XotirAIXotira
Mavzular
Xotiraning ahamiyati
Odam ko‘rgan narsalarining qiyofasini, eshitgan yoki guvohi bo‘lgan voqea va hodisalarni ma’lum vaqt davomida eslab qoladi. Odam eslab qolish tufayli o‘rganadi.
Xotira shaxsiy tajribaning to‘planib borishi, esda saqlab qolinishi va qayta hosil qilinishidan iborat. Xotira markaziy nerv sistemasida sodir bo‘ladigan xilma-xil va murakkab jarayonlar bilan bog‘liq. O‘rganish xotira orqali amalga oshadi.
Harakat va obrazli xotira
Odamning nimani eslab qolishiga ko‘ra xotira 4 xilga bo‘linadi.
Harakat xotirasi turli harakatlar orqali yozish, sport mashqlarini bajarish, raqsga tushish, transport vositalarini boshqarish kabi amallarni o‘rganib olishdan iborat. Harakat xotirasi bosh miya yarimsharlari po‘stlog‘ining tepa qismi bilan bog‘liq.
Obrazli xotira odamlar qiyofasi, tabiat ko‘rinishlari, musiqa ohangi va narsalar hidini eslab qolishga yordam beradi. Obrazli xotira artistlar, musavvirlar, yozuvchilar, bastakorlarda ayniqsa yaxshi rivojlangan. Obrazli xotira bosh miya yarimsharlari chakka va ensa qismlaridagi eshitish va ko‘rish markazlarida qoladigan izlar bilan bog‘liq.
Emotsional va og‘zaki xotira
Emotsional (hissiyotli) xotira odamning o‘z boshidan o‘tkazgan his-tuyg‘ularini esda saqlab qolishdan iborat. Emotsional xotira hamma odamda rivojlangan bo‘ladi. Bunday xotira hissiy qo‘zg‘alishda ajralib chiqadigan gormonlar bilan bog‘liq. Emotsional xotira tufayli boshqa odamning boshidan o‘tganlarini his etib, unga hamdard bo‘lamiz.
Og‘zaki xotira o‘qilgan va eshitilgan so‘zlarni esda saqlab qolishdan iborat.
Xotiraning barcha turlari o‘zaro bog‘liq. Odatda, har qanday axborot bir necha xotira ishtirokida chuqurroq eslab qolinadi.
Xotira xillari
Xotira uzoq va qisqa muddatli, ixtiyoriy va ixtiyorsiz bo‘ladi. Uzoq muddatli xotira izi uzoq vaqt, ba’zan umrbod saqlanib qoladi.
Ixtiyorsiz xotira odamning xohishiga bog‘liq bo‘lmaydi. Odatda, kuchli taassurot qoldiradigan, odam uchun muhim bo‘lgan narsalar va hodisalar eslab qolinadi. Ixtiyoriy xotira odamning muayyan narsa va hodisalarni eslab qolishga urinishi, buning uchun maxsus metodlardan foydalanishi bilan bog‘liq.
Xotira 25 yoshlarda eng yaxshi rivojlangan bo‘ladi, 50 yoshgacha yaxshi saqlanadi. Shundan so‘ng asta-sekin pasayib boradi. Kasbiy xotira uzoq vaqt saqlanib qoladi.
Xotiraning fiziologik tabiati
Xotira bosh miya yarimsharlari po‘stloq qismidagi markazlar bilan bog‘liq. Xotirada saqlab qolish sezgi organlaridagi qo‘zg‘alish bilan bog‘liq bo‘lganidan, sezgi organlarining markazi xotira markazi ham bo‘ladi. Shuning uchun bosh miya po‘stlog‘idagi sezgi organlari markazlari zararlanganida xotiraning o‘sha turi buziladi. Masalan, yarimsharlar po‘stlog‘ining ensa qismi zararlanganida obrazli xotira izdan chiqadi.
Axborot xotirada saqlanib qolishi uchun uni bir necha marta takrorlash lozim. Ana shu yo‘l bilan biz telefon raqamlarini, kimyoviy va matematik formulalar hamda qonuniyatlarni xotirada mustahkamlab olamiz.
Xotira gigiyenasi
Ta’sir izining saqlanish muddatiga binoan xotira qisqa va uzoq muddatli bo‘ladi. Uzoq muddatli xotirada ta’sir izi uzoq yillar, ba’zan umrbod saqlanib qoladi.
Bitta narsani qayta-qayta takrorlash, reja, sxema va jadvallardan foydalanish, konspekt va referat tuzish, laboratoriya hamda amaliy mashg‘ulotlarni mustaqil bajarish esda saqlab qolishga yordam beradi, xotirani yaxshilaydi.
Bilimingizni sinang
Harakat xotirasi bosh miya yarimsharlari po‘stlog‘ining qaysi qismi bilan bog‘liq?
- Peshana qismi
- Chakka qismi
- Tepa qismi
- Ensa qismi
To‘g‘ri javob: Tepa qismi. Harakat xotirasi po‘stloqning tepa qismi bilan bog‘liq.
Xotira turlari va ularning belgilarini moslang: 1) harakat xotirasi; 2) obrazli xotira; 3) emotsional xotira; 4) og‘zaki xotira; a) o‘qilgan va eshitilgan so‘zlarni esda saqlash; b) sport mashqlari va raqsga tushishni o‘rganish; c) musiqa ohangi va qiyofalarni eslab qolish; d) o‘z his-tuyg‘ularini esda saqlash
- 1-c, 2-b, 3-d, 4-a
- 1-b, 2-d, 3-c, 4-a
- 1-b, 2-c, 3-d, 4-a
- 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
To‘g‘ri javob: 1-b, 2-c, 3-d, 4-a. Harakat – mashqlar, obrazli – qiyofa va ohang, emotsional – his-tuyg‘ular, og‘zaki – so‘zlar.
Emotsional xotira tufayli biz qanday imkoniyatga ega bo‘lamiz?
- Boshqa odamning boshidan o‘tganlarini his etib, unga hamdard bo‘lish
- Musiqa ohangini aniq eslab qolish
- Telefon raqamlarini ko‘rmasdan yodlash
- Sport mashqlarini tez o‘rganib olish
To‘g‘ri javob: Boshqa odamning boshidan o‘tganlarini his etib, unga hamdard bo‘lish. Emotsional xotira boshqaning boshidan o‘tganlarini his etib, hamdard bo‘lishga imkon beradi.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Harakat xotirasi chakka va ensa qismlaridagi izlar bilan bog‘liq; II. Emotsional xotira hamma odamda rivojlangan bo‘ladi; III. Xotiraning barcha turlari o‘zaro bog‘liq.
- Faqat I
- I va II
- II va III
- I va III
To‘g‘ri javob: II va III. I noto‘g‘ri: chakka va ensa qismlari obrazli xotira bilan bog‘liq, harakat xotirasi esa tepa qism bilan.
Xotira qaysi yoshda eng yaxshi rivojlangan bo‘ladi?
- 25 yoshlarda
- 35 yoshlarda
- 50 yoshlarda
- 15 yoshlarda
To‘g‘ri javob: 25 yoshlarda. Xotira 25 yoshlarda eng yaxshi rivojlangan bo‘ladi.
Nima uchun po‘stloqdagi sezgi organlari markazlari zararlanganida xotiraning o‘sha turi buziladi?
- Zararlanganda gormonlar ajralishi to‘xtagani uchun
- Xotira faqat orqa miyada saqlangani uchun
- Sezgi markazlari faqat shartsiz reflekslarni boshqargani uchun
- Sezgi organlarining markazi bir vaqtda xotira markazi ham bo‘lgani uchun
To‘g‘ri javob: Sezgi organlarining markazi bir vaqtda xotira markazi ham bo‘lgani uchun. Sezgi organlari markazi xotira markazi ham bo‘lgani uchun, zararlanganda xotiraning mos turi izdan chiqadi.
Axborot xotirada saqlanib qolishi uchun nima lozim?
- Uni faqat tunda o‘rganish
- Uni bir necha marta takrorlash
- Uni faqat bir marta diqqat bilan o‘qish
- Uni takrorlamasdan tinch qoldirish
To‘g‘ri javob: Uni bir necha marta takrorlash. Axborot esda qolishi uchun uni bir necha marta takrorlash kerak.
Quyidagilardan qaysi biri xotirani yaxshilashga yordam beradi?
- Reja, sxema va jadvallardan foydalanish, konspekt va referat tuzish
- Faqat bir marta o‘qib chiqib, takrorlamaslik
- Axborotni faqat bir xotira turi orqali eslab qolish
- Laboratoriya mashg‘ulotlarini boshqalarga topshirish
To‘g‘ri javob: Reja, sxema va jadvallardan foydalanish, konspekt va referat tuzish. Reja, sxema, jadval, konspekt, referat va mustaqil amaliy ishlar xotirani yaxshilaydi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash