XotirAI logotipiXotirAI
🧬 7-sinf · Zoologiya · 47-§.

Suv havzalari va sohil qushlari

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Suv qushlarining moslashuvi

Suv qushlari. Suv qushlari hayotining ko‘p qismini suvda suzib o‘tkazadi. Ularning barmoqlari orasiga parda tortilgan; oyoqlari biroz orqaroqda joylashgan bo‘ladi. Qushlarning pat va parlari zich joylashib, suv o‘tkazmaydigan tig‘iz qoplag‘ichni hosil qiladi. Qushlar dumg‘aza bezlari ajratib chiqaradigan yog‘simon suyuqlikni tumshug‘i bilan siqib olib, patlariga surtib turadi. Bu suyuqlik patlarga suv yuqtirmaydi, ularni qayishqoq va egiluvchan qiladi. Suv havzalarida yashovchi qushlarning ko‘pchiligi suvda chaqqon suzadi va sho‘ng‘iydi, ozig‘ini ham suvdan topadi. Suv qushlari quruqlikda sekin va beso‘naqay harakatlanadi.

G‘ozsimonlar turkumi

G‘ozsimonlar turkumi. Bu turkumga o‘rdaklar, g‘ozlar va oqqushlar kiradi (93-rasm). Ular tumshug‘ining qirrasi bo‘ylab har xil shakldagi muguz plastinkalar joylashgan; tumshug‘ining uchi esa kengaygan. G‘ozsimonlarning tuxumdan chiqqan jo‘jalari urg‘ochisi orqasidan ergashib yuradi.

93-rasm. G‘ozsimonlar turkumi: 1 – kulrang g‘oz; 2 – churrak; 3 – suqsun; 4 – yovvoyi o‘rdak
93-rasm. G‘ozsimonlar turkumi: 1 – kulrang g‘oz; 2 – churrak; 3 – suqsun; 4 – yovvoyi o‘rdak

O‘rdaklar suv tubidagi balchiqni tumshug‘idagi muguz plastinkalari orqali sizdirib o‘tkazib, undan mayda jonivorlar va o‘simliklarni ajratib oladi. O‘rta Osiyo suv havzalarida yovvoyi o‘rdak, churrak, suqsun uchraydi.

Yovvoyi o‘rdak

Yovvoyi o‘rdak erkagining boshi to‘q yashil, bo‘yni oq; urg‘ochisining tumshug‘i qizg‘ish, dumi oqish bo‘ladi. Ular kuzda qishlov joylariga uchib o‘ta boshlaydi. O‘rdaklar Osiyoning janubi, Shimoliy Afrika, Markaziy Amerika, shuningdek, o‘lkamiz janubidagi suv havzalarida qishlaydi. Erta bahorda daryolar bo‘yidagi qamishzorlar va qalin o‘tlar orasiga uya quradi. Yovvoyi o‘rdak, churrak, suqsun va boshqa o‘rdaksimon qushlar ovlanadi. Yovvoyi o‘rdak xonaki o‘rdakning naslboshisi hisoblanadi.

G‘ozlar

G‘ozlar o‘rdaklarga nisbatan yirikroq; erkagi va urg‘ochisi bir xil rangda bo‘ladi. Ular o‘simliklar bilan oziqlanadi. Baquvvat tumshug‘i chetidagi o‘tkir muguz plastinkalari yordamida o‘simliklarni qirqib olib yeydi. O‘zbekistonda xonaki g‘ozlarning ajdodi bo‘lgan kulrang g‘oz in qurib, bola ochadi. Bu qush Amudaryo etaklarida va Zarafshon daryosining quyi oqimlarida uchraydi. Yevropa, Shimoliy Afrika, Janubi-Sharqiy Osiyo va O‘rta Osiyo suv havzalarida qishlaydi. G‘ozlar go‘shti uchun ovlanadi.

Pingvinlar turkumi

Pingvinlar turkumi. Pingvinlarning qanoti kalta va ingichka bo‘lib, eshkakka aylangan. Oyoqlari tanasining keyingi qismiga birikkanligi uchun quruqlikda yurganida tanasini tik tutadi. Eshkak qanotlar yordamida ular soatiga 30 km tezlikda sho‘ng‘iy oladi. Antarktida, Tinch okean orollari, Avstraliya, Janubiy Amerika va Afrika sohillarida tarqalgan. Baliqlar va yirik qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Imperator pingvinining bo‘yi 120 sm, vazni 45 kg keladi. Pingvinlar koloniya bo‘lib in quradi. Ular sovuqqa juda chidamli. Imperator pingvini qishda 60–70°C sovuqda tuxum qo‘yib, bola ochadi.

Sohil qushlari va laylak

Sohil qushlari. Sohil qushlari suv havzalarining sayozliklari, sohil yaqini va botqoqliklarda oziqlanadi. Ko‘pchiligining bo‘yni va oyoqlari uzun bo‘ladi. Shuning uchun ular sayozliklarda va balchiqda yaxshi yuradi; tumshuqlari yordamida ozig‘ini oladi; lekin suvda suzolmaydi.

Laylaksimonlar turkumi. Laylaklar ancha yirik, oyoqlari va tumshug‘i uzun qushlar. Oq laylakning qanotlari keng va qora bo‘ladi. Uzun oyoqlari ularga balchiqda bemalol harakatlanishiga imkon beradi. Oq laylak yirik daraxtlarning shoxlariga yoki eski binolarning tomiga uya quradi; baqalar, sichqonlar, turli hasharotlar va kaltakesaklar bilan oziqlanadi. U juda foydali qush bo‘lgani va soni kamayib ketganligi uchun muhofaza qilinadi.

Bilimingizni sinang

Rasmda 3 raqami bilan ko‘rsatilgan qism (tuzilma, bosqich) qaysi?
  1. kulrang g‘oz
  2. suqsun
  3. yovvoyi o‘rdak
  4. churrak

To‘g‘ri javob: suqsun. 93-rasm. G‘ozsimonlar turkumi: 1 – kulrang g‘oz; 2 – churrak; 3 – suqsun; 4 – yovvoyi o‘rdak

Rasmda «churrak» qaysi raqam bilan ko‘rsatilgan?
  1. 4
  2. 3
  3. 1
  4. 2

To‘g‘ri javob: 2. 93-rasm. G‘ozsimonlar turkumi: 1 – kulrang g‘oz; 2 – churrak; 3 – suqsun; 4 – yovvoyi o‘rdak

G‘ozsimonlar tumshug‘ining tuzilishi qanday?
  1. Tumshug‘ining uchi pastga qayrilgan, qirrasi silliq
  2. Tumshug‘ining qirrasi bo‘ylab muguz plastinkalar joylashgan, uchi esa kengaygan
  3. Tumshug‘i qisqa va yassi, juda keng ochiladi
  4. Tumshug‘i uzun va ingichka, uchi o‘tkir

To‘g‘ri javob: Tumshug‘ining qirrasi bo‘ylab muguz plastinkalar joylashgan, uchi esa kengaygan. G‘ozsimonlar tumshug‘ida muguz plastinkalar bor va uchi kengaygan.

O‘rdaklar tumshug‘idagi muguz plastinkalar qanday vazifani bajaradi?
  1. O‘simliklarni qirqib olishga yordam beradi
  2. Balchiqni sizdirib o‘tkazib, undan mayda jonivorlar va o‘simliklarni ajratib oladi
  3. Havoda uchayotgan hasharotlarni tutadi
  4. Yerni kovlab, uya yasashga yordam beradi

To‘g‘ri javob: Balchiqni sizdirib o‘tkazib, undan mayda jonivorlar va o‘simliklarni ajratib oladi. Plastinkalar suv tubidagi balchiqdan oziqni ajratib olish uchun filtr vazifasini bajaradi.

Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Yovvoyi o‘rdak erkagining boshi to‘q yashil, bo‘yni oq. II. Yovvoyi o‘rdak erkagining boshi qizg‘ish, tumshug‘i oqish. III. Yovvoyi o‘rdak xonaki o‘rdakning naslboshisi hisoblanadi.
  1. Faqat II
  2. I va II
  3. II va III
  4. I va III

To‘g‘ri javob: I va III. II noto‘g‘ri: erkagining boshi to‘q yashil, bo‘yni oq.

O‘zbekistonda xonaki g‘ozlarning ajdodi bo‘lgan kulrang g‘oz qayerlarda uchraydi?
  1. Orol dengizining shimoliy sohillarida
  2. Sirdaryo va Chirchiq daryosi vodiylarida
  3. Farg‘ona vodiysi tog‘ yon bag‘irlarida
  4. Amudaryo etaklarida va Zarafshon daryosining quyi oqimlarida

To‘g‘ri javob: Amudaryo etaklarida va Zarafshon daryosining quyi oqimlarida. Kulrang g‘oz Amudaryo etaklarida va Zarafshon quyi oqimlarida in qurib bola ochadi.

Imperator pingvinining ko‘rsatkichlarini moslang: 1) bo‘yi; 2) vazni; 3) eshkak qanotlar yordamida sho‘ng‘ish tezligi. a) 45 kg; b) 120 sm; c) soatiga 30 km.
  1. 1-a, 2-b, 3-c
  2. 1-c, 2-a, 3-b
  3. 1-b, 2-c, 3-a
  4. 1-b, 2-a, 3-c

To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Bo‘yi 120 sm, vazni 45 kg, sho‘ng‘ish tezligi soatiga 30 km.

Oq laylak qayerga uya quradi?
  1. Daraxtlarning kovagiga
  2. Daryo bo‘yidagi qumloq qirg‘oqqa
  3. Yirik daraxtlarning shoxlariga yoki eski binolarning tomiga
  4. Qamishzorlar orasidagi yerga

To‘g‘ri javob: Yirik daraxtlarning shoxlariga yoki eski binolarning tomiga. Oq laylak yirik daraxt shoxlariga yoki eski bino tomiga uya quradi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiVoha va cho‘l qushlariKeyingi →Yirtqich qushlar