XotirAITo‘pgullar
Mavzular
To‘pgul tushunchasi
Bir-biriga yaqin joylashgan bir nechta gullar yig‘indisi to‘pgul deyiladi. To‘pgul hosil qilmaydigan yakka-yakka gulli o‘simliklarga lola, binafsha va behini misol qilib keltirish mumkin.
Ko‘pchilik o‘simliklarda gullar to‘pgullarda yig‘iladi. To‘pguldagi gullar yakka gullarga qaraganda yaxshi changlanadi. Gullari asosiy gulpoyada joylashgan to‘pgullar oddiy to‘pgullar deyiladi. Bir qancha oddiy to‘pgullarning yig‘indisi murakkab to‘pgullarni hosil qiladi. Bunday to‘pgullar murakkab to‘pgullar deyiladi.
Shingil, oddiy boshoq, qalqoncha
Oddiy to‘pgullar.
Shingil to‘pgulda gullar uzun gulpoyada gulbandlari yordamida navbat bilan joylashadi. Masalan, karam, qurttana, jag‘-jag‘, rediska kabi o‘simliklar shingil to‘pgul hosil qiladi.
Zubturumning mayda gullari uzun gulpoyada bandsiz joylashadi. Bunday to‘pgul oddiy boshoq deb ataladi.
Olma, nok, gilos, olchaning to‘pguli oddiy qalqonsimon bo‘ladi. Qalqoncha to‘pgulda turlicha uzunlikdagi gulbandli gullar kalta gulpoyada navbat bilan joylashadi. Gulpoyaning pastki qismidagi gullarning bandi yuqoridagilarga nisbatan uzunroq bo‘lgani uchun gullarning yuqori qismi bir xil tekislikda bo‘ladi (49-rasm).
So‘ta, boshcha va soyabon
Yo‘g‘on va uzun gulpoyada bandsiz gullar joylashgan to‘pgul so‘ta deyiladi. Masalan, makkajo‘xorining urug‘chili gullari so‘tada to‘plangan. Sebarganing gullari kalta va yo‘g‘on gulpoyada bandsiz joylashib, sharsimon shakldagi boshcha to‘pgulni hosil qiladi.
Soyabon to‘pgulida joylashgan gullar bir xil uzunlikdagi bandi bilan gulpoyaning uchki qismida joylashadi, masalan, piyozda.
Savatcha va kuchala
Gulpoyasining uchi etdor likopchasimon kengaygan to‘pgul savatcha deyiladi. Savatchani tashqi tomondan o‘rama barglar o‘rab turadi. Masalan, kungaboqar, qoqio‘t kabi o‘simliklarning gullari savatcha to‘pgulga o‘rnashgan.
Yong‘oq, oqqayin va tolning changchili gullari kuchala to‘pgulga yig‘ilgan. Kuchala boshoqqa o‘xshaydi, lekin asosiy gulpoyasining osilib turishi bilan farq qiladi.
Murakkab to‘pgullar
Murakkab to‘pgullar. Sabzi, ukrop (shivit), petrushka, shashir va bodiyon kabi o‘simliklarning gullari murakkab soyabon hosil qiladi. Murakkab soyabon asosiy gulpoyaning uchki qismida joylashgan oddiy soyabonchalardan tashkil topadi.
Bug‘doy, arpa, javdar va bug‘doyiq kabi o‘simliklar to‘pguli murakkab boshoq bo‘lib, u asosiy gulpoyada joylashgan oddiy boshoqchalardan tarkib topadi.
Murakkab shingil to‘pguli asosiy gulpoyada joylashgan shingillar (nastarin, tok)dan yoki boshoqchalar (makkajo‘xorining changchili gullari, sholi, suli)dan iborat (50-rasm).
Bilimingizni sinang
Quyidagi o‘simliklarning qaysi guruhi to‘pgul hosil qilmaydi, yakka-yakka gul chiqaradi?
- Lola, binafsha, behi
- Bug‘doy, arpa, javdar
- Karam, qurttana, rediska
- Kungaboqar, qoqio‘t, sabzi
To‘g‘ri javob: Lola, binafsha, behi. Lola, binafsha va behi yakka-yakka gulli o‘simliklardir.
To‘pguldagi gullar yakka gullarga qaraganda qaysi jihatdan afzalroq?
- Ildiz tizimi kuchliroq rivojlanadi
- Mevalari chatnaydigan bo‘ladi
- Urug‘i tezroq unib chiqadi
- Gullar yaxshiroq changlanadi
To‘g‘ri javob: Gullar yaxshiroq changlanadi. To‘pguldagi gullar bir-biriga yaqin bo‘lgani uchun yakka gullarga qaraganda yaxshi changlanadi.
To‘pgul turini uni hosil qiluvchi o‘simlik bilan moslang: 1) shingil; 2) savatcha; 3) kuchala. a) kungaboqar; b) yong‘oq; c) karam
- 1-c, 2-a, 3-b
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-b, 2-c, 3-a
- 1-b, 2-a, 3-c
To‘g‘ri javob: 1-c, 2-a, 3-b. Karam shingil, kungaboqar savatcha, yong‘oq kuchala to‘pgul hosil qiladi.
Shingil va oddiy boshoq to‘pgullari gullarning joylashishi bo‘yicha qanday farqlanadi?
- Shingilda gullar bandsiz, oddiy boshoqda gulbandlari yordamida joylashadi
- Ikkalasida ham gullar bandsiz, kalta gulpoyada joylashadi
- Ikkalasida ham gullar bir xil bandli, gulpoya uchida joylashadi
- Shingilda gullar gulbandlari yordamida, oddiy boshoqda bandsiz joylashadi
To‘g‘ri javob: Shingilda gullar gulbandlari yordamida, oddiy boshoqda bandsiz joylashadi. Shingilda gullar gulbandi orqali, oddiy boshoqda esa bandsiz uzun gulpoyaga joylashadi.
Qalqoncha to‘pgulda gullarning yuqori qismi nima uchun bir xil tekislikda bo‘ladi?
- Gulpoyaning pastki qismidagi gullar bandi uzunroq bo‘lgani uchun
- Gulpoyaning yuqori qismidagi gullar bandi uzunroq bo‘lgani uchun
- Gulpoyaning pastki qismidagi gullar bandsiz bo‘lgani uchun
- Hamma gullar bir xil uzunlikdagi bandli bo‘lgani uchun
To‘g‘ri javob: Gulpoyaning pastki qismidagi gullar bandi uzunroq bo‘lgani uchun. Pastki gullarning bandi uzunroq bo‘lgani sababli gullar yuqori qismi bir tekislikka chiqadi.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. So‘ta – yo‘g‘on va uzun gulpoyada bandsiz gullar joylashgan to‘pgul; II. Soyabon to‘pgulida gullar turlicha uzunlikdagi bandi bilan gulpoyaning uchki qismida joylashadi; III. Kuchala boshoqqa o‘xshaydi, lekin gulpoyasining osilib turishi bilan farq qiladi.
- Faqat I
- I va II
- II va III
- I va III
To‘g‘ri javob: I va III. I va III to‘g‘ri; soyabonda gullar bir xil uzunlikdagi band bilan joylashadi.
Quyidagi o‘simliklarning qaysi guruhida to‘pgul murakkab boshoq bo‘ladi?
- Nastarin, tok, sholi
- Karam, qurttana, rediska
- Sabzi, ukrop, petrushka
- Bug‘doy, arpa, javdar
To‘g‘ri javob: Bug‘doy, arpa, javdar. Bug‘doy, arpa, javdar to‘pguli oddiy boshoqchalardan tarkib topgan murakkab boshoqdir.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash