XotirAIYopiq urug‘li o‘simliklar haqida ma’lumotlar
Mavzular
Haqiqiy gul va urug‘kurtak
Hozirgi vaqtda Yer sharini qoplagan o‘simliklarning asosiy qismini yopiq urug‘li o‘simliklar tashkil qiladi.
Yopiq urug‘lilar o‘simliklar olamining boshqa guruhlariga qaraganda har taraflama ancha murakkab tuzilgan. Ular gulli o‘simliklardir. Haqiqiy gul esa yopiq urug‘lilardan boshqa o‘simlik guruhlarining hech birida bo‘lmaydi. Haqiqiy gul gulqo‘rg‘on, changchi va urug‘chidan tashkil topgan.
Yopiq urug‘li o‘simliklarda urug‘kurtak ochiq urug‘lilardagiga o‘xshash qubba tangachalari ustida ochiq holda emas, balki urug‘chining tugunchasi ichida, tuguncha devori bilan o‘ralgan holda yetishadi.
Qo‘sh urug‘lanish va himoya
Changlanish va urug‘lanishdan so‘ng urug‘kurtakdan urug‘, tugunchadan esa meva hosil bo‘ladi. Demak, yopiq urug‘lilarning urug‘i meva ichida yetishadi. Shuning uchun ham bu o‘simliklar yopiq urug‘lilar deb ataladi. Tugunchalar ichida yetiladigan urug‘kurtaklar va meva ichida rivojlanadigan urug‘lar muhitining noqulay sharoitidan: sovuq va ortiqcha issiqdan, qurg‘oqchilik va ortiqcha namlikdan, zararkunanda va kasalliklardan yaxshiroq himoyalangan bo‘ladi.
Bu bo‘limga xos eng muhim belgilardan biri qo‘sh urug‘lanishdir.
Ustunligi va ichki tuzilishi
Yopiq urug‘li o‘simliklar urug‘ining yaxshi, sog‘lom rivojlanishi, tez va oson tarqalishi hamda o‘sish xususiyatini tez yo‘qotmasligi tufayli o‘simliklar olamida asta-sekin hukmronlik qila boshlagan.
Yopiq urug‘li o‘simliklarning ichki tuzilishi ham ancha murakkab. Masalan, ularning ildiz, poya va barglaridagi o‘tkazuvchi to‘qimalari uzun, yog‘ochlangan o‘lik hujayralardan tashkil topgan o‘tkazuvchi naylardan iborat.
Yopiq urug‘li o‘simliklarning hayotiy shakllari har xil. Ular ichida bir yillik, ikki yillik, ko‘p yillik o‘tlar, chalabutalar, buta va daraxtlar mavjud.
Yopiq urug‘lilar sinflari
Hozirgi vaqtda fanga yopiq urug‘li o‘simliklarning 250 000 dan ortiq turi ma’lum. Bu boshqa barcha o‘simlik guruhlari turlarining umumiy soniga teng demakdir.
Yopiq urug‘li o‘simliklar katta ikki sinfga – ikki urug‘pallalilar va bir urug‘pallalilar sinfiga bo‘linadi. Bu sinflar o‘rtasidagi farq asosan quyidagi belgilar bilan aniqlanadi:
Ikki urug‘pallalilar:
- Murtagi ikki urug‘pallali. Unayotgan o‘simlik tuproqdan ikkita urug‘pallabarg bilan chiqadi.
- Murtak ildizchasidan hosil bo‘lgan asosiy ildiz uzoq muddat yoki o‘simlik hayotining oxirigacha saqlanib qoladi.
- Barg yaprog‘i patsimon yoki panjasimon tomirlangan.
Ikki urug‘pallalilar belgilari (davomi)
- Poyasi kambiyli, yo‘g‘onlasha oladi.
- Gulqo‘rg‘oni ko‘pincha murakkab, gulkosachabarg va gultojbarglari halqada 4–5 tadan o‘rnashgan.
Bir urug‘pallalilar:
- Murtagi faqat bitta urug‘pallabargli. Unayotgan o‘simlikda urug‘pallabarg yer ostida qoladi.
- Murtak ildizchasidan hosil bo‘lgan asosiy ildiz tezda nobud bo‘ladi, uning o‘rnini esa murtak poyasidan o‘sib chiqqan bir to‘p qo‘shimcha ildizlar egallaydi.
- Barg yaprog‘i yoysimon yoki parallel tomirlangan.
- Poyasi kambiysiz, yo‘g‘onlasha olmaydi.
- Gulqo‘rg‘oni oddiy, gulqo‘rg‘on qismlari halqada 3 tadan o‘rnashgan (93-rasm).
Shunday qilib, yopiq urug‘li o‘simliklarga gul, meva va urug‘ga ega bo‘lgan o‘t, yarimbuta, buta va daraxtlar kiradi.
Bilimingizni sinang
Qaysi o‘simliklar guruhida haqiqiy gul bo‘ladi, boshqa o‘simlik guruhlarining hech birida esa u uchramaydi?
- Qirqquloqlar
- Yopiq urug‘lilar
- Yo‘sinlar
- Ochiq urug‘lilar
To‘g‘ri javob: Yopiq urug‘lilar. Haqiqiy gul (gulqo‘rg‘on, changchi, urug‘chi) faqat yopiq urug‘lilarga xos.
Yopiq urug‘li o‘simliklar nima uchun shunday ataladi?
- Urug‘i tuproq ostida pishib yetiladi
- Urug‘i faqat gulqo‘rg‘on bilan o‘ralib rivojlanadi
- Urug‘kurtagi qubba tangachalari ustida ochiq turadi
- Urug‘i meva ichida yetishadi
To‘g‘ri javob: Urug‘i meva ichida yetishadi. Tugunchadan meva hosil bo‘ladi va urug‘ meva ichida yetishadi, shu sababli ular yopiq urug‘lilar deyiladi.
Yopiq urug‘li o‘simliklarda urug‘kurtak qayerda yetishadi?
- Qubba tangachalari ustida, ochiq holda
- Urug‘chi tugunchasi ichida, devori bilan o‘ralgan holda
- Gulkosachabarglar orasida, erkin holda
- Changchi boshchasi ichida, himoyasiz holda
To‘g‘ri javob: Urug‘chi tugunchasi ichida, devori bilan o‘ralgan holda. Ochiq urug‘lilardan farqli, yopiq urug‘lilarda urug‘kurtak tuguncha ichida, uning devori bilan o‘ralgan.
Moslang: 1) urug‘kurtak; 2) tuguncha; 3) o‘tkazuvchi naylar. a) urug‘ga aylanadi; b) mevaga aylanadi; c) uzun, yog‘ochlangan o‘lik hujayralardan iborat.
- 1-b, 2-a, 3-c
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-a, 2-c, 3-b
- 1-c, 2-b, 3-a
To‘g‘ri javob: 1-a, 2-b, 3-c. Urug‘kurtakdan urug‘, tugunchadan meva hosil bo‘ladi; o‘tkazuvchi naylar yog‘ochlangan o‘lik hujayralardan tuzilgan.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Yopiq urug‘lilarning 250 000 dan ortiq turi ma’lum. II. Bu son boshqa barcha o‘simlik guruhlari turlarining umumiy soniga teng. III. Yopiq urug‘lilar katta uch sinfga bo‘linadi.
- I va II
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. Yopiq urug‘lilar ikkita (ikki va bir urug‘pallalilar) sinfga bo‘linadi, III noto‘g‘ri.
Bir urug‘pallalilarni ikki urug‘pallalilardan farqlovchi belgi qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
- Gulqo‘rg‘on qismlari halqada 4–5 tadan o‘rnashgan
- Asosiy ildizi hayotining oxirigacha saqlanadi
- Barg yaprog‘i patsimon yoki panjasimon tomirlangan
- Poyasi kambiysiz, yo‘g‘onlasha olmaydi
To‘g‘ri javob: Poyasi kambiysiz, yo‘g‘onlasha olmaydi. Bir urug‘pallalilar poyasida kambiy bo‘lmaydi; qolgan belgilar ikki urug‘pallalilarga xos.
Ikki urug‘pallalilar haqidagi qaysi hukmlar to‘g‘ri? I. Murtagi ikki urug‘pallali. II. Barg yaprog‘i yoysimon yoki parallel tomirlangan. III. Asosiy ildizi uzoq muddat saqlanib qoladi.
- I va II
- I va III
- II va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va III. Yoysimon yoki parallel tomirlanish bir urug‘pallalilarga xos, II noto‘g‘ri.
Yopiq urug‘lilarning qaysi sinfida gulqo‘rg‘on oddiy bo‘lib, uning qismlari halqada 3 tadan o‘rnashgan?
- Gulqo‘rg‘on bunday bo‘lmaydi
- Ikki urug‘pallalilarda
- Ikkala sinfda ham
- Bir urug‘pallalilarda
To‘g‘ri javob: Bir urug‘pallalilarda. Oddiy, 3 tadan o‘rnashgan gulqo‘rg‘on bir urug‘pallalilarga xos; ikki urug‘pallalilarda 4–5 tadan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash