XotirAI«Sohibqiron»: Angora jangi va Boyazidning asirligi
Mavzular
Temur Qovchinni jazolaydi
Qisqacha: Temur Boyazidga yozilgan maktubga javob kelmaganidan g‘azablanadi. Vazir Muhammad Qovchin Boyazid tavba qilayotgandir deganda, Temur uni jazolab, otboqarning to‘nini kiydiradi. So‘ng Rum tarafdan kelgan choparlarni qabul qilishga o‘tadi.
- Muhammad Qovchin – Temurning vaziri, Boyazid haqida yumshoq gapirgani uchun jazolangan.
Men ham Temur deb atalmish oddiy bir banda.— Temur, o‘zini hazrat deyishgan Qovchinga javoban
Choparlar va Boyazid maktubi
Qisqacha: Temur eshikbondan Rum tarafdan xabar bor-yo‘qligini so‘raydi, ikki chopar kiradi. Birinchisi Sarandibdan kelgan Borchiq o‘z ismining ma’nosini bilmagani uchun qaytariladi. Ikkinchisi Boyazidning elchisi Sulton Shabli maktub topshiradi. Maktubda xotinlarni uch taloq qilish sharti bilan jangga chorlanadi, Temur esa chaqiriqni qabul qiladi.
- Borchiq – Sarandibdan kelgan birinchi chopar, ismining ma’nosini bilmagan.
- Sulton Shabli – Rum qaysari Boyazidning elchisi bo‘lgan ikkinchi chopar.
Buqalamun xufya topshirig‘i
Qisqacha: Temur yolg‘iz qolib, xufyasi Buqalamunni chorlaydi. Buqalamunning asl ismi Itolmas bo‘lgan, u o‘zgacha qiyofaga kirib, ko‘p tillarni biladi. Temur uni mag‘rib kishisi bo‘lib, farangiy elchilarni chodiriga boshlab kelishga yuboradi. Chodirni esa Angora atroflarida tikmoqchi ekanini aytadi.
- Buqalamun – Temurning xufyasi (josusi), asl ismi Itolmas, qiyofasini o‘zgartira oladi.
Bibixonim bilan xayrlashuv
Qisqacha: Temur Bibixonimni chorlab, uning yuragiga orom bergani haqida o‘ylaydi. Bibixonim nabirasi Ulug‘bek Aloviddinni shatranjda yutganini aytadi. Temur Rumga yurish qilishini bildirib, Bibixonim va nabirasi Muhammad Sultonni Samarqandda qoldiradi, shahar ishlariga Xoja Yusufni mas’ul etadi. Bibixonim Jome masjid qurayotganini aytadi. Temur Keshda o‘ziga maqbara qurishni so‘raydi.
- Bibixonim – Temurning malikasi, farzandi yo‘q, Samarqandda Jome masjid qurmoqda.
- Mirzo Ulug‘bek – Temurning kichik nabirasi, shatranjda Aloviddinni yutgan zukko bola.
- Xoja Yusuf – Temur ketganda Samarqand tartibotiga mas’ul qoldiriladigan shaxs.
Mironshoh zindonga tashlandi
Qisqacha: Mironshohning rafiqasi Xonzodabegim yuzlari ko‘kargan holda kirib, eri mast bo‘lganda qo‘l ko‘tarishini aytadi. Temur Bibixonimga o‘g‘illar mast holda kelinlar to‘shagiga bormasin deb aytganini eslatadi. Mironshohni chaqirtirib, ayolga qo‘l ko‘targani uchun koyiydi, To‘marisni eslatadi va uni qirq kunga zindonga tashlaydi.
- Xonzodabegim – Mironshohning zavjasi, eri mast holda unga qo‘l ko‘targan.
- Mironshoh – Temurning o‘g‘li, amirzoda, sarxush holda xotinini urgan.
Darxon ona va atala saboqi
Qisqacha: Angora yaqinidagi tepalikda Temur chodirida sirg‘asidan ayol ekani bilingan sarbozni topadi. U Keshdagi Darxon qishlog‘idan kelgan Darxon ona bo‘lib, o‘g‘li navkar, o‘zi oshpaz bo‘lib ergashgan. Temur yigitligida shu qishloqda qaynoq atalani ichib og‘zi kuygani va ayol shoshmaslikka o‘rgatganini eslaydi. Darxon ona o‘sha ayol edi. Temur uni uyiga kuzatishni buyuradi.
- Darxon ona – Keshdagi Darxon qishlog‘idan, erkak kiyimida pinhona kelgan oshpaz ona, Temurga atala saboqini bergan ayol.
Atalani sovitmasdan ichding-ku, o‘g‘lon,— Darxon ona yosh Temurga, qaynoq atalada og‘zi kuygan paytda
Jang oldidan saf tuzish
Qisqacha: Shayxulislom munajjimlar bugunni xosiyatli topganini aytadi va Boyazid nasoro qiz Mariyani nikohlagani uchun musulmonlikdan yiroqligini bildiradi. Temur turkiy qondoshlariga qarshi jang qilishdan afsuslanadi, tilovat qildiradi. U o‘ng qanotni Mironshohga, so‘l qanotni Shohruxga topshiradi, Muhammad Sulton Samarqanddan yordamga yetib kelishini, Obong‘ortni o‘zi boshqarishini aytadi. Dushman lashkari to‘rt yuz ming.
- Shayxulislom – Temurning din peshvosi, Boyazidning Mariyaga uylanganini eslatadi.
Bizkim maliki Turon,— Temur, jang oldidan lashkarga murojaatida
Shatranj va Angora jangi
Qisqacha: Temur Aloviddin bilan chodirda shatranj o‘ynab, jang borishini kuzatadi va bu usulini Boyazidga yetkazishgan. Piyodalar nobud bo‘layotganda to‘lg‘ama yo‘li bilan qanotlarga yov o‘rab olishni buyuradi. Yov lashkarining bir qismi Temur tomoniga o‘tadi, ularga ziyon yetkazmaslikni buyuradi. O‘rdani naftandozlar bilan yondiradi. Yasovul Qosimbek Rum sultoni asir olinganini xabar qiladi, Temur unga nabirasini nikohlab berishni va'da qiladi.
- Aloviddin – shatranj ustasi, Temur Samarqanddan jangga olib kelgan.
- Qosimbek – Keshlik yasovul, otasi Dehli jangida shahid bo‘lgan, Boyazid asir tushganini xabar qilgan.
Asir Boyazid bilan suhbat
Qisqacha: Boyazid oyoq-qo‘li bog‘liq holda keltiriladi, Temur uni yechishni buyuradi. Temur takabburligi uchun Boyazidni ayblaydi va turkiylarni Yevropa urishtirayotganini aytadi. Uni o‘ldirmay muhofaza qilishga va'da beradi. Boyazid o‘g‘illari Iso, Muso, Mustafo, Sulaymon taqdirini so‘raydi. Muso tutilgan, Mariya Temur buyrug‘i bilan Buqalamunga nikohga beriladi.
- Boyazid – Rum sultoni, laqabi Yildirim, Angora jangida asir tushgan.
Bil’aks, seni muhofaza qilurman, Sulton,— Temur asir Boyazidga
Bilimingizni sinang
Temur vaziri Muhammad Qovchinni jazolab, unga qanday kiyim kiydirdi?
- Sarbozning sirg‘asini
- Kanizakning ro‘molini
- Otboqarning jomasini
- Cho‘ponning kigiz chakmonini
To‘g‘ri javob: Otboqarning jomasini. Temur Qovchinni Boyazid haqida yumshoq gapirgani uchun jazolaydi.
Birinchi chopar qayerdan kelgan va ismi nima?
- Rumdan, Sulton Shabli
- Mag‘ribdan, Itolmas
- Sarandibdan, Qosimbek
- Sarandibdan, Borchiq
To‘g‘ri javob: Sarandibdan, Borchiq. Borchiq o‘z ismining ma’nosini bilmagan.
Rumdan kelgan ikkinchi chopar kim va kimning elchisi?
- Sulton Shabli, Qaysar Boyazidning elchisi
- Qosimbek, Bibixonimning elchisi
- Borchiq, Mironshohning elchisi
- Itolmas, Shayxulislomning elchisi
To‘g‘ri javob: Sulton Shabli, Qaysar Boyazidning elchisi. Sulton Shabli Boyazidning maktubini olib kelgan.
Boyazid maktubida Temurga qanday tahdid qilingan?
- Xotinlaringiz uch taloq bo‘ladi
- Farzandlaring asir olinadi
- Samarqand yondiriladi
- Keshdagi Oqsaroy vayron qilinadi
To‘g‘ri javob: Xotinlaringiz uch taloq bo‘ladi. Boyazid maktubida Temurni jangga chaqirgan.
Temurni maktubdagi qaysi holat g‘azablantirdi?
- Boyazid Temurni vazir deb atagani
- Boyazid maktubni xufya orqali yuborgani
- Boyazid maktubni Rum tilida yozgani
- Boyazid o‘z ismini oltin hal bilan, Temurnikini quyida oddiy siyoh bilan yozgani
To‘g‘ri javob: Boyazid o‘z ismini oltin hal bilan, Temurnikini quyida oddiy siyoh bilan yozgani. Bu Temur uchun kamsitish edi.
Rum Sultoni jangga chorlagach, Temur qanday qaror qildi?
- Chaqiriqni qabul qilib, jang maydoniga borishga
- Hindistonga yurishga
- Boyazidga yana maktub yo‘llashga
- Sulh tuzishga
To‘g‘ri javob: Chaqiriqni qabul qilib, jang maydoniga borishga. Temur choparni eson-omon jo‘natishni buyuradi.
Temurning xufyasi Buqalamunning asl ismi nima edi?
- Itolmas
- Borchiq
- Xoja Yusuf
- Aloviddin
To‘g‘ri javob: Itolmas. Buqalamun qiyofasini o‘zgartira oladi.
Temur Buqalamunga qanday topshiriq beradi?
- Mag‘rib kishisiga aylanib, farangiy elchilarni chodirga boshlab kelishni
- Boyazid o‘rdasini yondirishni
- Qosimbekni Keshga kuzatishni
- Samarqandni qo‘riqlashni
To‘g‘ri javob: Mag‘rib kishisiga aylanib, farangiy elchilarni chodirga boshlab kelishni. Buqalamun ko‘p tillarni biladi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash