
- Husayn Boyqaro saroyiga oid boblarda
- Kobul bog'lariga oid boblarda
To‘g‘ri javob: Husayn Boyqaro saroyiga oid boblarda. Noaniqliklar ayniqsa Hirotga, Husayn Boyqaro saroyiga oid boblarda uchragan.
Tepadan kalxatlar galasi o'tganda Bobur Rano Sango jangidan keyin ko'l atrofida nimalar yotganini esladi?
- Behisob yotgan yaradorlar va asirlarni
- Tashlab ketilgan qurol-yarog' va chodirlarni
- Qo'rg'on devori qoldiqlarini
- Behisob yotgan odam, ot, tuya va fillar o'laklarini
To‘g‘ri javob: Behisob yotgan odam, ot, tuya va fillar o'laklarini. Bobur ko'l atroflarida odam, ot, tuya va fillar o'laklari behisob yotganini esladi.
Boburning o'zi yozishicha, Panipatdagi qaysi qirg'in uni uyqusiz qoldirgan voqealar qatoriga kirgan?
- Shahar aholisining yoqib yuborilishi
- Elchilarning o'ldirilishi
- Qo'rg'on devori ostida qamab o'ldirilganlar
- Bir necha yuz asirning to'fangdan otib o'ldirilishi
To‘g‘ri javob: Bir necha yuz asirning to'fangdan otib o'ldirilishi. Panipatda bir necha yuz asir to'fangdan otib o'ldirilgan.
Bobur nima uchun qirg'inlarni ham yashirmay, hammasini rostgo'ylik bilan yozganini aytdi?
- Humoyunga ibrat bo'lsin deb
- Dushmanlarini qo'rqitish uchun
- Xondamirning tanqidiga javob berish uchun
- Avlodlar haqiqatni bilsinlar, ularni farishta deb o'ylamasinlar deb
To‘g‘ri javob: Avlodlar haqiqatni bilsinlar, ularni farishta deb o'ylamasinlar deb. Bobur avlodlar haqiqatni bilishlarini, ularni farishta deb o'ylamasliklarini istadi.
Alisher Navoiy qanday sababdan Xurosonni tashlab hajga ketishga intiladigan paytlar bo'lgan?
- Husayn Boyqaroning shafqatsiz ishlari tufayli
- Chingizxon o'rdalari bosqini tufayli
- Kutubxonaning yonib ketishi tufayli
- Boburning Hirotga yurishi tufayli
To‘g‘ri javob: Husayn Boyqaroning shafqatsiz ishlari tufayli. Podshohning shafqatsiz ishlari tufayli Navoiy Xurosonni tashlab hajga ketishni istagan.
Bobur kuch bilan olingan ellar va ma'naviy zafar haqida qanday fikr bildirdi?
- Kuch bilan olingan ellar vafo qilmas, ma'naviy zafar umrboqiy
- Kuch ham, ma'naviyat ham bir xil umrboqiy
- Faqat siyosiy ittifoq barqaror, ma'naviy zafar befoyda
- Kuch bilan olingan ellar mustahkam bo'ladi, ma'naviy zafar o'tkinchi
To‘g‘ri javob: Kuch bilan olingan ellar vafo qilmas, ma'naviy zafar umrboqiy. Bobur qilich bilan olingan ellar vafo qilmasligini, ma'naviy zafar umrboqiy ekanini aytdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash