XotirAI«Jimjitlik»: Tolibjon uyda, Kiyiksovdi momo afsonasi
Mavzular
Zaynab, jiyanlar va sedanali non
Qisqacha: Zaynab ishtonsiz jiyanni ariq bo‘yiga olib borib yuvadi. Kampir qovug‘iga qo‘chqor moyi surtishni eslatadi. Nonushtada bolalar tog‘asi bilan o‘tirish uchun talashadi, Tolibjon bittasini o‘ng tizzasiga oladi. Kampir sedana septirilgan issiq nonni Tolibjon oldiga qo‘yadi, bolalar uni uvoq qilib yeb bitirishadi.
— Hoy, tog‘alaring bitta. Senlar ko‘psanlar. Qaysi bittang— Kampir nonushtada talashayotgan nevaralariga
- Zaynab – Tolibjonning singlisi (u akasiga «aka» deydi), ko‘p bolali ona.
Kuyov Usmonali do‘xtir
Qisqacha: Kampir kuyovdan Xartum bozoridan sedana keltirishni so‘raydi; kuyov faqat «xo‘p, xo‘p» deydi. U Toshkentda zooveterinariya texnikumida o‘qigan, kolxozga vetvrach bo‘lib kelgan. Endi sovxozda to‘rt vetvrach bor, Usmonali faqat echkilarga qaraydi va haftaning besh kunini tog‘da o‘tkazadi. Zaynab uning medal olmagani uchun shikoyat qiladi, u «Medalni nima qilaman?» deydi.
- Usmonali do‘xtir – Zaynabning eri, kam gap vetvrach, tog‘da echkilarga qaraydi.
Vetvrach ketadi, «zuv» o‘yini
Qisqacha: Usmonali «VETVRACh» yozilgan «RAF» avtobuschasida besh kunga toqqa ketadi, Tolibjonni Ulug‘bek chinori va tosh supaga taklif qiladi. Bolalar avtobusda ketib, qaytib kelishadi. Tolibjon kenja jiyanini ko‘tarib rohatlanadi. Bolalar bilan «zuv» o‘yinini o‘ynab, nafas olib yutqizadi va kamarini beradi.
VII. Ona bilan suhbat
Qisqacha: Tolibjon bekor yurib zerikadi va KPSS Markaziy Komitetining partkomissiyasiga xat yozadi. Kampir uning yana daydib ketishidan qo‘rqadi. Tolibjon hech qayoqqa ketmasligini va ota-onasi o‘tgan yerda yashashini aytadi. Toshkentdagi yukini olib kelishni, hovli etagiga ikki xonali uy qurib, onasini o‘sha uyga olib o‘tishni rejalaydi.
— Hech qayoqqa ketmaym an, ena. O ta-onam o‘tgan yerlarda— Tolibjon onasiga
Mirvali haqida ogohlantirish
Qisqacha: Tolibjon Mirvali markazdan joy berishini aytadi, lekin hasham atli uy istamaydi. Kampir Mirvaliga judayam elakishmaslikni so‘raydi: uning qo‘li qonli, odamlarni baxtsiz qilgan, Ravshanbekning g‘oyib bo‘lishida ham qo‘li bor, degan gaplar yuribdi. Tolibjon xotini va o‘g‘lining xotirasi yolg‘iz qo‘ymasligini aytadi.
- Mirvali – Tolibjonga markazdan joy bermoqchi bo‘lgan mansabdor; kampir uni yomon odam sanaydi.
Kiyiksovdi momo ziyorati
Qisqacha: Kampir Tolibjondan har yili yetti tangadan ataganlarini Kiyiksovdi momoga olib borib, ziyorat qilishni so‘raydi. Tolibjon rozi bo‘ladi. Zaynab raykom u yerga odam qo‘yganini aytib borishni taqiqlaydi. Yaqinda ferma mudiri echki so‘yib qon chiqargani uchun partiyadan o‘chirilib, ishdan olingan.
- Kiyiksovdi momo – tog‘dagi tabib kampir, qabri qadamjoga aylangan avliyo.
Afsona: tabib kampir va kiyik
Qisqacha: Ikki ko‘chmanchi qabila jang qilgach, dili og‘rigan tabib kampir tog‘ga chiqib, tosh kulba tikib tanho yashaydi. U giyoh terib dori tayyorlaydi, hayvonlar undan hurkmaydi, ovchilarni yomon ko‘radi. Bir kuni qopqonga tushgan kiyikni qutqaradi va yarador oyog‘ini bog‘laydi. Kiyik keyin kiyikcha tug‘adi.
Otliq, sog‘ish va momoning vafoti
Qisqacha: Notanish otliq kiyik bolasini egar qoshiga olib ketadi. Ona kiyik kampir oldiga keladi, kampir uni sog‘ib, yengillatadi. Kiyik juft topadi, butun qishloq kampirning kiyik sog‘ishini bilib oladi va u Kiyiksovdi momo deb ataladi. Momo yuz yoshda vafot etadi, qabri qadamjoga aylanadi. Tolibjon afsona haqiqatligini bilmaydi.
Bu afsonam i, haqiqatm i, Tolibjon bilm asdi.— Muallif Kiyiksovdi afsonasi haqida
Qoplonbopga yo‘l
Qisqacha: Katta O‘zbekiston trakti Kitob shahridan o‘tadi. Hazrat Bashir burilishida Tolibjon mashina kabinasini urib to‘xtatadi va tushadi; shofyor pul olmay jo‘nab qoladi. Qoplonbop tuman eng sovuq-ravo joy sifatida ta’riflanadi, qishloqda faqat bitta magazin bor, bozori gavjum.
Bilimingizni sinang
«Jimjitlik» asarida nonushta paytida nima uchun janjal chiqadi?
- Kampir bolalarni urib qo‘yadi
- Usmonali nonushtaga kech qoladi
- Bolalar Tolibjon bilan o‘tirish uchun talashadi
- Zaynab sutni to‘kib yuboradi
To‘g‘ri javob: Bolalar Tolibjon bilan o‘tirish uchun talashadi. Bolalar tog‘asi yonida o‘tirish uchun talashadi.
«— Hoy, tog‘alaring bitta. Senlar ko‘psanlar» — «Jimjitlik»da bu gapni nonushtada kim nevaralariga aytadi?
- Usmonali do‘xtir
- Zaynab
- Kampir
- Tolibjon
To‘g‘ri javob: Kampir. Kampir talashayotgan nevaralarini tinchlantirib shunday deydi.
«Jimjitlik» asarida jiyani Tolibjonga «Senga ... opkelib berganman-ku» deydi. Tolibjon bolalarga oldin nima opkelib bergan?
- Samokat
- Mashinacha
- Velosiped
- To‘p
To‘g‘ri javob: Samokat. Tolibjon bolalarga oldin samokat opkelib bergan.
«Jimjitlik» asarida talashgan jiyanlardan birini Tolibjon qaysi tizzasiga olib o‘tirishga majbur bo‘ladi?
- Chap tizzasiga
- Tizzasiga emas, yelkasiga
- O‘ng tizzasiga
- Ikkala tizzasiga ham
To‘g‘ri javob: O‘ng tizzasiga. Tolibjon bittasini o‘ng tizzasiga oladi.
«Jimjitlik» asarida kampir Tolibjon uchun nonga nima uchun sedana septirgan?
- Mehmonlar kelgani uchun
- Usmonali so‘ragani uchun
- Bolalar talashgani uchun
- Tolibjon uchun atayin
To‘g‘ri javob: Tolibjon uchun atayin. Kampir «atayin sedana septirganman» deydi.
«Jimjitlik» asaridagi kuyov Usmonali qanday yigit sifatida tasvirlanadi?
- Nihoyatda kam gapiradigan
- Qattiqqo‘l va o‘jar
- Doim kuladigan, hazilkash
- Juda ochiq va tez gapiradigan
To‘g‘ri javob: Nihoyatda kam gapiradigan. Kuyov nihoyatda kam gap yigit edi.
«Jimjitlik» asaridagi Usmonali qayerda zooveterinariya texnikumida o‘qigan?
- Buxoroda
- Toshkentda
- Samarqandda
- Kitobda
To‘g‘ri javob: Toshkentda. U Toshkentda zooveterinariya texnikumida o‘qigan.
«Jimjitlik» asarida Zaynab eri Usmonalidan nimadan norozi bo‘lib shikoyat qiladi?
- Bolalarga e’tibor bermasligidan
- Uyda kam bo‘lishidan
- Ish haqi kamligidan
- Unga medal berilmaganidan
To‘g‘ri javob: Unga medal berilmaganidan. Zaynab erining medal olmaganidan shikoyat qiladi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash