XotirAI logotipiXotirAI
🧬 8-sinf · Odam va uning salomatligi · 44-§.

Nerv sistemasi kasalliklari va ularning oldini olish

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Nerv zararlanishi: nevralgiya, nevrit

Orqa miya va uning nervlarining zararlanishi. Gripp va boshqa ayrim yuqumli virus kasalliklari asorati ta’sirida nervlar hamda nerv tugunlari zararlanishi mumkin.

Sezuvchi nerv tolalarining zararlanishi nevralgiya deyiladi. Bunda kasallangan nerv sohasida kuchli og‘riq seziladi. Masalan, uchlik nerv shamollaganida yuz, ko‘z va tishlarda og‘riq paydo bo‘ladi.

Harakatlantiruvchi nervlarning shamollashi nevritga olib keladi. Nevrit kasalligida yuz muskullari harakatsiz, shol bo‘lib qolishi oqibatida yuzning bir tomoni va og‘izning chakkasi tortilib qoladi.

Radikulit va poliomiyelit

Ba’zan umurtqa pog‘onasi bel va dumg‘aza qismidan chiqadigan nervlarning siqilib qolishi sababli radikulit deb ataladigan kasallik shamollash yoki og‘ir yuk ko‘tarish oqibatida kelib chiqadi.

Orqa miya harakatlantiruvchi neyronlarini viruslar zararlashidan poliomiyelit (bolalar falaji) kelib chiqadi. Bu kasallikda muskullar qisqarish xususiyatini qisman yoki tamoman yo‘qotishi mumkin.

Buning natijasida kasallangan nerv boshqaradigan organ kamharakat yoki harakatlanmaydigan (shol) bo‘lib, osilib qoladi.

Bosh miya kasalliklari

Bosh miya kasalliklari. Gipertoniya (qon bosimining ko‘tarilishi) va ateroskleroz (qon tomiri nayining torayib qolishi) kasalliklarida miyada qon aylanishining buzilishi yoki kapillar qon tomirlari yorilib, miyaga qon quyilishi mumkin.

Oqibatda miyaga keladigan kislorod va oziq moddalar kamayib, miyaning ishi buziladi. Qo‘l va oyoqni harakatlantiradigan markazlar shikastlanganida organlar harakatlanmasdan, tarashadek qotib qoladi.

Hushdan ketish va yordam

Ba’zan miya chayqalishi, qattiq qo‘rqish, qon ketishi yoki kuchli og‘riq ta’sirida odam hushidan ketishi mumkin. Bunday holatda dastlab odamning boshi aylanadi, ko‘z oldi qorong‘ilashadi, rangi oqarib, sovuq ter bosadi, yurak urishi va nafas olishi sekinlashadi.

Hushidan ketgan odamning boshini past qilib, orqasi bilan yotqiziladi. Uning ko‘ngli aynisa, yonboshiga yoki qorni bilan yotqiziladi, yoqasi yechilib, yuziga suv purkaladi va novshadil spirti yoki sirka hidlatiladi.

Tug‘ilish va homiladorlik davri

Chaqaloq tug‘ilayotganida tug‘ilish yo‘lida kalla suyagining siqilishi sababli ham bosh miya shikastlanishi mumkin.

Chaqaloqning ona qornida rivojlanishi davrida onaning yuqumli kasalliklar bilan og‘rishi ham nerv sistemasining buzilishiga olib kelishi mumkin. Masalan, kalla suyagi va bosh miya yarimsharlarining rivojlanmasdan qolishi (mikrosefaliya) shunday kasallik hisoblanadi.

Nerv sistemasi ishining buzilishida kimyoviy moddalar, hayvonlar zahari, zamburug‘lar, spirtli ichimliklar va narkotik moddalar bilan zaharlanish ham sabab bo‘lishi mumkin.

Alkogol va narkotik ta’siri

Alkogol va narkotik moddalar nerv hujayralariga oson kirib olish xususiyatiga ega. Bu moddalar uzoq vaqt iste’mol qilinganida tez nobud bo‘ladi.

Buning natijasida nerv sistemasi bo‘ylab nerv impulslarining uzatilishi izdan chiqadi, miyaga keladigan informatsiyaning saralanishi va qayta ishlanishi buziladi.

Sezuvchi va harakatlantiruvchi neyronlar o‘rtasidagi bog‘lanishning buzilishi odamning tashqi muhit ta’siriga reaksiyasini sekinlashtiradi.

Bilimingizni sinang

Sezuvchi nerv tolalarining zararlanishi natijasida kasallangan nerv sohasida kuchli og‘riq seziladigan kasallik qanday ataladi?
  1. Poliomiyelit
  2. Nevralgiya
  3. Radikulit
  4. Nevrit

To‘g‘ri javob: Nevralgiya. Sezuvchi nerv tolalarining zararlanishi nevralgiya deyiladi va kuchli og‘riq bilan kechadi.

Kasalliklarni sababiga moslang: 1) nevralgiya; 2) nevrit; 3) radikulit. a) bel va dumg‘aza qismidan chiqadigan nervlarning siqilib qolishi; b) sezuvchi nerv tolalarining zararlanishi; c) harakatlantiruvchi nervlarning shamollashi.
  1. 1-a, 2-b, 3-c
  2. 1-c, 2-b, 3-a
  3. 1-b, 2-a, 3-c
  4. 1-b, 2-c, 3-a

To‘g‘ri javob: 1-b, 2-c, 3-a. Nevralgiya sezuvchi tolalar zararlanishi, nevrit harakatlantiruvchi nervlar shamollashi, radikulit bel-dumg‘aza nervlarining siqilishidir.

Poliomiyelit (bolalar falaji) qanday sababdan kelib chiqadi?
  1. Bosh miya qon tomirlari yorilishidan
  2. Uchlik nervning shamollashidan
  3. Orqa miya harakatlantiruvchi neyronlarini viruslar zararlashidan
  4. Bel va dumg‘aza nervlari siqilishidan

To‘g‘ri javob: Orqa miya harakatlantiruvchi neyronlarini viruslar zararlashidan. Poliomiyelitda viruslar orqa miya harakatlantiruvchi neyronlarini zararlaydi, muskullar qisqarish xususiyatini yo‘qotadi.

Uchlik nerv shamollaganida qaysi sohalarda og‘riq paydo bo‘ladi?
  1. Bosh miya ichida
  2. Bel va dumg‘azada
  3. Yuz, ko‘z va tishlarda
  4. Qo‘l va oyoq barmoqlarida

To‘g‘ri javob: Yuz, ko‘z va tishlarda. Uchlik nerv shamollaganida yuz, ko‘z va tishlarda og‘riq paydo bo‘ladi.

Gipertoniya va ateroskleroz kasalliklarida miyaning ishi nima uchun buziladi?
  1. Neyronlar sinapslarida mediator ko‘payib ketadi
  2. Miyaga keladigan kislorod va oziq moddalar kamayadi
  3. Miyaga qon haddan tashqari ko‘p kislorod olib keladi
  4. Miyelin qobiq qalinlashib, impulslarni tezlashtiradi

To‘g‘ri javob: Miyaga keladigan kislorod va oziq moddalar kamayadi. Qon aylanishi buzilganda yoki qon quyilganda miyaga kislorod va oziq moddalar kamayadi.

Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Gipertoniya – qon tomiri nayining torayib qolishi. II. Ateroskleroz – qon tomiri nayining torayib qolishi. III. Poliomiyelit – bolalar falaji.
  1. Faqat II
  2. I va II
  3. II va III
  4. I va III

To‘g‘ri javob: II va III. Gipertoniya qon bosimining ko‘tarilishi; qon tomiri nayining torayishi ateroskleroz, poliomiyelit esa bolalar falajidir.

Hushidan ketgan odamga dastlab qanday yordam ko‘rsatiladi?
  1. Boshi ostiga baland yostiq qo‘yilib, issiq choy ichiriladi
  2. Boshini baland qilib, o‘tirg‘iziladi
  3. Boshini past qilib, orqasi bilan yotqiziladi, yoqasi yechilib, yuziga suv purkaladi
  4. Tik turg‘iziladi va tez yurgiziladi

To‘g‘ri javob: Boshini past qilib, orqasi bilan yotqiziladi, yoqasi yechilib, yuziga suv purkaladi. Hushidan ketgan odamning boshi past qilinib orqasi bilan yotqiziladi, yuziga suv purkaladi, novshadil spirti hidlatiladi.

Sezuvchi va harakatlantiruvchi neyronlar o‘rtasidagi bog‘lanishning buzilishi odamning tashqi muhit ta’siriga reaksiyasiga qanday ta’sir qiladi?
  1. Reaksiyani tezlashtiradi
  2. Reaksiyani o‘zgartirmaydi
  3. Reaksiyani sekinlashtiradi
  4. Reaksiyani faqat uyqu paytida buzadi

To‘g‘ri javob: Reaksiyani sekinlashtiradi. Neyronlar orasidagi bog‘lanish buzilsa, odamning tashqi muhit ta’siriga reaksiyasi sekinlashadi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiBosh miya katta yarimsharlarining tuzilishiKeyingi →Oliy nerv faoliyati, shartli va shartsiz reflekslar