XotirAI«Jimjitlik»: Kiyiksovdi momo maqbarasi va Azizbekning alami
Mavzular
Mirvali g‘ordan chiqadi
Qisqacha: Mirvali Jayrona qochib ketganini bilib, g‘azablanadi: videokassetalar joyida, lekin omburni xonada qoldirgan ekan. U shofyorni qaytarib yuborgani uchun «Niva»siz qolgan, xabar berishga telefon ham ratsiya ham yo‘q. U biron cho‘ponning otini olarman, deb eshikka qo‘sh qulf urib g‘ordan chiqadi.
- Mirvali – sovxoz direktori, g‘orda Jayronani qamab turgan, Rasulbekni «yaramas» deb ataydi.
- Jayrona – Mirvalining qo‘lidan tosh qafasni parchalab qochgan qiz.
Bekat va mavsumiy bozorcha
Qisqacha: Tolibjon har kuni katta yo‘ldagi bekatga chiqib avtobuslardan gazeta olib keladi, bolalar unga ergashadi. Bekatda kabobchi, qurut sotuvchi xotinlar va «tog‘ asali» sotuvchi yigit bor. Mavsum bilan ravoch, olma, o‘rik, do‘lana, yong‘oq sotiladi, qishda esa avtobuslar qatnovi to‘xtaydi.
- Qovchinlik asalchi yigit – paxta gulidan asal bo‘lsa-da, uni «tog‘ asali» deb sotadi.
Kiyiksovdiga yo‘l
Qisqacha: Tolibjon onasiga bergan va’dasiga binoan Kiyiksovdiga boradi. Kampir unga tog‘da ehtiyotkor bo‘lishni tayinlaydi. U Azizbekni ergashtiradi: bola otasi Ravshanbek bedarak yo‘qolgandan beri ro‘zg‘or tebratadi, ravoch va baliq sotadi. Buvisi unga maqbaraga yettita tanga tugib beradi.
- Azizbek – o‘n uch yoshlardagi bola, cho‘pon Ravshanbekning o‘g‘li.
- Ravshanbek – Azizbekning dadasi, cho‘pon; bedarak yo‘qolgan.
Azizbekning qasosi
Qisqacha: Yo‘lda Tolibjon Azizbekning katta enasi Bodomgulning qo‘lidan ovqat yemasligini bilib hayron bo‘ladi. Azizbek dadasini Mirvali yo‘q qilgan, deb ishonadi va uni o‘ldirmoqchi ekanini aytadi: uyda dadasining qo‘sh stvolli miltig‘i bor. Katta enasi kechalari Mirvalini qarg‘ab yig‘laydi.
Uni yomon ko'raman. Dadamni shu yo‘q qilgan. Bilaman, bilaman.— Azizbek, Mirvali haqida Tolibjonga
Ravshanbek va Bodomgul hikoyasi
Qisqacha: Tolibjon Ravshanbekni yuvosh, kamgap yigit deb eslaydi; u go‘zal va xushovoz Bodomgulga uylangan. Ravshanbekka orden chiqqach, uyida ziyofat bo‘ladi, Mirvali Bodomgulni ko‘rib o‘zini yo‘qotadi. U sovxoz havaskorlarini televizorga chiqarish bahonasi bilan Bodomgulni repetitsiyaga chaqirtiradi va Chorchinorda yolg‘iz uchrashadi.
- Bodomgul – go‘zal, xushovoz, chirmanda chertadigan, Ravshanbekning xotini.
- Rasulbek – Mirvalining odami, Bodomgulni mashinada Chorchinorga olib kelgan.
Xiyonat va Ravshanbekning yo‘qolishi
Qisqacha: Bodomgul Mirvaliga tez elakishadi, Mirvali Ravshanbek yo‘q paytlarda uyiga ham kelib qoladi. Ravshanbekning onasi Mirvalini to‘xtatib yalinadi, Mirvali kelishdan tiyilmaydi. Bodomgul qaynonasining nasihatini kalta qiladi, kampir esa uning qo‘lidan ovqat yemay qo‘yadi. Ravshanbek tog‘ga ketib qaytmaydi, Bodomgul esa marvarid, brilliant taqib yuradi.
Kiyiksovdi momo maqbarasi
Qisqacha: Tolibjon va Azizbek maqbaraga yetib kelganda u yerda «Uzteleradio» mikroavtobusi turardi. Toshkentlik folklorshunos Alaviya opa baxshilardan qo‘shiq yozib oladi va Kiyiksovdi momo haqida so‘zlaydi: Qodiriy va Cho‘lpon bilan shu yerda uchrashgani, maqbarani Amir Temur qurdirgani, toshni Ulug‘bek o‘rnatgani. Azizbek maqbarani quchoqlab dadasini topib berishni so‘rab yig‘laydi.
- Alaviya opa – Toshkentdan kelgan, baxshilardan doston va qo‘shiqlar yozib oluvchi ayol.
Jayrona bilan uchrashuv
Qisqacha: Qaytishda Tolibjon xarsang toshdan turgan Jayronani uchratadi: ko‘ylagi yirtiq, tuflisi yirtilgan. Jayrona avval Tolibjonning Arab yurtlaridagi tarjimoni bo‘lgan; yo‘ldan adashgan, shu kuni ketishi kerak va uni ko‘rganini birovga aytmaslikni so‘raydi. Alaviya opaning mikroavtobusi kelib, Jayronani Toshkentga olib ketadi. Azizbek uyga shoshadi: ayasi ketgan, Mirvali unga uch xonali uy bergan, endi direktordan qasd oladi.
Tolibjonning Mozambikdagi fojiasi
Qisqacha: Tolibjon konsul aytgan yoqqa borib o‘n sakkiz yil umrini sovuradi va bitta farzand ko‘radi; o‘g‘lini O‘zbekistonga olib kelib bilim yurtiga joylaydi. Keyin Toshkent uni Mozambikka yuboradi, bir oydan keyin vabo boshlanadi. Xotini karantinda vaboga chalinib jon beradi.
Bilimingizni sinang
Jayrona qochgach, Mirvali nima uchun «Niva»siz qolgan edi?
- Chunki mashina ko‘chkida qolib ketgan edi
- Chunki Jayrona mashinani olib ketgan edi
- Chunki shofyorni qaytarib yuborgan edi
- Chunki mashinaning suvi qaynab ketgan edi
To‘g‘ri javob: Chunki shofyorni qaytarib yuborgan edi. Mirvali shofyorga javob berib yuborgan edi.
Jayronaning xati Mirvalini qanday tinchitdi?
- Unda hammasini militsiyaga aytaman, deyilgan edi
- Unda pulni qaytaring, deyilgan edi
- Unda Rasulbekdan qasd olaman, deyilgan edi
- Unda Toshkentda ko‘rishaylik, deyilgan, zarda yo‘q edi
To‘g‘ri javob: Unda Toshkentda ko‘rishaylik, deyilgan, zarda yo‘q edi. Xatda zarda yo‘q, Toshkentda ko‘rishaylik deyilgan.
«Tog‘ asali» sotuvchi yigit aslida qayerdan kelgan?
- Dukat qishlog‘idan
- Nishonning Qovchin qishlog‘idan
- Xo‘jaobodning Chorchinor qishlog‘idan
- Qoplonbop qishlog‘idan
To‘g‘ri javob: Nishonning Qovchin qishlog‘idan. Yigit asli Nishonning Qovchin qishlog‘idan edi.
Tolibjon har kuni katta yo‘ldagi bekatga chiqib nima qilardi?
- Avtobuslardan gazeta olib kelardi
- Kabobchiga yordam berardi
- Azizbek bilan baliq sotardi
- Qurut sotuvchi xotinlardan qurut olardi
To‘g‘ri javob: Avtobuslardan gazeta olib kelardi. Tolibjon gazeta olib kelardi, bolalar unga ergashardi.
Bahorda bekat yonidagi «bozorcha»da avval nima sotila boshlaydi?
- Ravoch
- O‘rik
- Yong‘oq
- Do‘lana
To‘g‘ri javob: Ravoch. Avval bozorchaga ravoch chiqadi.
Qish kelganda bekatdagi avtobuslar qatnovi bilan nima bo‘ladi?
- Faqat Toshkent tomon yuradi
- Butunlay to‘xtaydi
- Ikki baravar ko‘payadi
- Faqat tunda qatnaydi
To‘g‘ri javob: Butunlay to‘xtaydi. Qishda avtobuslar qatnovi butunlay to‘xtaydi.
Azizbek asarda qanday bola sifatida tasvirlanadi?
- O‘n ikki yoshli, sochi oq bola
- Yetti yoshlardagi, kichkina, bo‘ychan bola
- O‘n uch yoshlardagi, bo‘yi cho‘zilib qolgan bola
- O‘n besh yoshli, to‘la, past bo‘yli bola
To‘g‘ri javob: O‘n uch yoshlardagi, bo‘yi cho‘zilib qolgan bola. Azizbek o‘n uch yoshlardagi, bo‘yi cho‘zilib qolgan bola.
Azizbekning dadasi Ravshanbek qanday kasb egasi bo‘lgan?
- Haydovchi
- Bog‘bon
- Cho‘pon
- Brigadir
To‘g‘ri javob: Cho‘pon. Ravshanbek cho‘pon bo‘lgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash