XotirAI«Nur borki, soya bor»: Azimjon aka xati va Tiniqsoyga safar
Mavzular
Azimjon akaning xati
Qisqacha: Sherzod o‘qituvchisi Azimjon akaning husnixatini tanib, tahririyatga kelgan xatni shosha-pisha o‘qiydi. Xatda kolxoz raisi 14 noyabr kuni to‘rtinchi sinf o‘quvchilarini ko‘rak terishga majbur qilgani yozilgan. Azimjon aka buni man qilgani uchun rais qasdma-qasdlikka bolalarni kechgacha ishlatgan, bir o‘quvchi yiqilib qovurg‘asi shikastlangan, ertasiga bir qizaloq o‘pkasi shamollab kasalxonaga tushgan. Azimjon aka raisni so‘kkan, shundan keyin uning darslari kamaytirilgan, tomorqasining yarmi olib qo‘yilgan.
- Azimjon aka – Sherzodning o‘qituvchisi: chap ko‘zi qora bog‘ichli, yuziga sepkil toshgan, ovozi dag‘al, ixchamgina kishi.
Men bolalarsiz yashay olmayman...— Azimjon aka xatida, o‘quvchilaridan ajratib qo‘yilgani haqida
Muharrir va Abduvohid
Qisqacha: Sherzod xatni qayta o‘qib, Azimjon aka yolg‘on gapirmaydi deb ishonadi. Azimjon aka xatda faqat keksa pedagog ekani va bir yildan keyin pensiyaga chiqishini yozgan, urush invalidi ekanini aytmagan. Sherzod muharrir xonasiga kirib, komandirovkaga bugun kechki poyezdda jo‘nashga ruxsat so‘raydi, muharrir bilet olib kelishni buyuradi. Keyin Sherzod xonasiga qaytadi, u yerda Abduvohid mashinkadan chiqqan materialni o‘qib o‘tirgan edi.
- Abduvohid – Sherzodning hamkasbi, labida sigareta bilan materialni o‘qiydigan, mototsikli bor kishi.
Abduvohidning mototsikli
Qisqacha: Sherzod Abduvohiddan vokzalga borib kelish uchun mototsiklini so‘raydi. Abduvohid har galgidek «pravang yo‘q-ku» deb tarang qiladi, lekin baribir kalitni beradi va xavfsizlik uchun yashil kaskani kiydiradi. Sherzod bilet olib kelishini va o‘zi aytgan xat yuzasidan Farg‘onaga borishini aytadi. U bayramdan oldin uyiga bormoqchi emas edi, chunki Xolposhning to‘yi yaqin, o‘zi esa nashriyotdan qalam haqi olmagan.
- Xolposh – Sherzodning singlisi, to‘yi yaqinlashayotgan qiz (to‘yga o‘zi bosh bo‘lishi kerak).
Vokzalda Sirojiddin bilan uchrashuv
Qisqacha: Sherzod mototsiklda o‘n minutda vokzal oldidagi maydonchaga yetib, Zaporojets yonida to‘xtaydi. Yonida qora «Bora» mashinasini artayotgan Sirojiddin uni «shayton arava muborak bo‘lsin» deb kutib oladi. Sherzod uni yoqtirmay g‘ijinadi. Sirojiddin Boboyning o‘rtoqlarini poyezdga chiqarib yuborganini aytadi; Sherzod Sayfiddin akaning ahvolini so‘raydi, Sirojiddin bugun chiqishlari kerak edi, narigi haftaga qoldi deb javob beradi.
- Sirojiddin – qora «Bora»ni ardoqlaydigan yigit; Sayfiddin akaning o‘g‘li, Boboyning o‘rtoqlarini poyezdga kuzatadi.
Shayton arava muborak bo‘lsin— Sirojiddin, vokzalda Sherzodni mototsikl yonida kutib olib
Poyezdda: sog‘inch
Qisqacha: Sherzod kechki poyezdda sershovqin kupega tushib, shopmo‘ylov kishi va sholro‘mol o‘ragan ayolning to‘rtta bolasini kuzatadi, so‘ng vagon yo‘lagiga chiqadi. Poyezd zavod va magazin yonidan o‘tadi, kichik stantsiyada olchazor oppoq gullagan, to‘lin oy ko‘rinadi. Bir kuyning sadosi yangragach, Sherzod Tiniqsoyni, uyini va ayasini qattiq sog‘inadi, ilk bor maktabga borgani, siyoh to‘kib yig‘lagani va Azimjon akaning ko‘ziga qarashga qo‘rqqani esiga tushadi.
Eski maktab va Azimjon aka
Qisqacha: Sherzod o‘qigan eski maktab qishloq chekkasida, loysuvoq tomli to‘rtta xonadan iborat bo‘lgan; oldida maydoncha, etagida o‘rikzor bog‘ va Tiniqsoy irmog‘idan suv chiqaradigan eski charxpalak bor edi. Sherzod o‘qituvchilarini charxpalakka o‘xshatadi: u tomchilarni yo‘lga soladi, tomchilar esa uni eslamaydi. Azimjon aka beminnat o‘qituvchi bo‘lgan: keksa onasi bilan maktab biqinida yashagan, unashtirilgan qizi uni besh yil kutib, bir ko‘zi ko‘r bo‘lib qaytganini eshitgach, boshqaga tegib ketgan, shundan so‘ng Azimjon aka uylanmayman deb qasam ichgan. Qishda g‘o‘zapoya bilan pechkani yoqib sinfni isitardi.
- Azimjon aka – keksa onasi bilan maktab yonidagi pastak uyda yashagan, urushdan ko‘r bo‘lib qaytgan, uylanmaslikka qasam ichgan o‘qituvchi.
Tiniqsoy va ayasi
Qisqacha: Sherzod kasalxonada arxivdan ikkala o‘quvchining kasallik varaqasidan ko‘chirma oladi, tuman xalq ta’limi mudiri darsni kamaytirish qoidaga xilof ekanini tan olishga majbur bo‘ladi. So‘ng Sherzod Tiniqsoyga avtobusda keladi, paxsadevor biqinidagi pastak eshikni itarib hovliga kiradi va ayasini ko‘kpiyoz pushtalari orasida o‘toq qilayotgan holda ko‘radi. Ayasi uni bag‘riga bosadi, sochlari oqarib ketgan, ko‘zlari kirtayib qopti deydi. Keyin Xolposhning to‘yiga atalgan ko‘rpalardan joy soladi; Sherzod kattayu kichik «Rais buva» deydigan tajang raisni esga oladi.
- Ayasi – Sherzodning onasi: kichkina gavdali, oq sochli, o‘g‘lini ko‘rib ham yig‘lamagan, to‘yga ko‘rpa tayyorlagan ayol.
- Rais buva – Tiniqsoy kolxozining tajang raisi.
Eski uy va dadasi
Qisqacha: Sherzod yangi uyda ayasi solgan karavotda yotib, to‘rdagi zarhal ramkali ota-ona suratiga qaraydi: dadasi urushdan qaytgach to‘y bo‘lgan, Farg‘onada surat olishgan. Hovlining narigi tomonida bolaligi o‘tgan eski uy va ayvon yig‘lagandek turibdi, ustundagi mixda hamon isiriq bog‘i osig‘liq. Sherzod uyning kichrayib qolganiga hayron bo‘ladi. Dadasi oqshomlari lampa yonida do‘kon hisob-kitobini yozar, ayasi koyiganda «bu ko‘pchilikning haqi» derdi; kitelida Qizil Yulduz bor, qo‘ltiqtayoqda yurardi.
Bu ko‘pchilikning haqi, xotin— Sherzodning dadasi, hisob-kitob uchun koyigan ayasiga
Bolalik, orzu va Zuhra
Qisqacha: Xolposh tug‘ilgach, dadasi Farg‘ona kasalxonasida uch oycha yotadi, qaytgach uydan chiqolmay, soat tuzatib yashaydi. Sherzodning shoxsiz yuvosh echkisi bor edi, u Tiniqsoy sohilida o‘t terar, o‘ziga xos odatlarga ega bola edi. To‘qqizinchi sinfda dadasi tusatdan vafot etadi. Sherzod Farg‘onadagi aviaklubga uchuvchi bo‘lish uchun boradi, ammo birinchi tibbiy ko‘rikdayoq noloyiq topiladi; eng ishonchli sirdoshi qalami bo‘ladi. Ko‘zini yumganda qora atlas ko‘ylakli Zuhrani ko‘radi va uning ismini pichirlaydi.
- Zuhra – Sherzod tushida va xayolida ko‘rgan qora atlas ko‘ylakli, sochlari yelkasiga yoyilgan qiz.
Bilimingizni sinang
Azimjon aka tahririyatga yozgan xatida kolxoz raisi to‘rtinchi sinf o‘quvchilarini ko‘rak terish uchun dalaga qaysi kuni chiqarganini bayon qilgan?
- 14 oktyabr
- 14 noyabr
- 4 noyabr
- 1 dekabr
To‘g‘ri javob: 14 noyabr. Xatda raisning 14 noyabr kuni to‘rtinchi sinf o‘quvchilarini dalaga chiqargani yozilgan.
Azimjon aka bolalarni ko‘rak terishga majburlashni man qilganidan keyin kolxoz raisi to‘rtinchi sinf o‘quvchilarini nima sababdan kechgacha ishlatgan?
- Qasdma-qasdlikka olib, unga javoban
- Hosilni rejadagi muddatda yig‘ib olish uchun
- Bolalarning o‘zi qolishni xohlagani uchun
- Maktab mudirining buyrug‘iga ko‘ra
To‘g‘ri javob: Qasdma-qasdlikka olib, unga javoban. Rais Azimjon akaga qasdma-qasdlikka olib bolalarni kechgacha ishlatgan.
Azimjon aka xatida yozishicha, ko‘rak terilgan kunning ertasiga to‘rtinchi sinfdagi bir qizaloqqa nima bo‘lgan?
- O‘pkasi shamollab kasalxonaga tushgan
- Dalada adashib yo‘qolib qolgan
- Qo‘li kesilib shifokorga borgan
- Oyog‘i sinib kasalxonaga tushgan
To‘g‘ri javob: O‘pkasi shamollab kasalxonaga tushgan. Ertasiga shu sinfdagi bir qizaloq o‘pkasi shamollab kasalxonaga tushgan.
Quyidagi so‘zlar kimning xatidan olingan va kim o‘quvchilaridan ajratib qo‘yilganidan alam chekkan: «Men bolalarsiz yashay olmayman...»?
- Azimjon akaning tahririyatga yozgan xatidan
- Abduvohidning Sherzodga aytgan gapidan
- Sherzodning dadasi aytgan so‘zlardan
- Muharrirning komandirovka haqidagi javobidan
To‘g‘ri javob: Azimjon akaning tahririyatga yozgan xatidan. Bu so‘zlar Azimjon akaning xatidan; u o‘quvchilaridan ajratib qo‘yilganidan qiynalgan.
Azimjon aka xati bo‘yicha quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Rais 14 noyabr kuni to‘rtinchi sinf o‘quvchilarini dalaga chiqargan. II. Azimjon akaning tomorqasining yarmi qishda olib qo‘yilgan. III. Azimjon aka xatida urush invalidi ekanini alohida ta’kidlab yozgan.
- I va II
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. I va II to‘g‘ri; Azimjon aka xatda urush invalidi ekanini aytmagan.
Azimjon aka tahririyatga yozgan xatida o‘zi haqida nimani aytmagan?
- Urush invalidi ekanini
- Bir yildan keyin pensiyaga chiqishini
- Darslari keskin kamaytirilganini
- Tomorqasining yarmi olib qo‘yilganini
To‘g‘ri javob: Urush invalidi ekanini. Azimjon aka xatda urush invalidi ekani haqida lom-mim demagan.
Azimjon aka tahririyatga yozgan xatida qancha vaqtdan keyin pensiyaga chiqishini aytgan?
- Besh yildan keyin
- Olti oydan keyin
- Ikki yildan keyin
- Bir yildan keyin
To‘g‘ri javob: Bir yildan keyin. U keksa pedagog bo‘lib, bir yildan keyin pensiyaga chiqishini yozgan.
Sherzod Azimjon akaning xatini qayta o‘qib, qanday xulosaga keladi?
- Rais haq bo‘lishi mumkin
- Voqealar oshirib yozilgan
- Azimjon aka yolg‘on gapirmaydi
- Xatni boshqa kishi yozgan
To‘g‘ri javob: Azimjon aka yolg‘on gapirmaydi. Sherzod Azimjon aka yolg‘on gapirmaydi deb ishonadi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash