XotirAIIldiz turlari va tizimlari
Mavzular
Ildiz va uning turlari
Ildiz yuksak o‘simliklarning vegetativ organi bo‘lib, o‘simlikni tuproqqa biriktiradi, tuproqdan suv va unda erigan mineral tuzlarni shimadi va o‘simlikning yer usti qismiga yetkazib beradi. Ildiz novdadan farq qilib, barg hosil qilmaydi. Ildizlar, odatda, asosiy, yon va qo‘shimcha ildizlarga bo‘linadi. Murtakdagi boshlang‘ich ildizning bevosita o‘sishidan asosiy ildiz hosil bo‘ladi. Qo‘shimcha ildizlar poyadan, bargdan hosil bo‘ladi. Yon ildizlar asosiy va qo‘shimcha ildizdan hosil bo‘ladi (15-rasm).
Ildiz tizimi va uning turlari
Bir tup o‘simlikdagi ildizlar yig‘indisi ildiz tizimi (sistemasi) deyiladi. Ildiz tizimining o‘lchami va tuzilishi o‘simliklar turiga, ildizining shoxlanishiga, qo‘shimcha ildizlarga hamda tuproq unumdorligiga bog‘liq. Ildiz tizimi tuzilishiga ko‘ra: o‘q ildiz va popuk ildizga bo‘linadi (16-rasm).
O‘q ildiz tizimi
Murtakdagi boshlang‘ich ildiz rivojlanishda davom etsa, undan yon ildizlar o‘sib chiqadi, natijada o‘q ildiz tizimi hosil bo‘ladi. Bunday moslashish ko‘pchilik ikki urug‘pallali o‘simliklarga xos.
O‘q ildiz tizimida asosiy ildiz yaxshi rivojlangan bo‘lib, undan yon ildizlar o‘sib chiqadi. Bu ildiz tizimi ikki urug‘pallali o‘simliklarga xos bo‘lib, uni do‘lana, terak, saksovul, na’matak, g‘o‘za, qovun, tarvuz, no‘xat, loviya va mosh kabilar misolida ko‘rish mumkin.
Popuk ildiz tizimi
Agar murtakdagi boshlang‘ich ildiz o‘sishda davom etmasa, u holda boshlang‘ich poyadan qo‘shimcha ildizlar o‘sib chiqadi. Natijada popuk ildiz tizimi hosil bo‘ladi.
Popuk ildiz tizimi mayda qo‘shimcha va yon ildizlardan tashkil topadi. Uning asosiy ildizi yaxshi rivojlanmaydi. Bunday ildizlar, asosan, bir urug‘pallali o‘simliklarda uchraydi (bug‘doy, makkajo‘xori, arpa). Demak, ildizlar kelib chiqishiga ko‘ra, asosiy, yon va qo‘shimcha ildizlarga bo‘linadi. Shuningdek, o‘q va popuk ildiz tizimlari ajratiladi.
Bilimingizni sinang
Qanday holatda popuk ildiz tizimi hosil bo‘ladi?
- Yon ildizlar asosiy ildizdan o‘sib chiqsa
- Murtakdagi boshlang‘ich ildiz rivojlanishda davom etsa
- Qo‘shimcha ildizlar o‘sishdan to‘xtasa
- Boshlang‘ich ildiz o‘smasa, boshlang‘ich poyadan qo‘shimcha ildizlar o‘sib chiqsa
To‘g‘ri javob: Boshlang‘ich ildiz o‘smasa, boshlang‘ich poyadan qo‘shimcha ildizlar o‘sib chiqsa. Boshlang‘ich ildiz o‘sishni davom ettirmasa, poyadan qo‘shimcha ildizlar chiqib, popuk tizim hosil bo‘ladi.
Qaysi javobda o‘q va popuk ildiz tizimlari to‘g‘ri tavsiflangan?
- O‘q ildizda asosiy ildiz yaxshi rivojlangan; popuk ildiz mayda qo‘shimcha va yon ildizlardan iborat
- O‘q ildizda asosiy ildiz rivojlanmagan; popuk ildizda u yaxshi rivojlangan
- O‘q ildiz bir urug‘pallalilarga, popuk ildiz ikki urug‘pallalilarga xos
- Ikkalasida ham asosiy ildiz yaxshi rivojlangan
To‘g‘ri javob: O‘q ildizda asosiy ildiz yaxshi rivojlangan; popuk ildiz mayda qo‘shimcha va yon ildizlardan iborat. O‘q ildizda asosiy ildiz yaxshi rivojlangan, popuk ildiz mayda qo‘shimcha va yon ildizlardan tashkil topadi.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Ildiz novdadan farq qilib, barg hosil qilmaydi; II. Yon ildizlar faqat asosiy ildizdan hosil bo‘ladi; III. Ildiz tizimining o‘lchami tuproq unumdorligiga ham bog‘liq.
- I va II
- II va III
- I va III
- Faqat I
To‘g‘ri javob: I va III. Yon ildizlar asosiy va qo‘shimcha ildizdan hosil bo‘ladi, shuning uchun II noto‘g‘ri.
Moslang: 1) asosiy ildiz; 2) qo‘shimcha ildiz; 3) yon ildiz. a) poyadan, bargdan hosil bo‘ladi; b) murtakdagi boshlang‘ich ildizning bevosita o‘sishidan hosil bo‘ladi; c) asosiy va qo‘shimcha ildizdan hosil bo‘ladi.
- 1-b, 2-a, 3-c
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-c, 2-a, 3-b
- 1-b, 2-c, 3-a
To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Asosiy ildiz boshlang‘ich ildizdan, qo‘shimcha ildiz poya va bargdan, yon ildiz esa asosiy va qo‘shimcha ildizdan hosil bo‘ladi.
Quyidagi o‘simliklardan qaysi biri o‘q ildiz tizimiga ega?
- Makkajo‘xori
- Bug‘doy
- Arpa
- G‘o‘za
To‘g‘ri javob: G‘o‘za. G‘o‘za ikki urug‘pallali o‘simlik bo‘lib, o‘q ildiz tizimiga ega; qolganlari bir urug‘pallali, popuk ildizli.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash