XotirAIO‘simliklarning suv bug‘latishi
Mavzular
Suv bug‘latish nima uchun kerak
O‘simliklar hayotidagi muhim jarayonlardan yana biri suv bug‘latishdir. Suv bug‘lanishi tufayli ildiz orqali suv va mineral tuzlarning so‘rilishi tezlashadi. Bu moddalar poya bo‘ylab harakat qiladi. Suv bug‘latish o‘simlik organlarini qizib ketishdan saqlaydi.
Buni tajribada oson tekshirib ko‘rish mumkin. Masalan, gultuvakda o‘sib turgan o‘simliklardan birining bargli novdasini kolbaga solib, og‘zi paxta bilan berkitilsa, oradan bir necha soat o‘tgach kolba devorida suv tomchilari hosil bo‘lganini ko‘rish mumkin (64-rasm). Bu o‘simliklar bargidan bug‘ shaklida ajralgan suvdir.
Bug‘langan suvni hisoblash
Suv barglardagi og‘izchalar orqali bug‘lanib chiqadi. Bir tup o‘simlikdagi barglar qancha suv bug‘latishini hisoblab chiqish mumkin.
Buning uchun o‘simlikning bargli novdachasi suvli shisha idishga solinadi va suv bug‘lanib ketmasligi uchun uning yuziga ozroq moy tomiziladi. Tarozining bir pallasiga shisha idish, ikkinchi pallasiga qadoq tosh qo‘yib, pallalar muvozanatga keltiriladi. Barglar suvni bug‘latganligi uchun shisha idishdagi suv kamayadi. Natijada shisha idishli tarozi pallasi asta-sekin ko‘tariladi. Oradan bir sutka o‘tgandan keyin tarozi pallalari qadoq toshlar orqali yana muvozanatga keltiriladi va bir sutkada qancha suv bug‘langanligi aniqlanadi.
Qaysi o‘simlik qancha bug‘latadi
O‘simliklar turiga va qayerda o‘sishiga qarab tuproqdan oladigan suvni turli darajada bug‘latadi. Issiq va quruq sharoitda o‘sadigan o‘simliklar suvni nisbatan kam bug‘latadi. Chunki ayrim cho‘l o‘simliklarining barglari juda maydalashib ketgan (saksovulda) yoki shaklini o‘zgartirib, tikanga (kaktuslarda) aylangan. Boshqa bir tur o‘simliklar esa tuklar bilan qalin qoplanganligi uchun suvni kam bug‘latadi. Ayrim cho‘l o‘simliklari (shuvoq, qora boyalich va boshqalar) suvni kam bug‘latishi uchun yoz oylarida barglarini to‘kib yuboradi.
Olimlarning aniqlashicha bir tup g‘o‘za yoz davomida o‘z vaznidan 500–600 hissa ko‘p suv bug‘latadi. Bir tup makkajo‘xori yoz davomida bug‘latgan suv 200 l ga to‘g‘ri keladi. Bir tup o‘rta yoshdagi (30–40 yillik) shirinmiya (qizilmiya) yoz davomida 500–600 l suv bug‘latadi. Suv bug‘lanishi jarayoni barglardagi og‘izchalar orqali amalga oshadi.
Ekologik guruhlar
O‘simliklarning ekologik guruhlari. Quruqlikdagi o‘simlik turli sharoitlarda o‘sadi. Ular muhitning turli omillariga moslashgan. Muhitning ma’lum bir omiliga moslashgan o‘simliklar ekologik guruhlar deyiladi. Suv muhim ekologik omildir. Suvga bo‘lgan talabiga ko‘ra o‘simliklar bir necha guruhlarga bo‘linadi.
- Suvda yashovchi o‘simliklar – tanasi butunlay yoki ko‘p qismi suvga botib o‘sadi (elodeya, suv nilufari).
- Namsevar o‘simliklar – tanasi qisman suvga botgan holda o‘sadi (qo‘g‘a, qamish, ro‘vak).
- Namlik yetarli muhitda o‘sadigan o‘simliklar – karam, sebarga, makkajo‘xori, bug‘doy, olma.
- Suv tanqisligiga chidamli o‘simliklar – bargi mayda qipiqsimon (saksovul), bargi mayda bo‘laklarga bo‘lingan (shuvoq), seret (baliqko‘z, sarsazan, kaktus, agava).
Bilimingizni sinang
Suv bug‘latish o‘simlik organlari uchun qanday ahamiyatga ega?
- Ularda organik moddalar hosil qiladi
- Ularda kislorod to‘plashga yordam beradi
- Ularni qizib ketishdan saqlaydi
- Ularni sovuqdan himoya qiladi
To‘g‘ri javob: Ularni qizib ketishdan saqlaydi. Suv bug‘latish organlarni qizib ketishdan saqlaydi va suv hamda tuzlarning so‘rilishini tezlashtiradi.
Bargli novda kolbaga solinib, og‘zi paxta bilan berkitilganda, bir necha soatdan keyin kolba devorida paydo bo‘lgan suv tomchilari nimani ko‘rsatadi?
- Ildizdan so‘rilgan suv kolbaga to‘kilganini
- Barg orqali bug‘ shaklida ajralgan suvni
- Novdada hosil bo‘lgan organik moddani
- Barglar kolba havosidan suv yutganini
To‘g‘ri javob: Barg orqali bug‘ shaklida ajralgan suvni. Tomchilar bargdan bug‘ shaklida ajralgan suvdir.
Bug‘langan suvni tarozida aniqlash tajribasi bosqichlarini ketma-ketlikda joylashtiring: 1) tarozi pallalari qadoq tosh yordamida muvozanatga keltiriladi; 2) bargli novdacha suvli idishga solinadi; 3) bir sutkadan keyin pallalar yana muvozanatga keltiriladi; 4) suv yuziga ozroq moy tomiziladi.
- 2-1-4-3
- 2-4-1-3
- 4-2-1-3
- 2-4-3-1
To‘g‘ri javob: 2-4-1-3. Avval novda idishga solinadi, moy tomiziladi, tarozi muvozanatlanadi, bir sutkadan keyin yana muvozanatlanadi.
Suv bug‘latish tajribasida shisha idishli tarozi pallasi asta-sekin ko‘tarilishining sababi nima?
- Novdada organik moddalar to‘planishi
- Qadoq toshning og‘irligi kamayishi
- Barglar suvni bug‘latgani uchun idishdagi suv kamayishi
- Idishga havodan namlik kirishi
To‘g‘ri javob: Barglar suvni bug‘latgani uchun idishdagi suv kamayishi. Barglar suvni bug‘latadi, idishdagi suv kamayadi va pallasi ko‘tariladi.
Issiq va quruq sharoitda o‘sadigan ayrim cho‘l o‘simliklari suvni nisbatan kam bug‘latishining sababi nimada?
- Barglari yirik va yupqa bo‘ladi
- Barglari yil bo‘yi yangilanib turadi
- Barglari suvga botib turadi
- Barglari juda maydalashgan yoki tikanga aylangan
To‘g‘ri javob: Barglari juda maydalashgan yoki tikanga aylangan. Saksovulda barglar maydalashgan, kaktusda tikanga aylangan, shuning uchun suv kam bug‘lanadi.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Shuvoq va qora boyalich suvni kam bug‘latish uchun yoz oylarida barglarini to‘kib yuboradi. II. Ayrim o‘simliklar tuklar bilan qalin qoplanganligi uchun suvni kam bug‘latadi. III. Tuklar bilan qalin qoplangan o‘simliklar suvni ko‘p bug‘latadi.
- I va III
- II va III
- I va II
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. III noto‘g‘ri: qalin tuklar bilan qoplangan o‘simliklar suvni kam bug‘latadi.
O‘simlikni uning yoz davomida bug‘latadigan suv miqdori bilan moslang: 1) makkajo‘xori; 2) shirinmiya (30–40 yillik, bir tup); 3) g‘o‘za. a) o‘z vaznidan 500–600 hissa ko‘p suv; b) 200 l; c) 500–600 l.
- 1-b, 2-c, 3-a
- 1-c, 2-b, 3-a
- 1-b, 2-a, 3-c
- 1-a, 2-b, 3-c
To‘g‘ri javob: 1-b, 2-c, 3-a. Makkajo‘xori 200 l, shirinmiya 500–600 l, g‘o‘za esa o‘z vaznidan 500–600 hissa ko‘p suv bug‘latadi.
Tanasi qisman suvga botgan holda o‘sadigan namsevar o‘simliklarga qaysi biri misol bo‘ladi?
- Elodeya
- Qamish
- Olma
- Saksovul
To‘g‘ri javob: Qamish. Namsevar o‘simliklarga qo‘g‘a, qamish, ro‘vak kiradi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash