XotirAILoladoshlar oilasi
Mavzular
Oilaning umumiy tavsifi
Ilgari loladoshlar oilasiga kirgan piyoz va shirach turkumlari mustaqil piyozdoshlar va shirachdoshlar oilalariga ajratilgan.
Loladoshlar oilasi dunyoning deyarli hamma qismidagi cho‘l, adir va tog‘larda o‘sadigan 400 ga yaqin turni o‘z ichiga oladi. Ularga ildizpoyali, piyozboshli ko‘p yillik o‘tlar va qisman butasimon o‘simliklar kiradi.
Barg va gul tuzilishi
Bu oila vakillarining barglari oddiy, butun, parallel yoki yoysimon tomirli, shakli nashtarsimon, tasmasimon yoki ellipssimon bo‘lib, poyada ketma-ket o‘rnashgan. Gullari to‘g‘ri, ikki jinsli, yakka-yakka yoki to‘pgulda joylashgan.
Gulqo‘rg‘oni oddiy, gultojsimon, 6 ta erkin yoki bir-biriga qo‘shilgan gulqo‘rg‘on bargchalaridan tashkil topgan. Changchilari ham 6 ta, 3 tasi tashqi, 3 tasi esa ichki halqada o‘rnashgan. Urug‘chisi 1 ta, 3 ta urug‘chibargning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. Mevasi ko‘sakcha yoki rezavor meva (134–135-rasmlar).
Qizil lola
Bu oila vakillaridan biri lola turkumiga mansub qizil loladir. U aprelning oxiri — mayning boshlarida adir va tog‘larning quyi qismidagi yonbag‘irlarda ochiladigan yirik gulli o‘simlik. Bo‘yi 20–45 sm. Barglari 3–4 dona, ustida to‘q binafsha rangli dog‘lari bor. Guli bitta, yirik, sarg‘ish-qizil, pastki qismi qora dog‘li. Changchi iplari qora, changdonlari sariq. Mevasi 3 chanoqqa bo‘linib ochiladigan ko‘sakcha.
Lolaning ko‘payishi va muhofazasi
Qizil lola urug‘idan va piyozboshidan ko‘payadi (136-rasm). Keyingi paytlarda odamlarning shafqatsiz ravishda yulishi va piyozboshilarining kovlab olinishi natijasida uning soni juda kamayib ketgan. Hozirgi vaqtda u muhofaza qilinadi va O‘zbekiston Respublikasining «Qizil kitob»iga kiritilgan.
O‘zbekistonda lolalarning 23 ta turi uchraydi. Bularning hammasi O‘zbekiston Respublikasining «Qizil kitob»iga kiritilgan (137-rasm).
Boychechak, xolmon va nargis
Bahorning birinchi darakchilari sifatida mart oyining boshlaridayoq boychechaklar unib chiqadi. Bular bo‘yi 10–15 sm keladigan, ingichka poyali va ingichka bargli, tubida piyozboshchasi bor ko‘p yillik o‘tlardir. Gullari sariq yoki och sariq. Guli va mevasining tuzilishi lolanikiga o‘xshaydi. O‘zbekistonda boychechak turkumining 30 ga yaqin turi o‘sadi.
Shuningdek, loladoshlarga yovvoyi holda o‘sadigan olg‘i va xolmonlar ham kiradi (138–140-rasmlar).
Bilimingizni sinang
Ilgari loladoshlar oilasiga kirgan, hozir mustaqil oilalarga ajratilgan turkumlar qaysilar?
- Lola va olg‘i
- Piyoz va shirach
- Boychechak va nargis
- Xolmon va piyoz
To‘g‘ri javob: Piyoz va shirach. Piyoz va shirach turkumlari piyozdoshlar va shirachdoshlar oilalariga ajratilgan.
Loladoshlar gulidagi changchilar soni va joylashuvi qanday?
- 6 ta: 2 tasi tashqi, 4 tasi ichki halqada
- 6 ta: hammasi bitta halqada
- 3 ta: tashqi halqada
- 6 ta: 3 tasi tashqi, 3 tasi ichki halqada
To‘g‘ri javob: 6 ta: 3 tasi tashqi, 3 tasi ichki halqada. Changchilar 6 ta bo‘lib, 3 tasi tashqi, 3 tasi ichki halqada o‘rnashgan.
Qizil lola qismlarini belgisi bilan moslang: 1) changchi iplari; 2) changdonlari; 3) mevasi. a) sariq; b) qora; c) 3 chanoqqa bo‘linib ochiladigan ko‘sakcha.
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-c, 2-a, 3-b
- 1-b, 2-c, 3-a
- 1-b, 2-a, 3-c
To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Changchi iplari qora, changdonlari sariq, mevasi 3 chanoqli ko‘sakcha.
Qizil lolaning soni keyingi paytlarda nima sababdan juda kamayib ketgan?
- Quruq iqlim tufayli urug‘ning unmasligi
- Yirtqich hayvonlarning ko‘payishi
- Odamlarning yulishi va piyozboshilarining kovlab olinishi
- Faqat piyozboshidan ko‘payishi
To‘g‘ri javob: Odamlarning yulishi va piyozboshilarining kovlab olinishi. Shafqatsiz yulish va piyozboshini kovlab olish sonining kamayishiga olib kelgan.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Qizil lolaning bo‘yi 20–45 sm; II. Qizil lolaning barglari 3–4 dona bo‘lib, ustida to‘q binafsha rangli dog‘lari bor; III. Qizil lolaning guli bitta, yirik, ko‘k rangli.
- I va II
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. Lolaning guli sarg‘ish-qizil, pastki qismi qora dog‘li; ko‘k emas.
Mart oyining boshlaridayoq unib chiqadigan boychechaklar qanday o‘simliklar?
- Bo‘yi 100 sm li qalin poyali butalar
- Bo‘yi 50–70 sm, ildizsiz, sporangiyli o‘tlar
- Bo‘yi 10–15 sm, tubida piyozboshchasi bor, sariq gulli o‘tlar
- Bo‘yi 20–45 sm, qizil gulli ildizpoyali o‘tlar
To‘g‘ri javob: Bo‘yi 10–15 sm, tubida piyozboshchasi bor, sariq gulli o‘tlar. Boychechaklar bo‘yi 10–15 sm, piyozboshchali ko‘p yillik o‘tlar, gullari sariq yoki och sariq.
Loladoshlar oilasi dunyoning deyarli hamma qismidagi cho‘l, adir va tog‘larda o‘sadigan nechta turni o‘z ichiga oladi?
- 400 ga yaqin
- 10 000 ga yaqin
- 19 000 ga yaqin
- 750 ga yaqin
To‘g‘ri javob: 400 ga yaqin. Loladoshlar oilasi 400 ga yaqin turni o‘z ichiga oladi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash