XotirAI«Anor»: Mirzo, Bashorat, San’atkor, Adabiyot muallimi
Mavzular
Mirzo savodsiz izlaydi
Qisqacha: Inobatli mirzo mezbonlar bilan bahsda savodsiz odam topishga va’da berib, kechqurun samovarga chiqadi va samovarchidan savodli-savodsizligini so‘raydi. Samovarchi zaharxanda bilan javob beradi, chunki mahallada «savodingiz bormi?» haqorat bo‘lib qolgan edi. Hordiq oqshomi mirzo hammomda xodimgarlardan biriga shu savolni berdi, u jo‘rttaga savodsizman dedi. Ertasi kuni mezbonlarning mehmonlari oldida ikki xodimgar savodli chiqib, mirzo laqillatilgani bilinadi, u ketib qoladi.
- To‘ktixon – mahalladagi sakkiz yoshdan qirq besh yoshgacha hamma savodli, degan juvon; yosh bolalarga she’r o‘qib bergan.
Ikki yarti – bir butun
Qisqacha: 1935-yil sanali hikoyada Kamolxonov bo‘lim mudiri Sulaymonovdan iltimos qilib turganida telefon jiringlaydi. Sulaymonov xushomadgo‘ylarni darrov taniyman deb maqtanadi, Kamolxonov esa uning oldida xushomad qiladi. Ovqat keltirilgach, Sulaymonov qaymoqni maqtab non bilan Kamolxonovga uzatadi. Kamolxonov uni maqtaydi, lekin keyin u achigan qatiq bo‘lib chiqadi. Kamolxonov chiqib ketadi; idora majlisida Sulaymonovni sulaytirishdi, Kamolxonov esa kim nima desa chapak chaldi.
- Sulaymonov – bo‘lim mudiri; o‘zini xushomadgo‘yni darrov taniydigan odam deb maqtaydi.
- Kamolxonov – Sulaymonovdan iltimos qilib kelgan, xushomadgo‘ylik qiluvchi odam.
Bashorat: pashsha va Said Jalolxon
Qisqacha: 1936-yil «Bashorat» hikoyasida Mulla Said Jalolxon ko‘knor kayfida o‘tirganda pashsha burni va labiga qo‘nadi; u pashshani labi bilan qisib, oyog‘ini uzib yuboradi. U uyda pashshalar shohi bilan gaplashadi va murosa qiladi: shoh unga qanot beradi. Said Jalolxon uchib gunohkor pashshani eshakning yarasi atrofidan topadi. Pashsha uni biyobonga olib borib, qozon va toshbaqa yordamida «ko‘zdan g‘oyib qiladigan» somon parchasini beradi.
- Mulla Said Jalolxon – ko‘knorga o‘ch odam; pashshalar shohi bilan kelishib, ko‘zga ko‘rinmas bo‘ladi.
- Pashshalar shohi – katta pashshaga aylangan kirpi, Said Jalolxonga qanot va somon parchasini beradi.
Ko‘rinmas bo‘lib ko‘knor yig‘ish
Qisqacha: Somon parchasini terisi orasiga joylab, Said Jalolxon ko‘zdan g‘oyib bo‘ladi va ulfati mulla Shamsiddinning uyiga boradi. U Shamsiddinning ko‘knorini va boshqa joylardagi ko‘knorni to‘playdi; yig‘ilgani olti oyga yetar edi. Keyin xo‘jalik raisiga ko‘rinmas holda borib, paxta atrofiga ko‘knor ektirishni talab qiladi, qo‘rqqan rais rozi bo‘ladi. So‘ng u hamma yerga ko‘knor ektirishni buyuradi va fikrlari ko‘paygan sari boshi kattalashadi.
Xon bo‘lish va g‘azot
Qisqacha: Said Jalolxon hukumatga ham shunday qilsam, xon bo‘laman deb o‘ylaydi, kallasi og‘irlashadi. Hujrada qiyomat qo‘pganday shovqin ko‘tariladi; bir xotin «bizga ko‘knor ektiradigan kim» deb qichqiradi. Said Jalolxon Shamsiddinga somon parchasining yarmini beradi, ikkovi dashtda na’ra tortib lashkar yig‘adi. Unga «Said Jalolxoni sohibqiron» nomi berilib, xon ko‘tariladi, Shamsiddin vazir bo‘ladi. Afg‘onistondagi ko‘r Shermatga xat yozilib, javobda u shamshir yuborgan.
- Ko‘r Sherm at – Afg‘onistonga o‘tib ketgan; Said Jalolxon nomasiga shamshir yuborib javob bergan.
Qirarman, Yig‘arman va bashorat
Qisqacha: Xudo «Qirarman» va «Yig‘arman» nomli yarim odam, yarim maymun ikki maxluqni xon bo‘lishi uchun boqib yurgan edi; Qirarman kallalarni uzadi, Yig‘arman tanalarni taxlaydi. Said Jalolxon ularga qishloqni qilichdan kechirish uchun lashkar beradi, o‘zi shamshir sug‘urib «Ot qo‘yingiz!» deb buyuradi. Yig‘arman «Qirarman shahid!» deb xabar beradi, xon otdan yiqilib hushidan ketadi. U o‘z hujrasida mulla Shamsiddin yonida hushiga keladi.
- Qirarman – yarim odam, yarim maymun maxluq; ro‘para kelgan kishining kallasini uzadi.
- Yig‘arman – xuddi shunday maxluq; kallasiz tanalarni sarjinga o‘xshatib taxlaydi.
Hammasi tutundan edi
Qisqacha: Mulla Shamsiddin xonga hech qanday g‘azot va askar yo‘qligini, uning ertalabdan beri hujrada yotganini tushuntiradi. Sabil mo‘ridan shamol toshko‘mir tutunini qaytarib, uy tutunga to‘lgan, Shamsiddin kelmasa Said Jalolxon halok bo‘lardi. Said Jalolxon ko‘knorini olib kelganini aytib aynigan, so‘ng Shamsiddin buni «bir bashorat» deydi. Ertasiga ikki o‘rtoq musulmonobod qilish uchun toshbaqa izlab cho‘lga chiqib ketishadi.
San’atkor va traktorist
Qisqacha: 1936-yil sanali «San’atkor» hikoyasida konsertdan keyin lajang ashulachi tanaffusda zalga chiqqanda bir traktorist uni savodsizlikda ayblaydi. San’atkor izvoshda uyiga qaytayotib tutaqadi, uyda ovqat yemay ikki piyola choy ichadi. U xizmatchisi ikki haftadan beri savod maktabida o‘qiyotganini, traktorist uni «bo‘lsa» emas «bo‘sa» demaydi deb tanqid qilganini gapirib g‘azablanadi. Kechasi uxlashdan oldin ko‘z oldiga traktoristning iljaygan kallasi keladi.
- San’atkor – nomi chiqqan lajang ashulachi; tanqidga chidamaydi va o‘zini kulturniy hisoblaydi.
Baqoyev uyda, Hamida keldi
Qisqacha: 1936-yil sanali «Adabiyot muallimi» hikoyasida «nafis adabiyot muallimi» o‘rtoq Boqijon Baqoyev og‘ilga kirib sigirning qulog‘iga kana tushganini ko‘rib asabiylashadi. U sigirni sotib puliga cho‘chqa olish kerak, deydi, xotini Mukarram esa shaharda cho‘chqa asrab bo‘lmasligini aytadi. Mukarramning singlisi Hamida kelib, daftarini olib ketmoqchi bo‘ladi. Hamida texnikumdan rabfakka o‘tgan, Baqoyev esa «rabfakka o‘t, deb men aytib edim» deydi.
- Boqijon Baqoyev – o‘zini «nafis adabiyot muallimi» deb ataydigan o‘rtoq; xotini Mukarram.
- Hamida – o‘n olti yoshlardagi tiyrak, quvnoq qiz; Mukarramning singlisi.
Chexov haqida bilimsiz bayon
Qisqacha: Hamida sinfda Chexovning «Uyqu istagi»ni o‘qiganlarini, go‘dakni o‘ldirgan qizni sud qilmoqchi bo‘lishlarini aytib, Baqoyevning fikrini so‘raydi. Baqoyev javob o‘rniga ketma-ket choy ichadi, sartarosh, maymun va Engels haqida gapirib, tovuqqa moyak qo‘yish haqida Mukarramdan so‘raydi. Mukarram Chexov 1904-yilda o‘lganini va Pushkin bilan bir davrda yashamaganini aytadi. Baqoyev tarix va ismlarni chalkashtirib uzoq so‘zlaydi, Hamidaning boshi og‘irlashib, u esnaydi.
Bilimingizni sinang
«Mirzo» hikoyasida savodsiz odam topishga va’da bergan Inobatli mirzo kechqurun samovarga chiqib, necha choynak choy ichdi?
- To‘rtta choynak
- Ikkita choynak
- Uchta choynak
- Bitta choynak
To‘g‘ri javob: Ikkita choynak. Mirzo samovarda ikkita choynak choy ichgan.
Inobatli mirzo samovarchidan savodli-savodsizligini so‘raganda, samovarchi zaharxanda qilib nima dedi?
- «Sizni bir oyda o‘qitib qo‘yaman»
- «Savod haqida hammomda so‘rang»
- «Sizni uch yil o‘qitishga qudratim yetadi»
- «Meni o‘qitgan ustoz hali tirik»
To‘g‘ri javob: «Sizni uch yil o‘qitishga qudratim yetadi». Samovarchi zaharxanda bilan uch yil o‘qitishga qudratim yetadi, degan.
Hordiq oqshomi Inobatli mirzo savodsiz izlash haqidagi savolini xodimgarlardan biriga qayerda berdi?
- Choyxonada
- Hammomda
- Bozorda
- Pochtaxonada
To‘g‘ri javob: Hammomda. Mirzo hordiq oqshomi hammomga tushib, xodimgarlardan biridan so‘ragan.
Mehmondorchilikdan keyin Inobatli mirzo saharda nimaga chiqdi?
- Povezdga
- Aravaga
- Paroxodga
- Izvoshga
To‘g‘ri javob: Povezdga. Mirzo saharda povezdga chiqqan.
«Ikki yarti – bir butun» hikoyasida Kamolxonov bo‘lim mudiri Sulaymonovdan iltimosiga qanday javobni kutib turardi?
- «Xo‘p»
- «Ko‘ramiz»
- «Yo‘q»
- «Keyinroq»
To‘g‘ri javob: «Xo‘p». Kamolxonov iltimosiga «xo‘p» degan javobni kutgan.
Sulaymonov xushomadgo‘ylarga munosabati haqida o‘zini qanday maqtadi?
- Bir xushomadgo‘yni ham yoniga yo‘latmaydigan odam
- Yuzta xushomadgo‘yni ko‘zi bilan taniydigan odam
- Mingta xushomadgo‘yni ho‘l olib borib, quruq olib keladigan odam
- Mingta xushomadgo‘yni quruq olib borib, ho‘l olib keladigan odam
To‘g‘ri javob: Mingta xushomadgo‘yni ho‘l olib borib, quruq olib keladigan odam. Sulaymonov o‘zini xushomadgo‘yni ho‘l olib borib, quruq olib keladigan odam deb maqtagan.
Kamolxonov Sulaymonovga xushomad qilib, uning aravaning gupchagini yerga ko‘msa nima ko‘karib chiqishini aytdi?
- Pomidor
- Qovun
- Tarvuz
- Bodring
To‘g‘ri javob: Bodring. Kamolxonov «aravaning gupchagini ko‘msangiz bodring ko‘karadi» deb xushomad qilgan.
Sulaymonov qaymoqni maqtab non bilan uzatganda, Kamolxonov uni tatib ko‘rish chog‘ida nima qildi?
- Nonni olib, chetga qo‘yib qo‘ydi
- Qaymoqni qoshiq bilan ichib yubordi
- Qaymoqni hidlab ko‘rib, rad etdi
- Nonga qaymoq surtib, nazokat bilan bir tishladi
To‘g‘ri javob: Nonga qaymoq surtib, nazokat bilan bir tishladi. Kamolxonov nonga qaymoq surtib bir tishlagan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash