XotirAIEshitish organlarining tuzilishi, eshitish gigiyenasi
Mavzular
Eshitishning ahamiyati
Odam atrof-muhitdan tovush to‘lqinlarini eshitish organlari orqali qabul qiladi. Eshitish orqali odam nutq o‘rganadi va o‘zaro muloqot qiladi. Eshitish analizatori ham ko‘rish singari periferik, o‘tkazuvchi va markaziy qismlardan iborat. Periferik qismga quloq, o‘tkazuvchi qismga eshitish nervlari, markaziy qismga bosh miya yarimsharlari eshitish zonasi kiradi (84-rasm).
Tashqi quloq
Odam va boshqa sutemizuvchilar qulog‘i tashqi, o‘rta va ichki bo‘limga ajratiladi (85-rasm). Tashqi quloq quloq suprasi va tashqi eshitish yo‘lidan iborat. Quloq suprasi tovush to‘lqinlarini kuchaytiradi va eshitish yo‘liga yo‘naltiradi. Tashqi quloq nog‘ora parda bilan tugaydi. Nog‘ora parda eshitish yo‘liga ko‘ndalang yo‘nalishda tarang tortilgan pardadan iborat.
O‘rta quloq
O‘rta quloq bo‘shlig‘ida o‘zaro ketma-ket birikkan uchta eshitish suyakchalari: bolg‘acha, sandoncha va uzangicha joylashgan. Suyakchalarning birinchisi – bolg‘acha nog‘ora pardaga yopishgan. Ikkinchi suyakcha – sandonchaning bir tomoni bolg‘acha dastasiga, ikkinchi tomoni uzangichaning yuqori qismiga tutashgan. Uchinchi suyakcha – uzangichaning yuqori qismi sandonchaga, kengaygan ikkinchi uchi ichki quloqning oval teshikchasini yopib turadigan elastik pardaga yopishgan. O‘rta quloq bo‘shlig‘i eshitish naychasi orqali halqum bilan tutashgan.
Ichki quloq
Ichki quloq – bo‘shliq, yarimdoira kanalchalar va chig‘anoqdan iborat. Ular tashqi tomondan suyak labirint, uning ichida parda labirintdan tashkil topgan. Suyak va parda labirint orasida perilimfa suyuqligi, parda labirint ichida esa endolimfa suyuqligi bo‘ladi. Endolimfa suyuqligida eshitish retseptorlari joylashgan.
Eshitish organlarining funksiyasi
Tovush to‘lqinlari tashqi quloqning eshitish yo‘li orqali o‘tib, nog‘ora pardani, so‘ngra o‘rta quloq suyakchalarini tebratadi. Suyakchalar tovushni ichki quloqning oval teshikchasiga o‘tkazadi. Tovush to‘lqinlari ichki quloq suyuqligiga ham o‘tadi. Tovush tebranishlarini ichki quloq retseptorlari nerv impulslariga aylantiradi. Impulslar eshitish nervlari orqali miya yarimsharlarining chakka qismidagi eshitish markaziga o‘tadi. Bu yerda tovushning xususiyati, kuchi va balandligi tahlil qilinadi.
Eshitishning buzilishi va gigiyenasi
Eshitish pasayishining sababi ko‘pincha tashqi eshitish yo‘lida oltingugurt to‘planib qolishi bilan bog‘liq. Bu moddani tashqi eshitish yo‘lidagi bezlar ishlab chiqaradi. Bunday hollarda shifokorga murojaat qilish zarur. Oltingugurt tiqinini cho‘p yoki o‘tkir narsalar bilan olishga urinish quloqning nog‘ora pardasiga jarohat yetkazishi mumkin.
Kuchli shovqin quloqqa uzoq vaqt davomida ta’sir qilib turganida nog‘ora pardaning tarangligi pasayib, quloq eshitmaydigan bo‘lib qoladi. O‘ta kuchli tovush, masalan, portlashda hosil bo‘ladigan tovush to‘lqini nog‘ora pardani yirtib yuborishi mumkin. Portlash vaqtida og‘izni ochib turish nog‘ora pardaga ta’sirni kamaytiradi.
Bilimingizni sinang
Tashqi quloqdagi quloq suprasi qanday vazifani bajaradi?
- Tovush to‘lqinlarini kuchaytirib, eshitish yo‘liga yo‘naltiradi
- Tovush tebranishlarini nerv impulslariga aylantiradi
- Nog‘ora parda tarangligini saqlab turadi
- Tovushni ichki quloq oval teshikchasiga o‘tkazadi
To‘g‘ri javob: Tovush to‘lqinlarini kuchaytirib, eshitish yo‘liga yo‘naltiradi. Quloq suprasi tovush to‘lqinlarini kuchaytiradi va eshitish yo‘liga yo‘naltiradi.
Tovush tebranishi quyidagi tuzilmalar orqali qanday ketma-ketlikda o‘tadi? 1) sandoncha; 2) nog‘ora parda; 3) uzangicha; 4) bolg‘acha.
- 2-4-1-3
- 2-1-4-3
- 4-2-1-3
- 2-4-3-1
To‘g‘ri javob: 2-4-1-3. Tebranish nog‘ora pardadan bolg‘acha, sandoncha, so‘ng uzangichaga uzatiladi.
O‘rta quloq bo‘shlig‘i eshitish naychasi orqali qaysi bo‘shliq bilan tutashgan?
- Hiqildoq
- Qizilo‘ngach
- Kekirdak
- Halqum
To‘g‘ri javob: Halqum. O‘rta quloq bo‘shlig‘i eshitish naychasi orqali halqum bilan tutashgan.
Quloq bo‘limini tuzilmasi bilan moslang: 1) tashqi quloq; 2) o‘rta quloq; 3) ichki quloq; a) uchta eshitish suyakchasi; b) quloq suprasi va tashqi eshitish yo‘li; c) bo‘shliq, yarimdoira kanalchalar va chig‘anoq.
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-b, 2-a, 3-c
- 1-c, 2-a, 3-b
- 1-b, 2-c, 3-a
To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Tashqi quloq — supra va eshitish yo‘li, o‘rta quloq — suyakchalar, ichki quloq — bo‘shliq, kanalchalar va chig‘anoq.
Ichki quloqda eshitish retseptorlari qaysi suyuqlikda joylashgan?
- Perilimfa
- Endolimfa
- Qon plazmasi
- To‘qima suyuqligi
To‘g‘ri javob: Endolimfa. Eshitish retseptorlari parda labirint ichidagi endolimfa suyuqligida joylashgan.
Eshitish nervlari orqali kelgan impulslar miya yarimsharlarining qaysi qismida tahlil qilinadi va u yerda nima aniqlanadi?
- Ensa qismida; yorug‘lik kuchi
- Chakka qismida; tovushning xususiyati, kuchi va balandligi
- Chakka qismida; tovushning rangi va ta’mi
- Tepa qismida; bosim va harorat
To‘g‘ri javob: Chakka qismida; tovushning xususiyati, kuchi va balandligi. Impulslar chakka qismidagi eshitish markaziga o‘tib, tovush xususiyati, kuchi va balandligi tahlil qilinadi.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Oltingugurtni tashqi eshitish yo‘lidagi bezlar ishlab chiqaradi; II. Oltingugurt tiqinini cho‘p bilan olish xavfsiz; III. Portlash vaqtida og‘izni ochib turish nog‘ora pardaga ta’sirni kamaytiradi.
- I va II
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va III. Oltingugurt tiqinini cho‘p yoki o‘tkir narsa bilan olish nog‘ora pardaga jarohat yetkazishi mumkin; II noto‘g‘ri.
Kuchli shovqin quloqqa uzoq vaqt ta’sir qilganida quloq nima sababdan eshitmaydigan bo‘lib qoladi?
- Nog‘ora pardaning tarangligi pasayadi
- Eshitish naychasi halqumdan ajralib qoladi
- Eshitish suyakchalari birikib qoladi
- Chig‘anoqdagi endolimfa quriydi
To‘g‘ri javob: Nog‘ora pardaning tarangligi pasayadi. Uzoq davom etgan kuchli shovqin nog‘ora pardaning tarangligini pasaytiradi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash