lar. Abu Ali ibn Sino

Ma’lumot uchun

Abu Ali al-Husayn ibn Abdulloh ibn al-Hasan ibn Ali (980-yil, Afshona qishlog‘i, O‘zbekiston – 1037-yil, Hamadon shahri, Eron) – jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan buyuk qomusiy olim. Sharqda «Shayx ar-rais» (donishmandlar sardori, allomalar boshlig‘i); «Sharaf al-mulk» (o‘lka, mamlakatning obro‘si, sharafi); «Hakim al-vazir» (vazirlar donishmandi) deb atalgan bo‘lsa, G‘arbda Avitsenna nomi bilan mashhur.

Uning tibbiyotga doir asarlarida kasalliklarning kelib chiqish sabablari va manbalari, tashxis, muolaja usullari, dorivor o‘simliklar va dori-darmonlarning xususiyatlari, parhez, inson salomatligi uchun jismoniy tarbiyaning ahamiyati kabi tabobatning ko‘pgina g‘oyat muhim masalalari yoritilgan.

Ma’lumot uchun

Jahon fani tarixida ibn Sino qomusiy olim sifatida tan olingan. Chunki, o‘z davridagi mavjud fanlarning qariyb barchasi bilan shug‘ullangan va ularga oid asarlar yozgan. Ibn Sinoning «Al-qonun fit-tib» asari XII asrdayoq lotinchaga tarjima qilinib, to XVII asrgacha Yevropa tabobatida asosiy qo‘llanma sifatida foydalanilgan. Uni «Avitsenna» sifatida G‘arbda mashhur qilgan asar allomaning tibbiy merosi – «Tib qonunlari» bo‘lsa-da, «Shayx ar-rais» nomi, eng avvalo, uning buyuk faylasufligiga ishoradir.

Aytishlariga qaraganda, hakimlar aslida 4 ta bo‘lgan, ular G‘arbda Arastu va Iskandar, Sharqda esa Abu Nasr Forobiy bilan Abu Ali ibn Sinodir.

Ma’lumot uchun

Abu Nasrning vafoti bilan Abu Alining tug‘ilishi orasida o‘ttiz yil farq bor. Ibn Sino Forobiy kitoblari orqali unga shogird sanalgan.

Tabiblar maslahati

Ijodiy faoliyat

«Bu allomaning butun ilmiy faoliyati dunyo taraqqiyotini insonparvarlik ruhida, ya’ni ma’naviy negizda rivojlantirishga ulkan ta’sir o‘tkazadi, deb aytishga asoslar bor».

Mulohaza uchun

Ibn Sino ilmiy merosini o‘rganish ishlari XIII asrga kelib jadal tus oldi. Natijada maxsus ilmiy yo‘nalish – sinoshunoslik vujudga keldi. «Tib qonunlari» lotincha tarjimasi to‘liq holda 40 marta nashr qilindi.

XVIII asrda yashagan mashhur shved botanigi Karl Linney doimo yashil bo‘lib turuvchi bir tropik daraxtni Ibn Sino sharafiga Avitsenniya deb atadi. Buxoro shahri va Afshona qishlog‘ida allomaga haykal o‘rnatildi, Belgiyaning Kortreyk shahrida ham Ibn Sinoga haykal qo‘yilgan (2000). Afshonada buyuk allomaning muzeyi ochildi. O‘zbekistonda Ibn Sino xalqaro jamg‘armasi tuzildi (1999), shuningdek, «Ibn Sino» va «Sino» nomli xalqaro jurnallar nashr qilinmoqda.

Amir Temur jamg’armasi - 1995-yili

Ibn Sino tibbiyot tarixida birinchi bo‘lib vabo bilan ofatni farqlagan, yuqumli kasalliklar bilan og‘rigan bemorlarni boshqalardan ajratgan holda saqlashni ta’kidlagan. Bemorlarni davolashda olim 3 narsaga: ovqatlanish tartibi (parhez), dorilar bilan davolash va turli tibbiy tadbirlarni qo‘llash (qon olish, zuluk yoki banka qo‘yish va boshqalar)ga ahamiyat berish kerakligini aytadi. U kasallikni davolashda shaxsiy gigiyena, uyqu va jismoniy mashqlarning ahamiyati kattaligini uqtiradi.

Bilasizmi?

Abu Ali ibn Sino 10 yoshida Qur’oni Karimni to‘liq yod olgan. 13 yoshidan boshlang‘ich matematika, mantiq, fiqh, falsafa ilmlari bilan shug‘ullana boshlagan. U 16—17 yoshidayoq mashhur tabib — hakim bo‘lib tanildi.

Ijodiy faoliyat

O‘rganganimizdan xulosa chiqaramiz

Mundarija

1-mavzu. Ajdodlarimizning ma’naviy qadriyatlari – jahon sivilizatsiyasi asoslaridan biri........................................................................................ 3

2-mavzu. IV–VII asrlarda mamlakatimiz xalqlarining turmush tarzi........................ 8

3-4-mavzular. IV–VII asrlarda Xorazm................................................................ 10

5-mavzu. IV–V asrlarda xioniylar va kidariylar...................................................... 15

6-7-mavzular. Eftaliylar......................................................................................... 18

8-9-mavzular. Turk xoqonligi................................................................................ 24

Mundarija

10–11-mavzular. G‘arbiy Turk xoqonligi............................................................... 32

12-13-mavzular. Mahalliy hokimliklarning tashkil topishi...................................... 39

14-15-mavzular. Turon xalqlarining harbiy san’ati................................................ 48

16-17-mavzular. VI–VII asrlarda Turon xalqlari madaniy hayoti........................... 54

18-19-mavzular. VII–VIII asr boshlarida Turonda siyosiy vaziyat......................... 62

20-21-mavzular. VIII asrda Xuroson va Movarounnahr........................................ 72

22-23-mavzular. Qarluqlar. O‘g‘uzlar. Tohiriylar................................................... 80

Mundarija

24-25-mavzular. Somoniylar................................................................................ 86

Muhim sanalar

• 980-yil — Abu Ali al-Husayn ibn Abdulloh ibn al-Hasan ibn Ali (980-yil, Afshona qishlog‘i, O‘zbekiston – 1037-yil, Hamadon shahri, Eron) – jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan buyuk qomusiy olim.
• 1037-yil — Abu Ali al-Husayn ibn Abdulloh ibn al-Hasan ibn Ali (980-yil, Afshona qishlog‘i, O‘zbekiston – 1037-yil, Hamadon shahri, Eron) – jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan buyuk qomusiy olim.
• 1601-yilda — 1601-yilda nodir nusxasi ko‘chirilgan.
• XVII asrgacha — Ibn Sinoning «Al-qonun fit-tib» asari XII asrdayoq lotinchaga tarjima qilinib, to XVII asrgacha Yevropa tabobatida asosiy qo‘llanma sifatida foydalanilgan.
• XIII asrga — Ibn Sino ilmiy merosini o‘rganish ishlari XIII asrga kelib jadal tus oldi.
• XVIII asrda — XVIII asrda yashagan mashhur shved botanigi Karl Linney doimo yashil bo‘lib turuvchi bir tropik daraxtni Ibn Sino sharafiga Avitsenniya deb atadi.

Bilimingizni sinang