XotirAI«Sohibqiron»: Elchilar qabuli, Samarqand to‘yi va Yassaviy maqbarasi
Mavzular
Farang va rus elchilari qabuli
Qisqacha: Temur Mariyani o‘z yurtiga qaytarishni buyurib, Yevropa elchilarini qabul qiladi. Farang elchisi Ioan Sultoniy va Bovarlar vakili Shilv’tberger o‘zlarini tanishtiradi. Temur boylikka o‘ch emasligini, topganini shahar, ariq va yo‘llarga sarflaganini aytadi. Elchilar uni Boyaziddan qutqargani uchun oltin haykal munosib deganda, Temur xushomadni rad etib, savdo va halollikka chaqiradi. Rus elchisi Oltin O‘rdadan ozod qilingani uchun minnatdor.
- Ioan Sultoniy – farang elchisi, hukmdori qirol Sharl.
- Shil’tberger – Bovarlar vakili, valine’mati Genrix.
Mening qurgan shaharlarim – haykallarimdir.— Temur, elchilar oltin haykal munosib deganda
Boyazid taqdiri, Hofiz Sheroziy
Qisqacha: Yasovul Hofiz otlig‘ Sheroziy elchisi kelganini aytadi. Temur Boyazidga o‘g‘illariga Rum viloyatlarini bo‘lib berishini, o‘ziga Bursada o‘lpon to‘lash va tavba qilishni buyuradi. Kirgan Hofiz Qora Yusuf qaroqchidan sarbozlari qutqargani uchun rahmat aytgani kelganini bildiradi. Hofiz bir xol uchun Samarqand va Buxoroni hadya qilgan baytni tasdiqlaydi. Temur kulib, unga zarbof to‘n, ot va ikki shahar xirojiga teng in’om beradi.
- Hofiz Sheroziy – shoir, Makka yo‘lidagi qaroqchidan qutqarilgani uchun Temurga rahmat aytgani kelgan.
- Qora Yusuf – Makka yo‘lida karvonlarni talagan qaroqchi, Temur azal dushmani.
Xitoy maktubi va Boyazid o‘limi
Qisqacha: Samarqanddan chopar Xitoydan Chin fag‘furi elchilari maktub keltirganini aytadi. Maktubda Chin hukmdori Temurdan o‘lpon talab qilgan, Temur g‘azablanadi. Yasovul Boyazid vafot etganini xabar qiladi; Temur fotiha o‘qib, unga sultonga xos hurmat qilishni buyuradi. So‘ng Qora Hisordan chopar kelib, Muhammad Sultonning betobligini aytadi. Temur uni valiahd nabirasi deb qayg‘uradi va Kuno‘g‘longa egar urishni buyuradi.
- Muhammad Sulton – Temurning suyukli nabirasi va valiahdi, Qora Hisorda betob.
Bibixonim masjidi oldidagi tayyorgarlik
Qisqacha: Bibixonim jome masjidi oldida Temurni kutib olishga tayyorlanadi. Samarqand dorug‘asi Xoja Yusuf mablag‘ yetmagani uchun raiyyatga soliq solganini aytadi, Bibixonim buni bema’ni ish deydi. Qorovulboshi uch mullavachchani keltiradi. Ularning biri palovni, biri kitobni, uchinchisi Bibixonim visolini orzu qilgan. Bibixonim birinchisiga palov, ikkinchisiga olim qo‘l ostida shogirdlik, uchinchisiga Samarqandning eng go‘zal qizini beradi.
- Xoja Yusuf – Samarqand dorug‘asi, xalqqa ortiqcha soliq solgan.
- Devonbegi – Bibixonim ishlarini bajaruvchi, mullavachchaning tilini sug‘urtirmoqchi bo‘lgan amaldor.
Temurning Samarqandga kirishi
Qisqacha: Jarchi Sohibqiron Samarqandga kirayotganini e’lon qiladi, xalq qutlaydi. Temur qirq kun zafar nashidasini surishni buyuradi va zindondagi bandilarni afv etadi. Qariya erkin yurgan jinoyatchilarni, ya’ni poraxo‘r dorug‘ani ko‘rsatadi, xalq guvohlik beradi. Temur dorug‘ani dorga tortishni buyuradi. Muhammad Qovchin qushxonada ishlashini aytib, noinsof qassoblarni tanqid qiladi; Temur har dahada bir qassobni osishni buyuradi.
- Muhammad Qovchin – saroydan ketgach qushxonada jonliq so‘yib kun ko‘rayotgan sobiq vazir.
Bizkim, maliki Turon,— Temur, Samarqand xalqiga murojaatida
Masjidlar, vazir va Muhammad Sulton
Qisqacha: Bibixonim Temurga o‘z masjidini ko‘rsatadi, Temur uni mahobatli deb maqtaydi. Ro‘parasidagi kichik masjid Temur nomiga qurilganini, uni vazir Mahmud Dovud makkor dorug‘a bilan qurganini bildiradi. Temur Bibixonim masjidi xijolat chekmasligi uchun uni buzishni va vazirni Samarqanddan quvishni buyuradi. Temur nabirasi Muhammad Sulton vafot etganini aytib, unga maqbara qurishni rejalaydi. Bibixonim qirq kunlik bazm va nabiralar to‘ylarini eslatadi.
- Mahmud Dovud – noshud vazir, Temur nomidagi kichik masjidni makkor dorug‘a bilan qurgan.
Nabiralar nikoh to‘yi
Qisqacha: Bibixonim bahor avjida zafar bayramiga nabiralar nikoh to‘ylarini qo‘shib, Konigilda qirq kecha-kunduz bazm bo‘lishini aytadi. Kelin-kuyovlar juft-juft Temurdan duo olishadi, Temur sochqi sochadi. Bibixonim nabiralarni ismma-ism tanishtiradi: Ulug‘bek, Ibrohim Sulton, Ijil mirzo, Sidi Ahmad, jiya Boyqaro mirzo, va Zubaydani Qosimbekka uzatganini aytadi.
- Qosimbek – Temur va’dasiga ko‘ra Zubaydaga uylangan sobiq yasovul.
Keshliklar, Borchiq va Klavixo
Qisqacha: Keshdan tag‘oyisi Jonuzoq o‘g‘li Sharif Kuno‘g‘longa xesh tulporni olib keladi. Temur Kesh va Zanjir Saroy yillarini sog‘inib eslaydi, mehmonlarga to‘n kiydirishni buyuradi. Sarandib elchisi Borchiq ismi uchun dakki yeganini aytib, qafasda sher keltiradi, Temur uni to‘n bilan siylaydi. Ispaniya elchisi Klavixo qirolidan Ispan yurti suratlari tushirilgan muraqqa keltiradi.
- Sharif – Temurning tag‘oyisi Jonuzoq o‘g‘li, Kesh cho‘llarida yilqi boqadi.
- Klavixo – Ispaniya elchisi, qirolidan ispan manzaralari muraqqasini keltirgan.
Xitoy elchisi va Buqalamun
Qisqacha: Xitoy elchisi fag‘furi o‘lpon so‘ragani uchun sovg‘a keltirolmaganini aytganda Temur asabiylashadi. U bosqinchilarga bo‘ysunmasligini bildiradi, Konfutsiyni eslatib elchini tinchitadi va Samarqanddan chiqmaslikni buyuradi. Bibixonim Konigilga jo‘natiladi. Temur Buqalamunni Xitoy bo‘lib, Chin chegarasi yaqinida minglab ot va toychoqlarni xarid qilib boqib turishga yuboradi.
Adolat deb umrim bo‘yi kurashdim, biroq,— Temur, Buqalamun ketgach yolg‘iz o‘ylab
Yassaviy maqbarasida darvish
Qisqacha: Beshinchi sahna Turkistonda Xoja Ahmad Yassaviy maqbarasida tong paytida boshlanadi. Temur horg‘in holda maqbaradan chiqadi, uni oppoq soqolli nuroniy darvish qarshi oladi va birinchi salom beradi. Darvish uni Amir Temur deb taniydi. Temur tunni bobo poylarida bedor o‘tirib, ruhiga tilovat qilib o‘tkazganini aytadi.
- Darvish – Yassaviy maqbarasiga kelib-ketuvchi oppoq soqolli nuroniy chol.
Bilimingizni sinang
«Sohibqiron» asarida Yevropa elchilari qabulida Ioan Sultoniy o‘zini kim deb tanishtiradi?
- Farang elchisi
- Ispaniya elchisi
- Bovarlar vakili
- Sarandib elchisi
To‘g‘ri javob: Farang elchisi. Ioan Sultoniy o‘zini farang elchisi deb tanishtiradi.
«Mening qurgan shaharlarim – haykallarimdir.» Temurning bu so‘zlari «Sohibqiron» asarida qanday vaziyatda aytiladi?
- Xitoy elchisi sovg‘a keltirolmaganda
- Elchilar unga oltin haykal munosib deganda
- Boyazid o‘lpon to‘lashga ko‘nganida
- Hofiz Sheroziy bayt o‘qiganda
To‘g‘ri javob: Elchilar unga oltin haykal munosib deganda. Elchilar oltin haykalni munosib ko‘rganda Temur xushomadni rad etadi.
«Sohibqiron»da Temur Yevropa elchilariga faranglarning qaysi odatini yig‘ishtirishni maslahat beradi?
- Oltin haykal o‘rnatib, uni ulug‘lashni
- Boyazidga o‘lpon to‘lab turishni
- Savdo-sotiqni to‘xtatib, urushga tayyorlanishni
- Qaroqchilikni yig‘ishtirib, halollikka rioya qilishni
To‘g‘ri javob: Qaroqchilikni yig‘ishtirib, halollikka rioya qilishni. Temur faranglarga qaroqchilikni yig‘ishtirishni maslahat beradi.
Temur «Sohibqiron» asarida Boyazidga qaysi shaharga borib, nima qilishni buyuradi?
- Kuno‘g‘longa borib, Chin safariga tayyorlanishni
- Samarqandga borib, taxtdan voz kechishni
- Rum poytaxti Bursaga borib o‘lpon to‘lash va tavba qilishni
- Qora Hisorga borib, nabirasini davolashni
To‘g‘ri javob: Rum poytaxti Bursaga borib o‘lpon to‘lash va tavba qilishni. Temur Boyazidni Bursaga borib o‘lpon to‘lash va tavba qilishga buyuradi.
Hofiz Sheroziy «Sohibqiron» asarida Temurga elchi bo‘lib kelishining sababi nima?
- Xitoy fag‘furining maktubini topshirish
- Samarqand dorug‘asi ustidan shikoyat qilish
- Boyazidning o‘limi haqida xabar yetkazish
- Makka yo‘lida Qora Yusuf qaroqchidan qutqargani uchun rahmat aytish
To‘g‘ri javob: Makka yo‘lida Qora Yusuf qaroqchidan qutqargani uchun rahmat aytish. Hofiz Sheroziy Qora Yusuf qaroqchidan qutqargani uchun rahmat aytgani keldi.
«Sohibqiron»da Qora Yusuf Temurga nisbatan kim sifatida tasvirlanadi?
- Samarqandda soliq yig‘gan dorug‘a
- Sarandibdan kelgan elchi
- Kesh cho‘llarida yilqi boqqan tag‘oyi
- Makka yo‘lida karvonlarni talagan azal dushman
To‘g‘ri javob: Makka yo‘lida karvonlarni talagan azal dushman. Qora Yusuf – Makka yo‘lidagi qaroqchi, Temurning azal dushmani.
Hofiz Sheroziy «Sohibqiron»da Temurga o‘zligini isbotlash uchun qaysi ikki shaharni xol uchun baxsh etgan baytini o‘qiydi?
- Bursa va Samarqand
- Turkiston va Samarqand
- Buxoro va Kesh
- Samarqand va Buxoro
To‘g‘ri javob: Samarqand va Buxoro. Hofiz baytida xol uchun Samarqand va Buxoro baxsh etiladi.
Temur Hofiz Sheroziyga qanday in’om berishni buyuradi?
- Konigildagi qirq kunlik bazm va maqbara
- Zarbof to‘n, ot va ikki shahar xirojiga teng mukofot
- Sarandib sheri va ispan manzaralari muraqqasi
- Oltin haykal va Samarqandning eng go‘zal qizi
To‘g‘ri javob: Zarbof to‘n, ot va ikki shahar xirojiga teng mukofot. Temur Hofizga zarbof to‘n yopib, ot mindirib, ikki shahar xirojiga teng in’om berishni buyuradi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash