XotirAI«Nur borki, soya bor»: Sayfiddin akaning ziyofati va Elmira alami
Mavzular
Sayfiddin aka uyga qaytadi
Qisqacha: Sayfi Soqiyevichning kasalxonadan chiqishi katta bayramga aylanadi. Qora «Bora» darvoza oldida to‘xtab, Sirojiddin va Sayfiddin aka tushadi, univermag mudirlari va ekspeditorlar tavoze bilan qo‘l qisharadi. Sayfi Soqiyevich bu sadoqat ostida yashirin narsani biladi: omadi yurishmay qolsa, ularning kamida yarmi yuz o‘giradi. Yo‘lakda tilla tishli, zar ro‘mol o‘ragan xotini uni kutib oladi, nevarasi bobosining bo‘yniga osiladi, kelini Elmira esa qaynotasi bilan salomlashadi. Hovli bahor gullariga burkangan edi.
- Sayfi Soqiyevich (Sayfiddin aka) – boy univermag rahbari, kasalxonadan yangi chiqqan, atrofidagi odamlarni o‘ziga tobe yugurdaklar deb biladi.
- Elmira – Sirojiddinning rafiqasi, Sayfiddin akaning kelini, indamas va begonasirab yuradigan ayol.
Qo‘chqor, manti va dasturxon
Qisqacha: Hovlida sarv daraxtlari va qora lolalar, otxona yaqinida ikki tup olma gullab turadi. Univermag oshxonasining oshlazi fotiha so‘raydi, Sayfi Soqiyevich nokka bog‘langan semiz qo‘chqorni ko‘rsatadi va fotiha qiladi. U xamir ovqatni yaxshi ko‘radi; avval xotiniga uyg‘ur xotin orqali manti pishirishni o‘rgatgan. Xotini irim-sirim tufayli yangi kostyum kiyishni talab qiladi, Sayfiddin aka yangi qora kostyum kiyadi. Keng zalda yigirma kishilik dasturxonni kelini Elmira bezagan, bu Sayfi Soqiyevichga yoqadi.
– Yangi kostyum kiyib oling— Sayfi Soqiyevichning xotini, irim-sirimga ko‘ra
Shiypon va joy to‘g‘rilash
Qisqacha: Sayfi Soqiyevich ziyofat joyini hovlidagi shiyponga ko‘chirishni buyuradi. Xotini havo bulut ekanini, yomg‘ir yog‘ishi mumkinligini aytadi, ammo u qaytmaydi. Shiypon shiftidagi tovus tasviri ko‘chgan, marmar hovuzcha tozalanmagan, u g‘ashi kelib hovuzga suv quyishni, polni artishni buyuradi; ho‘l latta ko‘targan yugurdakni parket polni ho‘l lattada yuvmaslikka jerkib beradi. Yarim soatda joy shay bo‘ladi, faqat bulutli osmon va kerakli mehmonlarning kechikishi uni tashvishga soladi.
Fabrikant va oq ot Oqtosh
Qisqacha: Darvoza oldida Sayfiddin aka Chinozdagi attorchilik buyumlari fabrikasi direktorini, ya’ni qil o‘tmas o‘rtog‘i «fabrikant»ni tanib, xursand bo‘ladi. Fabrikant xo‘ppasemiz, bo‘yni kalta, keng shlyapali kishi edi. U do‘stiga sovg‘a sifatida oppoq tulpor ot olib keladi; Sayfiddin aka qishda qora jiyronidan ayrilgan edi, otning bahosi kamida o‘ttiz ming deb baholaydi. Ot nomi Oqtosh. Fabrikant hech qachon ot boqmaganini bilsa ham, Sayfiddin aka indamaydi va otni otxonaga yetaklab kiradi.
- «Fabrikant» – Chinozdagi attorchilik buyumlari fabrikasining direktori, Sayfiddin akaning qil o‘tmas o‘rtog‘i, xo‘ppasemiz va jarangdor ovozli.
– Ismi Oqtosh— fabrikant, sovg‘a qilgan oppoq otni tanishtirib
Davra, artist va Domla
Qisqacha: Fabrikant kosagullik qila boshlaganida Sirojiddin, uning Domlasi va novcha Gortorg mudiri («shef») kelishadi. Kosagul Sayfiddin akaga omad tilaydi. Davrada bir artist maqtalib, shef uning kontsertiga bilet olgan ekan, deydi; fabrikant «kontsertni shu yerda qilsak bo‘lmaydimi» deb, chapdast yigitni jo‘natadi. Domla «professor» deya maqtalib, Sayfiddin aka bilan bolalikdan birga o‘sganini aytadi, Sirojiddinni o‘z shogirdi deb ataydi va dissertatsiyasi tezroq himoya qilinishi uchun ichishni taklif qiladi. Artist rubob ko‘tarib keladi; u sovuq, burni uzun, qop-qora yigit edi.
- Domla – Sirojiddinning ustozi, chechak izli yuzli, o‘zini professor deb maqtatgan kishi; Sayfiddin aka bilan bolalikdan birga o‘sgan.
- Gortorg mudiri («shef») – novcha, davrada zaslujenniy artistni maqtagan, tilla soat taqqan mehmon.
Jala va buzilgan ziyofat
Qisqacha: O‘tirish avjiga chiqqanda shamol kuchayadi, ikki tup olma gullari to‘kiladi, kabob qo‘rasi ag‘dariladi, sarv daraxtlari yonboshlaydi. Momaqaldiroq gumburlab jala quyadi, shiypon ochiq bo‘lgani uchun hamma yoq shalabbo bo‘ladi, norinlar suvga bo‘kadi, qadahlar yomg‘ir suviga to‘ladi. Mehmonlar mastona qiyqirishadi, kimdir dasturxonni tortib yuborib, billur qadahlar parket polga tushib sinadi. Sayfi Soqiyevich xotinining servizlarim sindi deb faryod qilganini eshitadi.
Elmiraning o‘tmishi
Qisqacha: Mehmonlar tarqagach, qaynana-kelin shiyponni yig‘ishtiradi; Elmiraning bir necha kundan beri mazasi yo‘q edi. Elmira bu oilaga kelin bo‘lib yetti yildan oshgan. Birinchi kursda u hech kimni pisand qilmas, Sirojiddinni yoqtirmas edi; Sirojiddin esa mashinada kelib-ketadigan, qimmatbaho kiyim kiyadigan yigit edi. Sakkizinchi mart arafasida Sirojiddin unga ikki brilliant sirg‘ali quticha sovg‘a qiladi, bu buvisidan oyisiga, endi Elmiraga atalgan sirg‘a edi. Elmira dastlab qaytaradi, lekin Sirojiddin ishonch bilan «bari bir sizniki bo‘ladi» deydi. Ikkinchi kursda ularning to‘yi bo‘ladi.
Elmiraning alami va tilla qoshiqlar
Qisqacha: To‘ydan keyin Sirojiddin tez soviydi, qaynonasi Elmirani no‘noq va kitob o‘qishdan boshqa dardi yo‘q deb qo‘shniga hasrat qiladi. Elmira uzuk va ziraklarni yechib tryumo tortmasiga tashlab qo‘yadi, hasratini ichiga yutadi. Qizaloq tug‘ilgach o‘qishi qoladi, keyin o‘g‘ilcha tug‘iladi; u pul hukmi hamma narsadan kuchli ekanini biladi va oilada doimo begonalik his qiladi. Yarim kechadan oshib shiypon yig‘ishtiriladi; qaynonasi to‘rtta tilla choy qoshiq yo‘qligini aytib, Elmiraning ukasi Eldorni gumon qiladi. Elmira o‘zini tutolmay faryod chekadi va «o‘zlaring o‘g‘risan» deb baqiradi.
- Eldor – Elmiraning o‘ninchi sinfda o‘qiydigan ukasi; kelib ketgach, qaynona uni tilla qoshiqlarni olgan deb gumon qiladi.
Bilimingizni sinang
Univermag mudirlari va ekspeditorlarning tavozeli salomi ostida Sayfi Soqiyevich qanday haqiqatni yaxshi bilgan?
- Ularning hammasi uning yugurdaklari ekanini va hech qachon xiyonat qilmasligini
- Ular uni lavozimidan olishga tayyorlanayotganini
- Ular o‘zini chin dildan sevishini
- Omadi yurishmay qolsa, ularning kamida yarmi yuz o‘girishini
To‘g‘ri javob: Omadi yurishmay qolsa, ularning kamida yarmi yuz o‘girishini. U omad yurishmay qolsa odamlarning hech bo‘lmaganda yarmi yuz o‘girishini bilgan.
Sayfi Soqiyevichning uyida uni «Eson-omon keldingizmi» deb tilla tishlaridan cho‘g‘ sachratib kutib olgan ayol kim?
- Domlaning rafiqasi
- Elmiraning onasi
- Uning xotini
- Uning kelini Elmira
To‘g‘ri javob: Uning xotini. U tilla tishli, zar ro‘mol o‘ragan Sayfi Soqiyevichning xotini edi.
Qahvarang kofta kiyib olgan, Sayfi Soqiyevichni kutib turgan va Sirojiddinning rafiqasi hisoblangan kelin kim?
- Zuhra
- Elmira
- Xolposh
- Gortorg mudirining qizi
To‘g‘ri javob: Elmira. Bu Elmira – Sirojiddinning rafiqasi va Sayfi Soqiyevichning kelini.
Sayfiddin akaning hovlisida lovillab turgan qora lolalar qayerdan keltirilgan edi?
- Botanika bog‘idan
- Farg‘ona vodiysidan
- Chinoz fabrikasi bog‘idan
- Univermag oshxonasidan
To‘g‘ri javob: Botanika bog‘idan. Qora lolalar Botanika bog‘idan maxsus toptirib keltirilgan.
Univermag oshxonasining oshlazi fotiha so‘raganda Sayfi Soqiyevich qanday hayvonni ko‘rsatgan?
- Shoxsiz yuvosh echkini
- Nokka bog‘langan semiz qo‘chqorni
- Qora jiyronni
- Oppoq tulporni
To‘g‘ri javob: Nokka bog‘langan semiz qo‘chqorni. U nokka bog‘lab qo‘yilgan semiz qo‘chqorni ko‘rib, fotiha qilgan.
Sayfi Soqiyevich qanday taomlarni yaxshi ko‘rar edi?
- Sho‘rvalarni
- Xamir ovqatni
- Shirin pishiriqlarni
- Go‘shtli kabobni
To‘g‘ri javob: Xamir ovqatni. U xamir ovqatni yaxshi ko‘rardi.
Irim-sirimga bino qo‘ygan kim Sayfiddin akaga shunday degan: «Yangi kostyum kiyib oling»?
- Uning kelini Elmira
- Fabrikant
- Uning xotini
- Gortorg mudiri
To‘g‘ri javob: Uning xotini. Bu so‘zlarni Sayfi Soqiyevichning xotini irim-sirim tufayli aytgan.
Sayfiddin aka nima uchun indamay yangi qora kostyumni kiyib olgan?
- Xotinining irim-sirimlarga bino qo‘yishini bilgani uchun
- Eski kostyumi yomg‘irda ho‘l bo‘lgani uchun
- Mehmonlar shuni kutgani uchun
- Fabrikant buni so‘ragani uchun
To‘g‘ri javob: Xotinining irim-sirimlarga bino qo‘yishini bilgani uchun. U xotinining irim-sirimlarga bino qo‘yishini bilib, kostyumni almashtirgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash