Teri gigiyenasi, teri shikastlanganda birinchi yordam ko‘rsatish

Mavzular

Teri gigiyenasi

Teri gigiyenasi. Terini toza tutish sog‘lom bo‘lishning asosiy sharti hisoblanadi. Chunki teri kirlanganida o‘lik epidermis hujayralari ter va yog‘ bezlari yo‘lini to‘sib qo‘yadi. Kirlangan terida mikroorganizmlar ko‘payishi uchun sharoit tug‘iladi.

Muntazam yuvinib turmaydigan odamning 1 cm² terisi yuzasida 40 mingtagacha mikrob bo‘ladi. Ulardan ayrimlari kasallik paydo qilishi mumkin. Faqat issiq suvda sovunlab yuvinish orqali to‘planib qolgan mikroblar va ular ishlab chiqaradigan zaharli moddalardan xalos bo‘lish mumkin.

Soch va kiyim gigiyenasi

Soch gigiyenasi. Soch va tirnoqlar terining shox qavatidan hosil bo‘ladi. Sochga quyosh nuri va harorat ta’sir qiladi. Oftobda bosh kiyimisiz yurish soch rangi va yog‘ bezlari funksiyasiga ta’sir qiladi. Quyosh nuri va shamol ta’sirida soch quruq va mo‘rt bo‘lib, boshda qazg‘oq paydo bo‘ladi.

Qish faslida sovuq ta’sirida boshdagi qon tomirlari torayib, sochning oziqlanishi buziladi va soch to‘kila boshlaydi. Sochlarni har haftada yuvib turish lozim.

Kiyim gigiyenasi. Kiyim yil fasliga mos, havoni yaxshi o‘tkazishi, yengil va qulay bo‘lishi lozim. Qishki kiyim issiqni yaxshi saqlaydigan jun gazlama, momiq, mo‘yna yoki sintetik materiallardan tikiladi. Qishki poyabzal issiqni yaxshi saqlaydigan, tagcharmi qalin va pishiq bo‘lishi zarur.

Teri kuyishida birinchi yordam

Teri kuyganida birinchi yordam ko‘rsatish. Teri olov, qizib turgan metall buyumlar, kislota yoki qaynab turgan suyuqlik tekkanida kuyadi. Kuchli kuygan kishining hayoti unga tezda birinchi yordamni ko‘rsatilishi bilan bog‘liq.

Qaynab turgan yoki qaynoq suyuqlik bilan kuyishda tezlik bilan kuygan joyga 15 minut davomida sovuq suv quyib turiladi. So‘ngra kuygan joy sterillangan bog‘ich yoki toza material bilan bog‘lab qo‘yiladi.

Kuygan joyda paydo bo‘ladigan pufaklarni yorish, jarohatga o‘simlik yog‘i, margansovka, spirt surtish mumkin emas. Bu moddalar kuyishni va og‘riqni kuchaytirib, jarohatning bitishini qiyinlashtiradi.

Kiyim yonganda va kimyoviy kuyish

Yong‘inda odam ustidagi kiyim yona boshlaganda, olovdan qutulish uchun yugurmaslik kerak. Chunki, yugurganda havo oqimi yonishni kuchaytiradi. Shuning uchun kiyimni yechib tashlash yoki yonayotgan kiyim ustidan suv quyish, odam ustiga biron qalin mato (ko‘rpa, palto) yopish lozim. Yaxshisi, yonayotgan kishi o‘zini yo‘qotmasdan yerga ag‘anab, olovni o‘chirishi lozim.

Olov o‘chirilgandan so‘ng tananing kuygan joylariga 15 minut davomida sovuq suv quyib turiladi. Teri kimyoviy moddalar bilan kuyganida jarohatlangan joyga sovuq suv quyiladi. Terini kislota kuydirganida kuygan joy ichimlik sodasi eritmasi bilan yuvilib, sterillangan bog‘ich bilan bog‘lanadi.

Issiq urishi

Issiq urishi. Odam yuqori harorat va nam havoda, shuningdek, yopiq xonada jismoniy mehnat qilganida yoki havo o‘tkazmaydigan kiyimda ishlaganida teri orqali suv bug‘lanishi va issiqlik ajralishi qiyinlashib, uni issiq uradi. Issiq urgan kishining boshi og‘riydi, yuragi tez ura boshlaydi, quloqlari shang‘illaydi. Uning rangi oqarib, hushidan ketishi mumkin.

Issiq urgan odamga birinchi yordam ko‘rsatilganda uning kiyimi va tugmalarini yechib, salqin joyga yotqiziladi. Bemor peshanasiga va tanasiga sovuq suvda ho‘llangan sochiq bosiladi. Uning taqimi ostiga yostiq qo‘yib, oyoqlari balandroq ko‘tariladi. Bemorni yelpib, shamollatib turiladi.

Sovuq urishi

Sovuq urishi. Sovuq havoda uzoq qolib ketgan odam tanasining ochiq joylari, xususan, qulog‘i, burni, oyoq va qo‘l barmoqlarini sovuq urishi mumkin. Sovuq urganida teri oqarib, uning sezuvchanligi yo‘qoladi. Bunday holda terining oqargan joylariga issiq o‘tkazmaydigan paxta qo‘yib yoki jun ro‘mol bilan bog‘lab qo‘yiladi. Sovuq urgan joy biroz isib, sezgi paydo bo‘lgunicha bog‘ich yechilmaydi.

Sovuq urgan joydagi qon tomirlari mo‘rt bo‘lib qoladi. Qon tomirlari yorilib, qon oqmasligi uchun sovuq urgan joyni harakatlantirmaslik kerak. Odam sovuqda uzoq qolib, qattiq sovqotganida issiq uyga kiritilib, uning ustiga ko‘rpa yoki palto yopib, o‘rab qo‘yiladi. Unga issiq sut, kofe yoki choy ichiriladi va bemor kasalxonaga jo‘natiladi.

Sigareta va alkogol haqida

Sigareta va alkogol sovuq havoda organizmni isitishi to‘g‘risida ayrim fikrlar haqiqatdan uzoq turadi. Chunki, sigareta qon tomirlarini siqib, barmoqlar va boshqa organlarda qon oqishini qiyinlashtirishi tufayli sovuq urishini tezlashtiradi.

Spirtli mahsulotlar dastlab qon tomirlari, ayniqsa, yuz va bo‘yindagi kapillarlarni kengaytirib, isish tuyg‘usini paydo qiladi. Aslida esa spirtli ichimliklar ta’sirida organlar issiqlikni tashqi muhitga ko‘p ajratishi tufayli organizm tez sovib, odamni tezroq sovuq uradi.

Sovuqda issiqlik boshqarilishi

Sovuq havoda issiqlik hosil bo‘lishining boshqarilishi. Tashqi muhit harorati pasayganida teridagi sovuqqa sezgir retseptorlar qo‘zg‘alib, qon tomirlari torayadi, qon kelishi kamayib, teri oqaradi va teri orqali issiqlik ajralishi kamayadi. Tashqi muhitda haroratning pasayishi organizmda issiqlik hosil bo‘lishini kuchaytiradi.

Bu jarayon muskullarning beixtiyor bir me’yorda tez-tez qisqarishi, ya’ni qaltirash orqali amalga oshadi. Qaltirash tana muskullarining sovuq ta’sirida ixtiyorsiz ritmik qisqarishidan iborat.

Organizmni chiniqtirish

Organizmni chiniqtirish. Chiniqtirish – o‘zgarib turadigan boshqa iqlim sharoitiga organizmning tez moslashishidan iborat. Chiniqtirish mashq va organizmning issiqlik almashinuv mexanizmlarini takomillashtirish orqali amalga oshiriladi.

Organizmni chiniqtirish vositalariga suv, havo va quyosh muolajalari kiradi. Muolajalar sekin-asta va har kuni amalga oshiriladi. Chiniqtirish organizmni kasalliklarga chidamli qiladi, sog‘liqni mustahkamlaydi, mehnat qobiliyatini oshiradi.

Bilimingizni sinang