XotirAI«Oltin zanglamas»: Sodiqning halokati va xotima
Mavzular
Podvalda minani ziyonsizlantirish
Qisqacha: Sodiq mina o‘rnatilgan burchakni o‘tin va qaqir-ququr bilan yopilganini ko‘radi. Yordam so‘ramay, o‘zi o‘tinni olib tashlaydi. Kirka bilan fundamentni uradi, fonar sinadi. Qorong‘ida g‘isht ko‘chirib, qutini sug‘uradi va simni uzadi, o‘zi yiqilib boshini uradi. Prujina chiq etib urildi: portlash muddati bo‘lgan, lekin mina beziyon edi.
Sodiqning o‘limi va dafni
Qisqacha: Sodiq podvaldan qonga belangan dokali holda chiqadi; gospitaldagilar endi minadan xabar topib yaradorlarni tashiyotgan edi. U «bino ziyonsizlashtirildi» deb aytib yiqiladi va hushiga kelmaydi. Yarim soatdan keyin o‘sha binoda vafot etadi. Ertasi kuni dafnda komissar uni oltin odam deydi, qabriga yulduzli temir tayoq qadaydi.
- Komissar – Sodiqqa partiyaga kirishni taklif qilgan odam, dafnda nutq so‘zlagan.
U oltin odam edi; Oltin esa, zanglamaydi;— Komissar, Sodiqning qabri ustida
Xotima: bahor va oila
Qisqacha: Qahraton bo‘shashib bahor keladi. Sodiqqa o‘xshagan Marat o‘rtoqlari bilan bog‘ sayriga chiqib, dovuchcha keltiradi. Ayvonda Adolat xola, Qodir, Jannat, Aziza va ularning bolalari — kichik Lola va 6-7 yashar Alisher — dovuchcha yeyishadi. Aziza qaynanasiga choy uzatadi.
- Lola – Qodir va Azizaning bir yarim yashar qizi, onasiga o‘xshaydi.
- Alisher – Lolaning akasi, 6-7 yoshli sho‘x bola.
Xat va reabilitatsiya
Qisqacha: Ertasiga pochtalon tashlab ketgan to‘rt enlik xat Sodiq rasmiy reabilitatsiya qilinganini bildiradi. Qodir olti oy otpuskadan so‘ng yana frontga ketgan, urush tugagach Venadan qaytib, akasining tarixini eshitgan, lekin hech narsa chiqmagan; faqat XX s’yezddan keyin arizasiga yo‘l ochilgan. Marat shahar komsomol komitetiga yozib, maktab Sodiq nomiga qo‘yildi va u Lenin ordeni bilan mukofotlanganligi ma’lum bo‘ldi.
Orden topshirish marosimi
Qisqacha: Juma kuni kechqurun maktab zalida orden topshirish marosimi o‘tadi. Prezidiumda Adolat xola oila bilan o‘tiradi, sahnada Sodiqning surati turadi. Adolat xola ordenni o‘g‘li olishini aytadi. Rayon partiya sekretari, maorif mudiri, Ikrom ota nutq so‘zlaydi, harbiy komissar maktab xatini o‘qiydi va ordenni Maratga topshiradi. Marat otasi ishini davom ettirishga so‘z beradi.
- Ikrom ota – keksa o‘qituvchi-pensioner, Sodiqni «chiroq» deb ta’riflagan.
O‘g‘li olsin, otasining chirog‘ini yoqadigan u.— Adolat xola, ordenni kim olishi haqida
Qaytish va Adolat xola vafoti
Qisqacha: Qaytishda Aziza Qodirga chinorli xiyobonda aytgan gapini eslatadi; Qodir kulib hazilga oladi. Marat Guli bilan tanishib qolgan, uyalib kennoyisini qo‘ltiqlaydi. Adolat xola yaxshi kunlar sevinchini ko‘tarolmay, tantanadan keyin uch kun yotib vafot etadi.
Adib Shuhrat haqida so‘zboshi
Qisqacha: Qo‘shimcha maqolada «Oltin zanglamas» mualliflari Shuhratning hayoti bayon qilinadi: u G‘ulomjon nomi bilan tug‘ilgan, Shuhrat taxallusini olgan, 1936–1940 yillarda pedagogika institutida o‘qigan, 1940 kuzida armiyaga chaqirilgan, urushda jarohatlanib qaytgan. Keyin soxta ayb bilan yigirma besh yilga kesilgan, oqlangach «Shinelli yillar» romanini davom ettirgan.
Bilimingizni sinang
Sodiq podvalda minalangan burchakni to‘sib turgan o‘tinni qanday olib tashlaydi?
- Gospital xodimlarini yordamga chaqiradi
- Hech kimdan yordam so‘ramay, o‘zi jadal olib tashlaydi
- Kirka bilan parchalab, yoqib yuboradi
- Shoferni chaqirib, birgalikda ko‘chiradi
To‘g‘ri javob: Hech kimdan yordam so‘ramay, o‘zi jadal olib tashlaydi. Sodiq yordam so‘ramay, o‘zi o‘tinni jadal olib tashlaydi.
Qorong‘ida g‘isht ko‘chirgan Sodiq mina qutisini qayerdan sug‘urib oladi?
- Tomdagi tuynukdan
- Devordagi kavakdan
- Eshik tagidagi tokchadan
- Yer ostidagi sandiqdan
To‘g‘ri javob: Devordagi kavakdan. Sodiq qutini devordagi kavakdan sug‘urib oladi.
Simni uzayotib yiqilib, boshini qattiq urgan Sodiq mina qutisini nima qiladi?
- Qutini devorga otib yuboradi
- Qutini tashlab yubormaydi
- Qutini qoldirib, chiqib ketadi
- Qutini shoferga tutqazadi
To‘g‘ri javob: Qutini tashlab yubormaydi. Sodiq dahshat to‘la qutini tashlab yubormaydi.
Prujina chiq etib urilgandan keyin mina haqida nima ayon bo‘ladi?
- Portlash muddati hali kelmagan, vaqt bor
- Mina boshqa burchakda ham o‘rnatilgan
- Portlash muddati bo‘lgan, lekin mina beziyon bo‘lib qolgan
- Mina portlab, binoning yarmi qulagan
To‘g‘ri javob: Portlash muddati bo‘lgan, lekin mina beziyon bo‘lib qolgan. Portlash muddati kelgan, ammo mina beziyon bo‘lgan.
Sodiq podvaldan qonga belangan holda chiqqanda gospitaldagilar nima bilan band edi?
- Sodiqni qidirib, podvalga tushardi
- Dafn marosimiga tayyorlanardi
- Mayorning yig‘ilishida o‘tirardi
- Minadan endi xabar topib, yaradorlarni tashirdi
To‘g‘ri javob: Minadan endi xabar topib, yaradorlarni tashirdi. Gospitaldagilar minadan endi xabar topib, yaradorlarni tashiyotgan edi.
Sodiq hushiga kelmay, o‘zi qutqargan yaradorlar yotgan binoda qancha vaqtdan keyin vafot etadi?
- Uch kundan keyin
- Yarim soatdan keyin
- Ertasi kuni
- Besh minutdan keyin
To‘g‘ri javob: Yarim soatdan keyin. Sodiq o‘sha binoda yarim soatdan keyin vafot etadi.
Dafnda komissar Sodiqning qabriga nima qadaydi?
- Sodiqning suratli yog‘och xoch
- Ismi-sharifi yozilgan, uchi besh qirra yulduzli temir tayoq
- Orden shaklidagi marmar lavha
- Qizil bayroq o‘rnatilgan yog‘och ustun
To‘g‘ri javob: Ismi-sharifi yozilgan, uchi besh qirra yulduzli temir tayoq. Komissar qabrga ismi yozilgan, uchi besh qirra yulduzli temir tayoq qadaydi.
«U oltin odam edi; Oltin esa, zanglamaydi;» — bu so‘zlar kim tomonidan, kimning qabri ustida aytiladi?
- Rayon sekretari tomonidan, Sodiqning qabri ustida
- Ikrom ota tomonidan, Sodiqning qabri ustida
- Qodir tomonidan, Sodiqning qabri ustida
- Komissar tomonidan, Sodiqning qabri ustida
To‘g‘ri javob: Komissar tomonidan, Sodiqning qabri ustida. Komissar Sodiqning qabri ustida uni oltin odam, oltin esa zanglamasligini aytadi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash